Magazine

Dirgelwch Göring a darlun o Gymraes

Catrin o Ferain Image copyright Amgueddfa Cymru
Image caption Y gred yw bod y darlun wedi ei baentio yn 1568

Mae Amgueddfa Cymru wedi cadarnhau bod paentiad o un o fenywod mwyaf dylanwadol Cymru yn oes y Tuduriaid wedi cael ei ganfod yng nghasgliad Hermann Göring - un o gadfridogion Hitler yn y blaid Nazïaidd.

Dros y penwythnos fe fydd un o raglenni S4C yn datgelu pam fod y llun yn rhan o'r casgliad.

Testun y darlun yw Catrin o Ferain. Bu'r darlun yn cael ei gadw yng nghartrefi ei theulu yn Sir Ddinbych am ganrifoedd, ond rhywsut fe aeth i ddwylo'r Nazïaid.

Bydd yr hanes sut yr aeth y darlun o Gymru i Berlin ac yna yn ôl i Amgueddfa Cymru yn cael ei adrodd ar y gyfres 'Mamwlad' ar S4C nos Sul.

Ganed Catrin yn ferch i Tudur ap Robert Fychan a Jane Velville, teulu ystâd Berain ar gyrion pentref Llannefydd, oddeutu 1534.

Credir fod y darlun wedi ei baentio yn 1568 gan Adriaen van Cronenburgh pan oedd hi'n briod â Richard Clwch.

Gan fod dadlau mawr ar hyn o bryd am weithiau celf a ganfuwyd wedi'u cuddio yn Munich, fe aeth y rhaglen ati i wirio hanes y darlun.

'Eicon Cymreig'

Dywedodd Oliver Fairclough, ceidwad celf Amgueddfa Cymru: "Prynodd yr Amgueddfa'r darlun o Catrin gan werthwr celf o Lundain ym 1957.

"Ymddangosodd y stori am Göring yn y wasg y tro cyntaf yn y 60au, ac er bod tystiolaeth bod y llun wedi ei werthu yn Amsterdam yn ystod y cyfnod pan oedd yr Almaen yn ymosod ar yr Iseldiroedd yn y 40au, doedden ni methu bod yn siŵr beth ddigwyddodd i'r llun wedyn.

Image copyright Getty Images
Image caption Roedd Hermann Göring (chwith) yn un o gadfridogion agosaf Adolf Hitler

"Yn dilyn pryderon diweddar am y gwaith celf a gafodd eu hysbeilio yn ystod cyfnod y Natsïaid, a'r ffaith bod mwy o wybodaeth archif nawr ar gael ar-lein dyma benderfynu edrych ar y stori eto.

"Gallwn bellach gadarnhau bod y llun wedi ei brynu gan werthwr celf yn Amsterdam ar ran Göring yn ystod Tachwedd 1940, a'i fod wedi ei ddychwelyd i'r un gwerthwr o'r Iseldiroedd ym mis Rhagfyr 1945.

"Llwyddodd Göring i gasglu nifer anhygoel o weithiau celf - gyda rhywfaint o gyfreithlondeb i'r pryniannau fel yn yr achos hwn - ac mae'r lluniau roedd o unwaith yn berchen arnyn nhw bellach mewn amgueddfeydd ledled y byd.

"Ond er hynny, roedd yn dal yn rhyfeddol i ddarganfod fod eicon Cymreig yn eu plith."

Bu farw Catrin o Ferain ar Awst 27, 1591. Cafodd ei chladdu ym mynwent eglwys y plwy' yn Llanefydd lle cafodd ei magu.

Wedi ei marwolaeth cafodd 14 o farwnadau eu hysgrifennu'n deyrnged iddi - wyth yn Gymraeg, dwy yn Lladin a thair yn Saesneg.

Bu'n briod bedair gwaith, ac roedd yn fam i chwech o blant gan dri tad gwahanol.

Roedd ei bywyd ymhell o fod yn un cyffredin yn oes y Tuduriaid, ond fe fydd ychydig o oleuni'n cael ei daflu ar un dirgelwch yn ei bywyd.

Bydd Mamwlad - a gyflwynir gan Ffion Hague - yn cael ei darlledu nos Sul, Ionawr 19, am 8:30pm ar S4C.

Related Internet links

The BBC is not responsible for the content of external Internet sites