فشارهای آمریکا بر پاکستان سرنوشت طالبان را تغییر می‌دهد؟

طالبان حق نشر عکس AFP
Image caption گروه طالبان بر برخی نقاط افغانستان تسلط و نفوذ دارند

ژنرال مک‌مستر، مشاور امنیت ملی آمریکا، بلندپایه‌ترین مقام کاخ سفید است که پاکستان را از برخورد "گزینشی" در مبارزه با تروریسم سرزنش کرده و هشدار داده که دونالد ترامپ انتظار دارد شاهد تغییر در رفتار پاکستان به‌ویژه در زمینه پشتیبانی از گروه طالبان باشد.

ادامه "پشتیبانی" پاکستان از پیکارجویان طالبان در افغانستان کل ماموریت آمریکا را که تاکنون ۷۰۰ میلیارد دلار هزینه کرده و حدود ۲۵۰۰ سرباز کشته و ۲۰ هزار دیگر زخمی داده به مخاطره انداخته ‌است.

اگرچه تا حالا رئیس جمهوری آمریکا خود از بازی "دوگانه" پاکستان در مبارزه با تروریسم لب به انتقاد باز نکرده، اما سخنان مشاور امنیت ملی از قول دونالد ترامپ تازه‌ترین تهدید کاخ سفید علیه پاکستان قلمداد می‌شود.

پاکستان در جنگ افغانستان که خونین‌تر از ۱۵ سال گذشته هم‌‎چنان ادامه دارد، طرف اصلی خوانده می‌شود. تنها در شش ماه سال روان میلادی بیش از ۱۶۰۰ غیرنظامی افغان در بمب‌گذاری‌ها، حملات انتحاری و درگیری‌های شورشیان قربانی شدند که به گفته سازمان ملل متحد عامل اصلی آن گروه طالبان است و اکنون این مقام آمریکایی بیخ گوش رئیس‌جمهوری ترامپ آشکارا پاکستان را به تبانی و پشتیبانی از این گروه متهم کرده‌است.

آنهم در حالی که پاکستان با اهمیت استراتیژیکی که برای آمریکا داشته، لقب بزرگترین متحد خارج از ناتو را دارد و میزان کمک‌های نظامی و اقتصادی واشنگتن پس از یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ تا به حال به پاکستان به ۱۹ میلیارد دلار می‌رسد.

پاکستان در ازای حمایت‌های مالی متعهد به کمک به آمریکا برای مهار خشونت‌های افراطگرایان مذهبی است. هرچند ژنرال مک‌مستر گفته که پاکستان قربانی تروریسم است و علیه شورشیان مبارزه موثر داشته ولی این تلاش گزینشی بوده و کاری به کار گروه طالبان و شبکه حقانی که در خاک پاکستان پناهگاه امن دارند، گرفته نشده است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption رئیس جمهوری آمریکا چهار ماه پیش ژنرال مک‌مستر، مشاور امنیت ملی خود را برای بررسی وضعیت امنیتی به افغانستان فرستاده بود

این دو گروه بر ۳۵ درصد خاک افغانستان تسلط یا نفوذ دارند و به گزارش اداره سربازرس آمریکا برای افغانستان تنها در سال جاری ۵ درصد قلمرو افغانستان به دست طالبان افتاده است.

افغانستان به حمایت آمریکا هم همواره فریاد زده که طرف اصلی آنها در طولانی‌ترین جنگ تاریخ آمریکا، گروه‌های خرد و بزرگ شورشگر نیست بلکه علنا پاکستان قرار دارد.

رئیس‌جمهور اشرف غنی در نشست‌های بین‌المللی تا آنجا پیش رفته است که اعلام کرده "جنگ در افغانستان از سوی پاکستان تحمیل شده" و با طعنه تلخی گفته: "من نمی‌دانم پاکستان از ما چه می‌خواهد؟"

سخنان تازه مشاور امنیت ملی آمریکا در واقع از زبان مقام‌های افغان است.

شاه حسین مرتضوی، سخنگوی ریاست جمهوری می‌گوید:"انتقادهایی که فعلا از کشورهای مختلف و از آدرس‌های مختلف علیه پاکستان و منابع تروریسم و تمویلش می‌شود، حقانیت حکومت و مردم افغانستان را ثابت می کند. این موضوعی است که ما بارها مطرح کردیم که جنگ در افغانستان تحمیل شده است. ما از پاکستان صلح نمی خواهیم، می‌خواهیم با پاکستان صلح کنیم."

سیاست‌های یک بام و دو هوا

پاکستان هرچند پذیرفته که شماری از رهبران طالبان، خانواده‌ها و بستگان شان در شهرهای این کشور زندگی می‌کنند و برخی از جنگجویان آنها در بیمارستان‌های پاکستان هم درمان می‌شوند، تاکید می‌کند که نفوذ این کشور بر طالبان و شبکه حقانی محدود است.

به گفته پاکستان این کشور در حد توان و امکان خود برای مبارزه با این گروه‌ها تلاش کرده و می‌کند. مقامات این کشور همچنین می‌گویند که دولت پاکستان تحکیم صلح در افغانستان را معادل تحکیم صلح و امنیت در خود پاکستان می‌داند.

اما در پشت پرده کشمکش‌های سیاسی و دیپلماتیک که به نظر می‌رسد رفته رفته روی پاکستان بیشتر می‌شود، در سال‌های اخیر با گام‌های کاربردی همراه شده است.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption پاکستان متهم است که به شورشیان طالبان پناه می‌دهد

آمریکا برای نخستین بار در ماه آگست پارسال با پاکستان طور دیگری برخورد کرد.

پنتاگون سرانجام در پی انتقادها از سیاست یک بام و دو هوای پاکستان در اعطای کمک نظامی به این کشور تجدید نظر کرد و ۳۰۰ میلیون دلار کمکش را تایید نکرد و دلیل آنرا کوتاهی پاکستان در مبارزه با شبکه حقانی که در مناطق قبایلی هم مرز با افغانستان مستقر است، عنوان کرد.

کنگره آمریکا نیز پارسال تمویل برنامه ۶۹۹ میلیون دلاری خرید هشت هواپیمای جنگی نوع اف ۱۶ به پاکستان را متوقف کرد.

اما امدادهای دیگر آمریکا به پاکستان ادامه یافته است.

برای ژنرال عتیق‌الله بریالی، کارشناس مسائل استراتیژیک که سیاست‌های کشورهای منطقه را دنبال می‌کند، رابطه آمریکا و پاکستان مانند دو دشمنی شده است که یکی به سر دست به تپانچه است و دیگری به قلب.

او می‌گوید:"از نظر پاکستان، افغانستان یک پروژه هندی آمریکایی است بناءً پاکستان تا زمانیکه خود را در موقعیتی نبیند که هند از صحنه برون رفته و امریکا تضعیف شده، هرگز به نفع آمریکا در افغانستان صلح نخواهد آورد. پاکستان به خاک و جغرافیای افغانستان نیاز دارد و چیز کمتر از یک حکومت وابسته به خودش تن نمی‌دهد."

نیاز به فشار بیشتر است؟

از نظر این کارشناس نظامی، آمریکا در تیوری به فشار به مراتب بیشتر و شبیه یازدهم سپتامبر نیاز دارد تا پاکستان را وادار به همکاری کند و آنهم در حالی است که پاکستان دیگر مانند سال ٢٠٠١ منزوی نیست و تا حدود زیادی دارد نقش محوری را در سمت‌دهی سیاست‌های قدرت‌های منطقه در قبال افغانستان بازی می‌کند.

در تحولات پس از یازدهم سپتامبر ۲۰۰۱ که آمریکا تصمیم گرفت به افغانستان تحت کنترل طالبان حمله کند و پاکستان جدی‌ترین پشتیبان طالبان بود، واشنگتن تهدید کرد که در صورت کوتاهی، پاکستان را چنان بمباران کند که به عصر حجر برگردد و تنها در آن صورت بود که ژنرال پرویز مشرف به طالبان پشت کرد و اجازه داد آمریکا از خاک پاکستان برای بمباران افغانستان استفاده کند.

زلمی خلیلزاد، سفیر پیشین آمریکا در افغانستان، عراق و سازمان ملل متحد اما فکر می‌کند گزینه‌های دیگری روی میز دونالد ترامپ وجود دارد.

او از دولت آمریکا می‌خواهد که کمک‌های مالی خود را به پاکستان قطع کند و پاکستان را به "کره شمالی دوم" تبدیل کند.

او در گفتگو با بی‌بی‌سی تاکید کرد که پاکستان حامی تروریسم در منطقه است و این کشور باید به دادگاه بین‌المللی کشانده شود.

دولت وحدت ملی افغانستان که تصور می‌کند تلاش‌هایش برای به انزوا کشاندن پاکستان موثر واقع شده، اما در شرایط کنونی چندان مطلوب نیست.

یک مقام ارشد افغان با اشاره به برکناری نواز شریف، نخست‌وزیر پاکستان به اتهام فساد مالی می‌گوید: "هر وقت ما هدف را نشانه می‌گیریم و آماده شلیک هستم، پاکستان در دقیقه نود نشان را خطا می‌دهد. در این کار خیلی ماهرند. در پی این فشارها حالا شاید بگویند صبر کنید تا حکومتی روی کار بیاید و بعد مذاکره کنیم."

با وجود آن، مقام‌های افغان در انتظار اعلام استراتژی جدید دونالد ترامپ برای افغانستان است؛ گزارش شده که بخش‌هایی از این استراتژی بر افزایش نیروی آمریکایی، حمایت از نیروهای افغان و منطقه محور بودن ماموریت افغانستان، تاکید کرد.