وقتی مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در عمان تکذیب شد

حق نشر عکس MEHR
Image caption در بهمن ۱۳۹۱، علی اکبر ولایتی در شرایطی اعلام کرد آیت الله خامنه ای "هیچ مجوزی" برای مذاکره محرمانه ایران و آمریکا نداده که با مجوز رهبر، دور اول این مذاکرات صورت گرفته و تا دور دوم هم چند هفته پیشتر باقی نمانده بود

در روزهای اخیر، برخی رسانه‌ها گمانه زنی هایی را در مورد میانجیگری عمان برای مذاکره ایران و آمریکا مطرح کرده اند.

در واکنش به این گمانه‌زنی‌ها، سخنگوی وزارت خارجه ایران ضمن تکذیب میانجیگری عمان گفته: "با این آمریکا و سیاست‌هایی که در پیش گرفته قطعاً امکان تعامل و گفت‌وگو وجود نخواهد داشت." در اظهارنظری کلی‌تر، فرمانده سپاه پاسداران نیز تاکید کرده دولت‌های فعلی و بعدی آمریکا "این آرزو را به گور خواهند برد" که مقام های ایرانی "اجازه ملاقات" با آنها را دریافت کنند.

آیا باید از اظهارات مقام های ایرانی نتیجه گرفت که برنامه ای برای مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا وجود ندارد یا نخواهد داشت؟ ممکن است واقعا همین طور باشد. ولی با در نظر گرفتن برخی از تجربیات قبلی جمهوری اسلامی و ایالات متحده، شاید باید با اظهارات اخیر، با اندکی احتیاط برخورد کرد.

یکی از تجربیاتی که یادآوری آن در همین ارتباط مفید خواهد بود، جریانات بهمن ماه ۱۳۹۱ است که برخی از رسانه‌های بین المللی، خبر از مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در عمان دادند.

در آن زمان، علی اکبر ولایتی، مشاور دیپلماتیک آیت الله خامنه ای، که نامش به عنوان گفتگو کننده ایرانی مطرح شده بود، به شدت خبر مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا در عمان و نقش خود را در این مذاکرات را تکذیب کرد.

وی تاکید کرد: "با توجه به اینکه این جور امور مبنایی و اساسی و اصولی سیاست خارجی در اختیار مقام معظم رهبری است و مقام معظم رهبری نیز تا کنون چنین مجوزی را به هیچ کس نداده اند و بر این اساس مذاکره ای که مبنای قانونی داشته باشد و با اجازه رهبری باشد، هیچ گاه صورت نگرفته است."

بخشی از اظهارات آقای ولایتی که به عدم حضور خود در مذاکرات محرمانه با آمریکا در عمان مربوط می‌شد، البته درست بود. اما موضوع اصلی تکذیب وی، یعنی اینکه آیت الله خامنه ای "هیچ مجوزی" برای مذاکره محرمانه ایران و آمریکا نداده، صحت نداشت.

چنانکه علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه ایران، در مصاحبه های مختلفی در سال ۱۳۹۴ و با جزئیات توضیح داده، در پی نامه سلطان قابوس پادشاه عمان به رهبر جمهوری اسلامی برای میانجیگری مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا، شخص آیت الله خامنه ای از اواسط سال ۱۳۹۰ به آقای صالحی مجوز داد تا این مذاکرات انجام شود. این مجوز، به دو دور مذاکرات محرمانه میان نمایندگان ایران و آمریکا در اوایل تابستان ۱۳۹۱ و سپس در اواخر زمستان ۱۳۹۱ منجر شد که دومی، در سطح معاونان وزارت امور خارجه صورت گرفت.

به عبارت دیگر در بهمن ۱۳۹۱، علی اکبر ولایتی در شرایطی اعلام کرد آیت الله خامنه ای "هیچ مجوزی" برای مذاکره محرمانه ایران و آمریکا نداده که با مجوز رهبر، دور اول این مذاکرات صورت گرفته و تا دور دوم هم چند هفته پیشتر باقی نمانده بود.

از سوی دیگر، چنانکه در کتاب خاطرات علی اکبر صالحی توضیح داده شده، شخص آقای ولایتی در جریان ابتکار عمان برای میانجیگری میان ایران و آمریکا بود و تصور اطلاع نداشتن او از ارتباطات محرمانه جاری، واقع بینانه نبود.

در این کتاب، که تحت عنوان "گذری در تاریخ" در اوایل ۱۳۹۷ منتشر شد، آقای صالحی توضیح می‌داد که بعد از دریافت نامه سلطان قابوس برای رهبر جمهوری اسلامی با پیشنهاد میانجیگری میان تهران و واشنگتن، این نامه را به علی اکبر ولایتی تحویل داده است. وی می افزود پس از آن بوده که برای مشورت در مورد موضوع نامه، به جلسه ای با حضور آیت الله خامنه ای و همچنین محمد محمدی گلپایگانی و اصغر حجازی از مسئولان دفتر رهبری دعوت شده است.

از تجربیاتی از این نوع، البته نمی توان نتیجه گرفت که ممکن است مذاکرات محرمانه دیگری از همان نوع در جریان یا در پیش باشد.

اما احتمالا، در این حد را می توان نتیجه گرفت که وقتی مقام های رسمی برنامه مذاکرات محرمانه ای را تکذیب می‌کنند، لزوما تمام حقیقت را نمی‌گویند.