شبکه‌های اجتماعی و بازار گرم سياست در افغانستان

  • 2 مارس 2017 - 12 اسفند 1395
حق نشر عکس Getty Images

سیاست‌مداران افغان با گذشت هر روز، در كنار جوانان، از فعالترین کاربران شبكه‌های اجتماعی در جامعه افغانستان به شمار میروند.

این سیاست‌مداران شاید به دلایل شرایط امنیتی و مصارف بلند نخواهند تا بیشتر از این به گردهمایی‌ها روی بیاورند و یا شاید دیگر علاقه‌ای به این کار نداشته باشند چون که حالا از صفحات رایگان شبکه‌های اجتماعی به آسان‌ترین شیوه میتوانند پیام‌شان را برسانند.

اکثر رهبران سیاسی کنونی افغانستان، محصول پیروزی حكومت مجاهدین در دهه نود هستند. آنها کارزار سیاسی خود را با ابتدایی‌ترین وسایل اطلاع رسانی مانند بلندگوهای مساجد و سخنرانی در گردهمایی‌های عنعنوی آغاز كردند.

اما آنها امروز، پس از گذشت نزدیك به سه‌دهه، با مدرن‌ترین شیوه اطلاع‌رسانی سرگرم مبارزه سیاسی هستند؛ با یك گوشی هوشمند در كنار خانه نشسته، پیام‌شان‌ را به هزاران هوادار میفرستند.

حق نشر عکس FB
Image caption شماری از رهبران جهادی در ارگ ریاست جمهوری افغانستان

با استفاده از شبكه‌های اجتماعی در افغانستان، دیدارهای سیاسی میان سیاستمداران سنتی افغان هم پررنگتر شده است. آنها برای اینكه عكس‌هایشان میان كاربران فیسبوک بیشتر دست‌به‌دست شود، علاقه میگیرند تا بیشتر دیدوبازدید داشته باشند تا از رقیبان سیاسی‌ خود عقب نمانند.

برخی سیاست‌مداران اسلام‌گرا، همین چند سالی پیش، استفاده از فیس‌بوك را شرم میدانستند، اما امروز اكثر آنها فعال‌تر از اكثر جوانان افغان هستند. آنها که سال‌ها قبل، علاقه نداشتند هیچ کس در مقابل شان حرف غیر بزنند اما حالا آنها در صفحات فیسبوك شان با هزاران تمجید و تخریب روبرو میشوند.

محمد محقق از رهبران اسلام‌گرا و سنتی افغانستان که بسیار علاقمند شبکه‌های اجتماعی شده، میگوید شبكه‌های اجتماعی را دنیای مجازی میگویند ولی تاثیرگذاری آن بیشتر از دنیا حقیقی است. آقای محقق میگوید آزادی نا محدود رسانه‌های اجتماعی حوصله او را در مقابل نقد بالا برده است.

حق نشر عکس FB
Image caption محمد محقق (راست) و صبغت‌الله مجددی

آقای محقق می‌گوید: "با آنکه در افغانستان یک دموکراسی بسیار استاندارد هم نیست، اما توان تحمل من را بالا برده است. اگر پانزده سالی پیش، یک انسان حرف پایین و بالای میزد، شاید عصبانی میشدم ولی حالا برایم عادی است".

عطا محمد نور، ولی بلخ و رییس اجراییه حزب جمعیت اسلامی، است. او یكی از فعال‌ترین سیاست‌مداران افغان در شبکه‌های گفته شده است.

به گفته آقای نور، هرچند شبكه‌های اجتماعی یك فضای كاملا آزاد دارد، و هركی، هرچیز كه دل‌اش خواست مینویسد، ولی با آن هم او ترجیح میدهد كه از این شبكه‌ها استفاده كند.

حق نشر عکس FB
Image caption صلاح الدین ربانی (راست) و عطا محمد نور

والی بلخ می‌گوید: "روزانه معمولا بیشتر مصروف میباشم؛ گاه‌گاهی در فرصت غذا ظهر از این شبکه‌ها استفاده میکنم، اما شبانه قبل از استراحت حتما از آن استفاده میکنم".

در گذشته در افغانستان رسم بر این بود که اگر سیاست‌مداری در گردهمای‌ها فرصت سخنرانی نمیداشت از رقیبان سیاسی عقب می ماندند، اما حالا به باور برخی‌ها، سیاست‌مداران اگر در فیس‌‎بوک فعالیت نکنند، از قافله سیاسی عقب می‌مانند.

در شرایط امروز، رساندن پیام از طریق شبکه‌های اجتماعی کار را برای سیاست‌مداران ساده تر کرده است. آنها با یک کلیک پیام شانرا به هزاران "پیرو" میرسانند.

تقریبا، تمام سیاست‌مداران امروز و دیروز افغانستان به شمول اشرف غنی رئیس جمهوری، حامد کرزی رئیس جمهوری پیشین، عبدالله عبدالله رئیس اجرایی، عبدالرب رسول سیاف رئیس شورای حراست و ثبات افغانستان، در شبکه‌های اجتماعی در سال‌های اخیر فعالیت منظم‌ داشته‌اند.

حق نشر عکس FB
Image caption عبدالله: ما همواره كوشش کردیم تا از طريق صفحه فیسبوک فعاليت‌هاى روزمره، ملاقات‌ها، جريان مجالس رسمى، پيشرفت در زمينه برنامه‌هاى كلان مانند انتخابات، تذكره هاى الكترونيكى، پروژه اقتصادى و اجراات حكومت وحدت ملى را در ميان بگذاريم

شهرزاد اكبر، رئیس نهاد جامعه باز، می‌گوید قوانین بازی زیاد تغییر نکرده است؛ رهبران افغان به جوانان به چشم سرباز می‌نگرند. سابق سیاست‌مداران افغان به صورت فیزیکی سربازگیری میکردند، ولی حالا آنها در فضای مجازی سرباز گیری میکنند؛ آنها جوانان را سربازان خود فکر میکنند.

خانم اکبر میگوید هنوز معلوم نیست که این رهبران تا چه حد به نیازهای جوانان توجه می‌کنند و چه تعداد از آنها به این نتیجه رسیده‌اند که آجندا و سیاست را از مردم باید گرفت.

حق نشر عکس .
Image caption شهرزاد اكبر

فن‌آوری، جامعه افغانستان را در حال متحول کردن است. هر چند رقم کاربران شبكه‌های اجتماعی نسبت به نفوس تقریبا سی میلیونی افغانستان ناچیز است اما شمار آنها روز به روز در در حال افزایش است.

ارقامی را که وزارت مخابرات افغانستان ارایه کرده، نشان می‌دهد که در این کشور ۲.۷ میلیون نفر به انترنیت دست‌رسی دارند که کمتر از دو میلیون آن از شبکه‌های اجتماعی استفاده میکنند.