جایگاه خانواده شاه هنوز در سالن تئاتر کابل محفوظ است

کابل تئاتر
Image caption تئاتر کابل که اکنون در حال بازسازی است

تئاتر افغانستان هنوز راه خودش را به میان مردم نیافته است. کمک‌های میلیاردها دلاری جامعه جهانی نیز نتوانسته از چهره تئاتر این کشور غبار روبی کند.

دستاوردهای افغانستان در عرصه تئاتر در ۱۶ سال گذشته محدود و با زمان اوج و پیشرفت‌اش که حدود نیم قرن از آن می‌گذرد، فاصله‌ای زیادی دارد.

نخستین اجرای تئاتر به سبک مدرن و غربی‌ به زمان شاه امان الله خان در سال ۱۹۲۳ میلادی بر می‌گردد. هنر تئاتر در این زمان به مدت دو دهه در انحصار خانواده شاهی بود. حدود هفتاد سال است که این هنر به عرصه عمومی راه یافته‌است.

Image caption این اتاق شیشه‌ای مختص خانواده شاه افغانستان بود

تاکنون نیز در سالن اصلی کابل تئاتر، جایگاه ویژۀ خانواده ظاهر شاه، پادشاه سابق افغانستان محفوظ است. اتاق کوچک شیشه‌ای در میان دو طبقه فوقانی و تحتانی جایگاه تماشاچیان به این خانواده اختصاص یافته بود.

ساختمان کابل تئاتر، بزرگترین مرکز نمایش‌های تجسمی در پایتخت در سال ۱۳۴۳ خورشیدی در مدت شش ماه ساخته شد. این ساختمان در جریان جنگ‌های داخلی ویران شد.

حدود هفت سال است که دولت بازسازی آن را آغاز کرده ولی کار آن هنوز به اتمام نرسیده‌است.

منصور رحمانی، رئیس تئاتر ملی افغانستان می‌گوید کار بازسازی به اهلش سپرده نشد و پول هنگفتی بر باد رفت.

Image caption این پیر مرد می‌گوید که زمانی گوگوش خواننده ایرانی نیز مهمان تئاتر کابل بود

او می‌گوید اداره برنامه‌ریزی وزارت قراردادها را به شرکت‌های می دهد که سر از کار بازسازی این سالن در نمی‌آوردند. کابل تئاتر یک هیاتی برای نظارت در آنجا داشت اما کسی حرف شان را جدی نمی‌گرفت.

سالن اصلی نمایش تئاتر کابل، معروف به کابل ننداری، به شکل مدرن ساخته شده‌است. گفته می‌شود که زمانی در منطقه بی‌مانند بوده‌است.

این سالن مجهز به سکوی دورانی با قابلیت نمایش چهار پرده مختلف است. برای من دیدن این سالن مخروبه باعث شد تا به حسرت به روزگار خوب تئاتر افغانستان فکر کنم.

در داخل دهلیزهای تاریک و غبار گرفته این ساختمان با سید اسحق هفتاد ساله برخوردم. او کارمند وزارت اطلاعات و فرهنگ است که مسئولیت نگهبانی تئاتر کابل را دارد.

اسحق به درازای عمرش خاطراتی از حضور هنرمندان شناخته شده افغانستان و جهان در سالن تئاتر کابل دارد.

Image caption خانم شریفی، چهره پرداز از پارچه و چرم لوازم مورد نیاز بازیگران تئاتر را تهیه می‌کند

اسحق می‌گوید: "در وقتی که امنیت بود، زمان پادشاهی ظاهرشاه، در اینجا گوگوش از ایران می‌آمد، دیگر هنرمندان از هند، تاجیکستان، اتحاد جماهیر شوروی، فرانسه و آمریکا می‌آمدند."

اتاق ویژه وسایل تئاتر هم مملو از رنگ‌ها و لباس‌های سبک قدیم و جدید است. کلاه و تفنگ دیروز در کنار لباس و جلیقه ضدگلوله امروز چیده شده است.

زر افشان شریفی، چهره پرداز(میکیاژور) از پارچه‌ها و چرم لوازم مورد نیاز بازیگران تئاتر را تهیه می‌کند.

او می‌گوید: "هنرمندان ما باید پیشرفت می‌کردند اما امروز اگر با کسی از تئاتر حرف بزنی، می‌گوید که تئاتر چیست؟ اصلا نمی‌شناسند. دلیلش این است که به تئاتر توجه نشده‌است."

Image caption صحنه‌ای از نمایش تئاتر در قندهار

وضعیت تئاتر در قندهار در ولایت جنوبی افغانستان، خاستگاه گروه طالبان، شانزده سال پس از سقوط این گروه به مراتب بدتر از پایتخت است. رفتن زنان بر روی صحنه در این شهر هنوز یک تابو است. نقش زنان را در نمایش‌ها مردان بازی می‌کنند.

جاوید احمد وطنیار، رئیس استدیوی قندهار فیلم می‌گوید: "رواج‌های وجود دارد که نمی‌گذارد زنان در تئاتر بازی کنند. تئاتر را به شکل منفی می‌بینند. تا جای که مردان هم دوست ندارند در آن بازی کنند."

در شهر جلال آباد، مرکز ولایت ننگرهار در شرق افغانستان که زمانی مهد هنر و موسیقی و تفریحگاه شاهان افغان بود، امروز تئاتر به یک پدیده غریب تبدیل شده‌است.

محمد شاه مجروح، رئیس تئاتر ننگرهار می‌گوید: "اصلا در افغانستان تئاتر، سینما و موسیقی ارزش ندارد. مخصوصا در منطقه شرق افغانستان. در این منطقه تئاتر و موسیقی تنها اداره‌ای بنام هنر دارد. از وزارت اطلاعات و فرهنگ می‌خواهم به این مشکل توجه کند."

Image caption وسایل که تئاتر کابل دارد

مطالب مرتبط