انتخابات ایران؛ نوبت به یاد آوردن حاشیه‌نشینان

حاشیه نشینی حق نشر عکس iSNA

در آستانه دوازهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری ایران، بحث حاشیه‌نشینی و فقر از جمله مباحث داغی بود که نامزدها هر کدام به نوعی به آن اشاره کردند و آمار و ارقامی در این باره ارائه دادند.

وضعیت "معیشت" اقشار کم‌درآمد و رسیدگی به مشکلات "محرومان" از جمله شعارهای اصلی بعضی نامزد‌های انتخاباتی بود و مشخصا موضوع "حاشیه نشینی" به عنوان یکی از سئوال‌ها در مناظره‌های تلویزیونی نامزدها مطرح شد.

وعده افزایش یارانه نقدی دهک‌های کم درآمد، پرداخت پول به بیکاران و ارائه تسهیلات بانکی از جمله اقداماتی بود که تلاش برای جلب رأی حاشیه نشینان تلقی شد.

اما این حاشیه نشینان چه کسانی هستند و در چه شرایطی زندگی می‌کنند.

حاشیه ۱۹ میلیونی

عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی دولت حسن روحانی، سال گذشته اعلام کرده بود: "۱۹ میلیون حاشیه نشین در ایران وجود دارد."

براساس اعلام وزات راه و شهرسازی بیش از ۸۸ درصد از حاشیه نشینی در ۷۷ شهر ایران و در محدوده قانونی شهرها است.

درتعریف این پدیده آمده است که حاشیه نشینی به زندگی محلات فقیرنشینی خارج از شهر اطلاق می شود که ساکنان این مناطق به دلایل گوناگون نتوانسته اند جذب نظام اقتصادی و اجتماعی شهر شوند و از امکانات و خدمات شهری استفاده کنند.

حسن موسوی چلک، رییس انجمن مددکاری اجتماعی ایران با اشاره به اینکه براساس آمار رسمی، یک سوم جمعیت ایران حاشیه نشین است، در تعریف حاشیه نشینی می گوید: "هنوز تصور می شود که حاشیه نشینی همچنان به معنای زندگی در حاشیه شهرها است، اما حاشیه نشینی دیگر به معنای حلبی آباد نیست، نمونه آن منطقه هرندی در تهران است."

به گفته آقای چلک، مناطقی مانند فرحزاد، هرندی و خاک سفید در تهران، چمن در کرمانشاه، چشمه موشک و خلج در اراک، عباس آباد در نکا، چاهستان های هرمزگان ازجمله مناطقی هستند که بیرون از شهر قرار نگرفته اند، اما حاشیه نشینی در آنها به وضوح دیده می شود.

درباره حاشیه نشینی بیشتر بخوانید:

از هر سه مشهدی، یکی حاشیه‌نشین است

هشدار یک مقام مجلس ایران نسبت به افزایش 'زاغه‌نشینی'

هفت میلیون نفر در حاشیه شهرها زندگی می کنند

حق نشر عکس Mehr

البته حاشیه نشینی به شهرهایی که آقای چلک نامبرده محدود نمی شود.

عطاالله رحمانی آبیدر، مدیرکل پیشین امور اجتماعی کردستان درحوزه بافت فرسوده، سال گدشته گفته بود: "۵۴ درصد شهر سنندج حاشیه نشین هستند."

اسدالله نقدی، دانشیار دانشگاه بوعلی سینا نیز در گفتگو با خبرگزاری مهر گفته بود که بر اساس تحقیقات رسمی، حاشیه‌نشینی در سنندج "سه برابر میانگین کشور" است.

کارشناسان معتقدند که حاشیه نشینی به معنای امروزی آن در ایران از حدود سال ۱۳۰۰ آغاز شد که ارائه خدمات شهری بتدریج سامان یافت. اصلاحات ارضی، جنگ ایران و عراق، خشکسالی، بیکاری، افزایش قیمت زمین در روستاها و همچنین گرانی در شهرها باعث رشد فزاینده حاشیه نشینی شده است.

میلاد معیدی، کارشناس امور شهری درباره مشکلات افراد حاشیه نشین به روزنامه نوآوران گفت: "بافت های حاشیه نشین در ایران بافت هایی هستند که عمدتا مهاجران و تهدیستان شهری را در خود جای داده است و بدون مجوز یا خارج از برنامه ریزی رسمی و قانونی توسعه شهری, در درون یا خارج از محدوده قانونی شهرها بوجود آمده است."

به گفته او خانه های مناطق حاشیه نشین عمدتا سند مالکیت ندارد و ساکنان آن از خدمات رفاهی. اجتماعی، فرهنگی و زیرساخت های شهری بی بهره اند.

شورای عالی شهرسازی و دهیاری کشور و ستاد ملی توانمندسازی و ساماندهی سکونتگاهای غیر رسمی در سال ۱۳۸۶ طرحی را برای ساماندهی این سکونتگاه‌ها تصویب کردند.

نریمان مصطفایی، مدیر "ستاد ملی بازآفرینی پایدار شهر" وزارت راه در سال ۱۳۹۳ به روزنامه خراسان گفت که بانک جهانی به منظور تلاش برای کاهش حاشیه نشینی در ایران در خلال سالهای ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۰ بیش از ۵۰ میلیارد تومان به ایران پرداخت کرده است.

آقای مصطفایی گفته که حدود ۹۰ شهر با پدیده حاشیه نشینی در ایران شناسایی شده است.

در ادامه برنامه ها برای مهار حاشیه‌نشینی در ایران سند ملی احیا، بهسازی، نوسازی و توانمندسازی محلات ناکارآمد شهری در شهریور سال ۱۳۹۳ در دولت تصویب شد.

طبق این سند، چهار منطقه بافت فرسوده، بافت تاریخی، روستاهای الحاقی به مناطق شهری و سکونتگاههای غیر رسمی به عنوان "محلات ناکارآمد شهری" شناخته می‌شوند.

این مناطق باید تا ۱۴۰۴ از امکانات حد متوسط برخوردار شده باشند.

مقامات ایران می گویند که به همین منظور سال گذشته مبلغ ۴۰۰ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان بودجه به شرکت مادر تخصصی عمران بهسازی شهر ایران برای ساماندهی این پدیده اختصاص داده شد.

حق نشر عکس MEHR

از جمله مشخصه های حاشیه نشینی، واحدهای مسکونی فرسوده، عدم توجه سازمان های مسوول به نیازهای محله، فقر و انعکاس آن در زندگی افرادی است که در این مناطق زندگی می کنند.

حاشیه نشینان عموما از سیستم بهداشت مناسبی برخوردار نیستند.

انباشت زباله و جریان فاضلاب در کوچه از جمله این موارد است.

همچنین راه دسترسی خودروهای امداد و اورژانس در مواقع خطر به این مناطق به دلیل باریک بودن کوچه ها یا مسدود بودن آنها عملا مسدود است.

همین موارد سبب شده که برای نخستین بار پیش از انقلاب کوی نهم آبان (۱۳ آبان فعلی) در شهر تهران برای ساماندهی گروهی از حاشیه نشینان که درحلبی آباد زندگی می کردند، ساخته شود.

حق نشر عکس MEHR

موضوعات مرتبط