تراوسه د نړۍ تر ټولو شتمن سړی څوک دی؟

د انځور حقوق Getty Images
Image caption جیکب فگر جرمنی کے بینکر اور تاجر تھے

جیکب فېګر که ژوندی وی، د نړۍ له تر ټولو څلورو شتمنو بېل ګېټس، مارک زکربرګ، وارن بفیټ او کارلوس سلېم به ډېر بډای و.

د جېکب سوانح کښونکی او د وال سټریټ جنرل پخوانی مدیر ګریګ سټاینمیټز وايي، دغه جرمن بانکوال او سوداګر تر ټولو شتمن( دي رېچ ون) بلل کېده.

دا د ۱۴۵۹ او ۱۵۲۵ کلونو ترمنځ زمانه وه. جیکب هغه مهال ۴۰۰ میلیارد ډالر درلودل.

* شتمن خلک ولې کار کوي؟

* د نړۍ د مهمو مشرانو کلنۍ تنخا

ګریګ پر ۲۰۱۵ کال په خپل کتاب( هغه تر ټولو شتمن چې تل به ژوندی وي یا دي ریچېسټ مېن هو اېور لېوډ) کې دا سړی د نړۍ تر ټول بډای کس بللی دی.

خو دغه دعوه له پوښتنې سره مخ ده.

مګر ګریګ له بي بي سي سره په خبرو کې وویل: "جېکب به له شک پرته تراوسه د نړۍ تر ټولو ځواکمن بانکوال و".

ولې تر ټولو شتمن ؟

د انځور حقوق SIMON & SCHUSTER IMAGE
Image caption وال سٹریٹ جرنل کے سابق مدیر گریگ نے جیکب فگر پر کتاب لکھی ہے

ګرېګ وايي، جیکب په رنسانس پړاو کې ژوند کاوه، هغه مهال د نړۍ دوه زبرځواکونه د روم او پاپ واکمنۍ یې چلولې، ځکه جیکب دغو دواړو ته پیسې برابرولې.

تاریخ کې بل داسې څوک نشته چې له چا سره دا ډول سیاسي ځواک وي.

* د نړۍ سل ډېر شتمن چې شاه رخ خان هم په کې دی

* د اندونیزیا ۹۴ کلن کیله پلوری څنګه غلو مشهور او شتمن کړ

فېګر دا ثابته کړه چې د اسپانیا پاچا چارلس اول د روم پاچا شي او د چارلس پنځم په ډول کامیاب شي.

چارلس پنځم نوې نړۍ خپله ښکېلاک مېنه کړه، که هغه نه واکمنېدلی، نړۍ به داسې نه وه، لکه اوس چې ده.

له دومره شتمنۍ سره ولې نومورکی ؟

د انځور حقوق Getty Images
Image caption آگسبرگ میں آج بھی جیکب کے آثار ملتے ہیں

خلک د هغه وخت د شتمنو لکه میډیکي، سیزر او له لسریزیا بورګیا وروڼو ډېر خبر و، ځکه دا پوښتنه کېږي چې ولې د فېګر په هکله خلک نه پوهېدل.

ګرېک وايي: "دا ځکه چې فېګر جرمن و او په انګرېزي غږېدونکې نړۍ کې نه پېژندل کېده".

"زه برلېن کې د وال سټریټ جنرل سرلیکوال و، ما څو ځلې د فېګر نوم اورېدلی و، خو په انګرېزي کې مې د هغه په هکله هیڅ ونه موندل".

ساده شتمن

نړۍ ښايي له فېګر ځکه هم ډېره خبره نه وي، چې ساده سړی و، هغه مهال نور شتمنو ته هم ساده توب دودیزه خبره وه.

فېګر کله هم د سیاسي دفتر جوړولو یا پاپ جوړېدلو هڅه ونه کړه، نه یې د ودانیو جوړولو شوق و او نه یې د رنسانس پړاو د کوم هنرمن د مالي ملاتړ کار ته اوږه ور کړه.

د فېګر تر ټولو ډېر مشهور کار(فېګرايي) ده، مطلب د یوه ټولنیز استوګنځي پروژه، چې د سوېلي جرمني په اګزبرګ کې یې جوړه کې ده.

یو کال یو ډالر کرایه

د انځور حقوق Getty Images
Image caption جیکب نے ایک ہاؤسنگ سوسائٹی قائم کی تھی جس میں مکان کا سالانہ کرایہ آج بھی ایک ڈالر ہے

د فېګر دا کار اوس هم جرمني کې مشهور دی، ځکه دلته اوسېدونکي خلک اوس هم په کال کې نږدې یو امریکايي ډالر کرایه ور کوي.

ګرېګ وايي: "بانکوالو هغه مهال پټ کار کول خوښول".

خو د دې مطلب دا نه دی چې جیکب فېګر خپلې نښې نه دي پرېښودلې.

د هغه نښې اوس هم شته، خو له دې حقیقت هم سترګې نشي پټېدلی چې کم خلک یې پېژني.

۱- د بازار اجاره کول

د انځور حقوق Getty Images
Image caption جیکب فگر نے اپنے زمانے میں بازار پر تقریبا اجارہ داری حاصل کر لی تھی

د فېګر پر مهال اقتصادي هڅې ډېرې کمې وې، شتمن یواځې پر ځمکه او کرونګرۍ چارو پورې بوخت و، کرونګرو ته د کار بدل کې خپل خوندیتوب برابرېده.

فېګر د پور ور کولو بدل کې د کان اېستلو حق ترلاسه کړ او د مسو او سپینو زرو کاروبار یې اجاره کړ.

د مصالحې( خوړو کې کارېدونکي مواد) کار یې کاوه، ځکه فېګر د پانګوالۍ یا کاپیټلېزم یو بنسټګر بلل کېږي.

۲ - لومړنی خبري سروېس پیلول

فېګر په دې هم پوهېده چې رسنۍ څومره مهمې دي.

هغه له نورو مخکې د خبروونو ترلاسه کول غوښتل.

د دې لپاره یې د نورو ښارونو له کاروبار او سیاست د خبرونو ترلاسه کولو لپاره ځانګړو کسانو ته پیسې ور کول پیل کړل.

له فېګر وروسته خلکو دا دود روان وساته او د فېګر خبري لیکونو پیلېدل، د هغه وخت لومړنۍ ورځپاڼې بلل کېږې.

۳ - بانکي حساب پیلول

باتھ روم د انځور حقوق Getty Images
Image caption آگسبرگ میں جیکب کے باتھ روم کی تصویر ان کی دولت کو بیان کرتی ہے

میډیکي بېنک درلود، خو کاتولیک کلیسا د سود اجازه نه ور کوله، ځکه دوی سود ناروا باله.

فېګر له پاپ لیو پنځم سره اړیکه ونیوله او د دې بندیز لرې کولو غوښتنه یې وکړه.

فېګر دا وړاندیز وکړ چې کوم خلک په اګزبرګ بانک کې پیسې ږدي، د کال به پنځه سلنه سود ور کوي.

۴ - د سیلانیانو مرسته

فېګر هغه مهال ۳۳ کلن و چې کولمبس امریکا لویه وچه وموندله.

فېګر په هغو څو مالي ملاتړو کې یو و، چې د نړۍ په سفر وتلي فرډینینډ میګلن لګښت یې ور کاوه.