تلاش‌ برای بهبود وضعیت نیمه‌جان بیمه در افغانستان

Image caption داستان ساختمان ویران و سوراخ سوراخ در کابل که زمانی در آن خدمات بیمه صحی عرضه می‌شد، بیانگر وضعیت صنعت بیمه در افغانستان است

در افغانستان تلاش‌هایی برای احیای صنعت بیمه آغاز شده است. دولت اخیرا پیش‌نویس قانون جدیدی را آماده کرده که شش نوع بیمه در آن اجباری است. در واقع، ارائه خدمات بیمه، حدود نیم قرن پیش در برخی از شهرهای افغانستان آغاز شد.

ساختمان ویران در کنار رودخانه کابل در نزدیکی سینما "پامیر" بقایای نخستین مرکز عرضه خدمات بیمه صحی در افغانسان است. سه دهه جنگ مانند این ساختمان که سوراخ‌های ناشی از اصابت گلوله‌ها هنوز در دیوارهای آن دیده می‌شود، صنعت بیمه را نیز در افغانستان متلاشی کرده است.

اما برای احیای این صنعت از چند سال به این سو تلاش‌هایی آغاز شده است. تلاش‌هایی که با چالش‌هایی روبه‌رو است.

کارمندان بخش بیمه در بازارها به مردم و به خصوص مغازه‌داران آگاهی می‌دهند. با گروهی از این مبلغان در چند بازار کابل گشت زدم. سطح آگاهی مردم در مورد مسایل بیمه و میزان علاقه‌مندی آن‌ها برای خرید بیمه را بسیار پایین یافتم.

بسیاری از مردم در مورد شرکت‌های بیمه در افغانستان چیزی نمی‌دانند و فکر می‌کنند که دولت به این بهانه می‌خواهد از آن‌ها پول بگیرد. یکی از مغازه‌داران گفت: "ما نه به دولت پول می‌دهیم و نه از دولت چیزی می‌خواهیم." این حرف بسیاری از مغازه‌داران است.

دیگر از آن‌ها گفت: "این‌جا مردم سند قانونی به دست دارند، کسی بازخواست نمی‌کند و آن‌ها "دنبال نخود سیاه" می‌فرستد. چه تضمینی وجود دارد که ما مغازه‌ خود را در برابر حوادث بیمه کنیم و بعد به ما پول بدهند؟"

بسیاری‌ها به این باورند که بی‌اعتمادی میان مردم و دولت و شرکت‌های بیمه ریشه در شرایط نابسامان و فساد گسترده در این کشور دارد.

Image caption مسائل ایمنی در بسیاری مراکز تجاری و سایر ساختمان‎های چندطبقه به درستی رعایت نشده است

افزون بر شرکت بیمه ملی افغان، که سابقه حدود پنجاه‌ساله دارد، دو شرکت خصوصی در یازده مورد از جمله آتش‌سوزی، حوادث طبیعی، رویدادهای ترافیکی و بهداشت و درمان خدمات عرضه می‌کنند.

به منظور جلوگیری از آتش‌سوزی، حکومت افغانستان حدود چهار سال پیش بیمه آتش‌سوزی مراکز تجاری و کارخانه‌ها در این کشور را اجباری کرد. حالا مسئولان مراکز آموزشی، مراکز درمانی، شرکت‌های تجاری و کارخانه‌ها هنگام تجدید جواز فعالیت خود مجبورند بیمه آتش‌سوزی بخرند.

آمار دقیقی از تعداد مراکز تجاری در افغانستان وجود ندارد، اما به گفته مقام‌های دولتی، از زمان اجباری شدن بیمه آتش‌سوزی بیش از هزار و هفتصد مرکز تجاری این کشور تحت چتر بیمه در آمده است.

بر اساس قوانین افغانستان، ایمنی سیستم برق، موجودیت تجهیزات آتش‌نشانی و راه خروج اضطراری در ساختمان‌های تجاری و ساختمان‌های مرتفع مسکونی حتمی است. اما بسیاری از ساختمان‌های تازه‌ساز فاقد این امکانات هستند و این وضعیت از چالش‌های اساسی بیمه و بروز حوادث آتش‌سوزی در افغانستان است.

عارف حمید، مسئول بخش بیمه وزارت مالیه (دارایی) می‌گوید در افغانستان تفکیک بازارها وجود ندارد. "طلا، لباس، گاز مایع و غیره همه در یک بازار به فروش می‌رسد و این یکی از چالش‌های اساسی بیمه‌کنندگان است."

حکومت افغانستان طرح قانون جدید بیمه را آماده کرده که براساس آن به شمول بیمه آتش‌سوزی ساختمان‌های تجاری، بیمه وسایط نقلیه زمینی، کالاهای تجاری، شخص ثالث، سفر با هواپیما و بیمه کارفرمایان نیز اجباری خواهد بود.

در حال حاضر به جز بیمه آتش‌سوزی، مراکز تجاری، خرید سایر انواع بیمه اختیاری است و مشتریان خود مختارند که چه مقدار از سرمایه‌ خود را در برابر حوادث بیمه می‌کند. اما با توجه به میزان خطرهای احتمالی نرخ بیمه متفاوت است. به عنوان مثال، مالک ساختمانی به ارزش یک میلیون افغانی، سالانه به طور متوسط ده هزار افغانی به شرکت بیمه می‌پردازد.

فساد و بی‌اعتمادی در افغانستان بر موضوع بیمه نیز اثر گذاشته است. مسئولان مراکز تجاری که بر اساس تصمیم حکومت مجبور به خرید بیمه آتش‌سوزی شده‌اند، کوشش می‌کنند سرمایه‌های خود را کم جلوه دهند تا مقدار پولی که سالانه باید به شرکت‌ بیمه بپردازند نیز کم شود.

حکومت افغانستان بیمه آتش‌سوزی مراکز تجاری را چهار سال پیش به این دلیل اجباری کرد تا از حوادث آتش‌سوزی جلوگیری شود.

بیشتر بخوانید:

بیمه آتش‌سوزی مراکز تجاری در افغانستان اجباری شد

یک بازار لباس و کفش در مرکز کابل در آتش سوخت

Image caption فساد و بی‌اعتمادی در افغانستان بر موضوع بیمه نیز اثر گذاشته است

در مورد حوادث آتش‌سوزی در افغانستان آمار مشخصی وجود ندارد، اما در چهار سال گذشته تنها در کابل پایتخت سه بازار بزرگ خرید آتش گرفتند.

آخرین آتش‌سوزی در بازار لباس اباسین زدران در غرب کابل صورت گرفت و حدود هزار مغازه سوخت. این بازار یکی از مراکز تجاری بود که پیش از سوختنش بیمه دریافت نکرده بود.

شرکت‌های بیمه برای رشد صنعت بیمه طرزالعمل پرداخت جبران خساره را نیز ساده کرده‌اند. فردوس احمد برین، معاون شرکت بیمه ملی افغان که نسبت به سایر شرکت‌های مشابه مشتر بیشتری دارد، می‌گوید پرداخت جبران خساره حوادث بزرگ به دلیل بررسی حادثه وقت‌گیر است.

او اما ادعا می‌کند که پرداخت جبران خساره حوادث کوچک به زودترین فرصت پرداخت می‌شود. آقای برین افزود: "به اساس شیوه جدید، مشتریانی که در رویدادهای ترافیکی کم‌تر از پنج هزار افغانی متضرر شوند، جبران خساره آن‌ها در محل حادثه پرداخته می‌شود."

اصیل‌ خان، مالک یکی از شرکت‌های تجاری در ولایت ننگرهار، مشتری چندساله یکی از شرکت‌های بیمه در افغانستان است. او می‌گوید چند روز بعد از حادثه آتش‌سوزی در مرکز تجاری‌اش، توانست جبران خساره دریافت کند.

اصیل خان گفت: "در این حادثه تقریبا بیشتر از سیزده میلیون افغانی به ما خساره وارد شد. اما تنها حدود شصت هزار افغانی بخاطر لوازم دفتر از سوی شرکت بیمه به ما خساره داده شد. آن‌ها گفتند که تنها دفتر شما بیمه شده بود. بخش زیادی از سرمایه‌تان را بیمه نکرده بودید. بنابراین، گفتم درست است، در آینده تمام سرمایه خود را بیمه خواهیم کرد."

Image caption مردم و مغازه‌داران هنوز به نظام بیمه در کشور اعتماد چندانی ندارند

براساس معلومات بخش بیمه وزارت مالیه، در سه سال گذشته نزدیک به ۷۰ میلیون افغانی از سوی شرکت‌های بیمه به مشتریان جبران خساره پرداخت شده، اما آمار دقیقی در مورد مشتریانی که پول دریافت کرده‌اند در این اداره وجود ندارد.

عارف حمید، مسؤل بخش بیمه وزارت مالیه افغانستان موجودیت بی‌اعتمادی میان مردم و شرکت‌های بیمه را یکی از چالش‌های دیگر رشد صنعت بیمه در این کشور می‌داند، اما می‌گوید: " شرکت‌های بیمه به هیچ صورت از پرداخت جبران خساره به مشتریان سر باز زده نمی‌توانند. در صورت چنین اتفاقی، دولت از پول ضمانت این شرکت‌ها که در بانک مرکزی محفوظ است، به مشتریان جبران خساره خواهد داد."

ظرف ماه‌های اخیر بیمه صحی برای سفر به کشورهای اروپایی نیز در افغانستان حتمی شده است. مسافران مجبوراند بیمه کوتاه‌مدت صحی را از طریق شرکت‌هایی که خدمات سفر ارائه می‌کنند، بخرند.

بیمه کارفرمایان نیز، که بر اساس طرح قانون جدید بیمه قرار است در افغانستان اجباری شود، در حال حاضر تنها به افغان‌هایی که در دفاتر نهادهای بین‌المللی در این کشور کار می‌کنند، داده می‌شود. در صورتی‌که کارمندی در هنگام اجرای وظیفه آسیب ببیند، شرکت بیمه مکلف به پرداخت خساره است.

به کارمندان افغان نهاد‌های بین‌المللی در این کشور بیمه صحی نیز عرضه می‌شود، خدماتی که حدود نیم قرن پیش به کارمندان دولتی ارائه می‌شد.

از آغاز تلاش‌ها برای احیای صنعت بیمه در افغانستان اگرچه تنها چند سال می‌گذرد، اما شرکت‌های بیمه هنوز نتوانسته‌اند مردم را به خرید بیمه علاقه‌مند کنند. شرکت‌های بیمه کم‌ترین تبلیغات را در رسانه‌های افغانستان دارند.

سید مسعود، استاد دانشگاه می‌گوید: "شرکت‌های بیمه هنوز نتوانسته‌اند خود را درست معرفی و اطمینان مردم را جلب کنند. آگاهی‌دهی باید بیشتر شود ـ از طریق مکاتب، دانشگاه‌ها و ادارات دولتی. به مردم باید آگاهی داده شود که مثلا شما با پول کمی که ماهانه می‌پردازید، می‌توانید در اوقات مختلف خدمات صحی دریافت کنید. از این طریق می‌شود که صنعت بیمه را احیا کرد."

داستان ساختمان ویران و سوراخ سوراخ در کابل که زمانی در آن خدمات بیمه صحی عرضه می‌شد، بیانگر وضعیت صنعت بیمه در افغانستان است و برای این که این داستان پرفراز و نشیب به سرانجام خوشایندی برسد، باید وقت زیادی صرف کرد.