قرص 'ک' چیست و چرا مقام‌های افغان را شوکه کرده؟

Image caption قرص "ک" داروی روانگردانی است که از نظر مسئولان مرکز مبارزه با مواد مخدر افغانستان، مخدر شمرده می‌شود

مسئولان مرکز عدلی و قضایی مبارزه علیه جرائم، مسکرات و مواد مخدر افغانستان گفته‌اند که در حال بازنگری قانون مبارزه با مواد مخدر هستند تا زمینه‌های قانونی جلوگیری از قاچاق قرص روانگردان مشهور به "تابلت کَ" فراهم شود.

به گفته این مقام‌ها، قاچاق قرص‌های روانگردان از جمله قرص «ک» از بیرون به داخل کشور در حال افزایش است و جلوگیری از این امر نیازمند بازنگری قانون مبارزه با مواد مخدر کشور است.

بر اساس طرح بازنگری این قانون، مقابله با قاچاق این قرص‌ها جدی‌تر و مجازات قاچاق آن بیشتر می‌شود.

قرص‌های روانگردانی که اغلب به صورت آزمایشگاهی و با فرمول‌های شیمیایی تهیه می‌شوند، در سال‌های گذشته به عنوان الگوی جدیدی از اعتیاد در نقاط مختلف جهان معرفی شده‌اند.

Image caption تا حال آماری در مورد معتادان به قرص‌های روانگردان در افغانستان ارائه نشده است

"رویداد شوکه‌آور"

در سال ۲۰۰۸ یک قرص چهار گرمی روانگردان از نوع شیشه در ولایت هلمند در جنوب افغانستان به‌دست نیروهای امنیتی افتاد. مسئولان این رویداد را «شوک‌آور» توصیف کردند.

مواد روانگردان قاچاقی در افغانستان از چهار گرم در سال ۲۰۰۸ به ۴۰ کیلوگرم در سال ۲۰۱۵ افزایش یافت، یعنی افزایش چندهزار درصدی قاچاق مواد مخدر صنعتی به افغانستان. در بین این قرص‌ها، «تابلیت کَ» هم حضور پررنگی داشته است.

برای پیگیری داستان آمدن و افزایش عرضه قرص «کَ» به آزمایشگاه مرکز عدلی و قضایی مبارزه علیه جرائم، مسکرات و مواد مخدر در کابل رفتم.

در همان دقایق اول حضورم خبر رسید که یک نفر دیگر را در فرودگاه کابل به دلیل حمل مواد مخدر صنعتی دستگیر کرده‌اند؛ آیا در زمان خواندن این گزارش آمار دستگیری قاچاقچیان و ضبط مواد مخدر صنعتی افزایش بیشتری یافته است؟

محمدخالد نبی‌زاده، مدیر آزمایشگاه مرکز عدلی و قضایی مبارزه علیه جرائم، مسکرات و مواد مخدر قبل از مصاحبه، آزمایشگاه نسبتاً مجهزی را به من نشان داد. در این آزمایشگاه، مواد مخدر شیمیایی تشخیص می‌شود.

قرص‌های روانگردان ترکیبی از چند ماده هستند، از جمله متیل دی اکسی‌آمفتامین (MDMA). این قرص‌ها حالت‌های روحی و روانی را تغییر می‌دهد.

آقای نبی‌زاده می‌گوید در افغانستان استفاده از مواد مخدر شیمیایی به جای مواد مخدر سنتی، افزایش یافته است. از جمله قرص "کَ".

این قرص از تاجیکستان به افغانستان قاچاق می‌شود. نامش‌ را هم از آن‌جا با خود آورده است. در کابل با قیمت‌های متفاوتی به‌دست می‌آید. گاهی حدود ۲۰ دلار و گاهی هم ۵۰ دلار، هر قرص.

Image caption مدیر آزمایشگاه مرکز قضایی مبارزه با مواد مخدر می‌گوید که کاهش بینایی، افزایش خواب، اختلالات عصبی، آسیب‌های پوستی و بزرگ‌شدن پستان مردها از جمله پیامدهای مصرف این قرص‌ها است

پیامدهای مصرف قرص "ک"

آن‌چه که برای مسئولان مراکز مبارزه با مواد مخدر افغانستان نگران‌کننده است، پیامدهای ویرانگر و کشنده این قرص است.

مدیر آزمایشگاه مرکز قضایی مبارزه با مواد مخدر می‌گوید که کاهش بینایی، افزایش خواب، اختلالات عصبی، آسیب‌های پوستی و بزرگ‌شدن پستان مردها از جمله پیامدهای مصرف این قرص‌ها است. برخی از مصرف‌کنندگان آن اقدام به خودکشی کرده‌اند.

افزایش قاچاق مواد روانگردان

واردات این قرص‌ با چنین تاثیرات به افغانستان در حال افزایش است. اظهارات آقای نبی‌زاده بیانگر آن است که افزایش قاچاق این نوع قرص‌ها، چندهزار درصدی بوده است.

به گفته‌ او، در سال ۱۳۹۱ نیروهای امنیتی دو عدد از این قرص‌ها را ضبط کردند. این رقم در سال بعد به هشت و در سال ۱۳۹۳ به ۲۰ قرص رسید. در سال ۱۳۹۴ نیروهای امنیتی ۴۲۴ قرص کَ را ضبط کردند و در سال ۱۳۹۵ بیش از دوهزار قرص را به‌دست آوردند.

Image caption دست‌رسی به قرص‌ "کَ" دست‌کم در کابل چندان دشوار نیست

دست‌رسی آسان

دسترسی به قرص‌ "کَ" دست‌کم در کابل چندان دشوار نیست. این موضوع را از صحبت‌های فردی دانستم که از این نوع قرص‌ها در گذشته مصرف کرده است. او می‌گوید دوستانش نیز چنین قرص‌هایی مصرف می‌کنند.

به گفته‌ او، قاچاق قرص‌های کَ به شیوه‌های مختلفی انجام می‌شود و مصرف‌کنندگان از خرده‌فروش‌ها به آسانی می‌توانند آن‌را به‌دست آورند.

تا حال آماری در مورد معتادان به قرص‌های روانگردان در افغانستان ارائه نشده است.

گسترش مبارزه

افزایش قاچاق قرص «کَ» سبب شده که مسئولان عدلی و قضایی آستین بالا بزنند و به‌دنبال مقابله جدی با آن باشند؛ از جمله کار روی طرح بازنگری قانون مبارزه با مواد مخدر است.

احمدخالد موحد، سخنگوی مرکز قضایی مبارزه با مواد مخدر می‌گوید در طرح جدید این قانون، جرم قاچاق قرص‌های روانگردان از جمله قرص کَ افزایش می‌یابد. در صورت تصویب قانون جدید، جرم قاچاق دوصد گرم این قرص‌ها برابر با دو کیلوگرم هیروئین دانسته خواهد شد؛ یعنی زندان درازمدت که تا بیشتر از ده سال می‌رسد.

به گفته‌ آقای موحد، در کنار اقدامات قانونی، مسئولان مرکز قضایی مبارزه با مواد مخدر در تلاش هستند تا با راه‌اندازی کمپین‌ها و برنامه‌های آگاهی‌دهی، جوانان را از پیامدهای منفی مصرف مواد روانگردان آگاه کنند.

حالا پرسش این است که بازنگری قانون مبارزه با مواد مخدر و راه‌اندازی برنامه‌های تبلیغاتی، چنان‌که در پانزده سال گذشته در افغانستان رایج بوده، می‌تواند مشکل قاچاق و مصرف مواد روانگردان را حل کند. برای دانستن پاسخ این پرسش نیاز به زمان داریم.