از باج‌گیری زورمندان تا حضور داعش؛ در غور چه می‌گذرد؟

غور حق نشر عکس Nabi Saqi
Image caption غور از ولایت‌های مرکزی افغانستان است

واقع در مرکز افغانستان، هم‌مرز با هشت ولایت دیگر، کوهستانی، با راه‌های دشوار و با جمعیتی حدود هشت‌صد هزار نفر، غور از ولایت‌های "محروم" افغانستان است که کمتر به آن توجه شده است. این ولایت سال‌هاست به میدان جنگ و رقابت‌های طایفه‌ای تبدیل شده است.

در چند سال گذشته‌، خبرهای متعددی از وقوع انواع خشونت‌ در این ولایت دوردست افغانستان پخش شده است.

اما در غور، که شمال را به جنوب افغانستان وصل می‌کند، واقعا چه می‌گذرد؟

فعالیت غیرقانونی "ده‌ها" گروه مسلح - که گهگاه باهم درگیر می‌شوند - و حضور و فعالیت طالبان و داعش در برخی مناطق غور، آمار بالای خشونت علیه زنان و عدم دسترسی زنان به خدمات بهداشتی و آموزشی در بسیاری از ولسوالی‌ها/شهرستان‌های این ولایت، در کنار فقر، نبود فرصت‌های شغلی، کمبود آب آشامیدنی، نبود جاده‌های معیاری و مشکلات فراوان دیگر وضعیت این ولایت مرکزی افغانستان را پیچیده کرده است.

منازعات طایفه‌ای؛ مشکل اصلی

برخی نقاط افغانستان شاهد منازعات بین اقوام مختلف هستند، اما در غور منازعه و درگیری بین طایفه‌های گوناگونی وجود دارد که از یک یا دو قوم مشترک هستند؛ طایفه‌هایی مثل پهلان (پهلوان)، خدایار، میری، مرغابی، تایمنی، رضا، چشتی، سردار، که شاخه‌هایی از اقوام ایماق و تاجیک‌ این ولایت‌اند.

گفته می‌شود که در سال‌های اخیر ده‌ها نفر در درگیری‌ها میان این طایفه‌ها کشته و زخمی شده‌اند.

مطالب بیشتر:

حسن حکیمی، فعال مدنی در غور، در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی می‌گوید که بیش از صد گروه مسلح غیر مسئول، تحت فرمان زورمندان محلی در این ولایت فعالیت می‌کنند.

به گفته او، این گروه‌ها که از حمایت افراد بلندپایه در دولت نیز برخوردارند، از مردم به بهانه‌های مختلف باج‌گیری می‌کنند و مردم هم به خاطر حفظ جانشان مجبورند از آنان حمایت کنند. همچنین، قدرت و حاکمیت نیروهای دولتی افغانستان در این ولایت محدود است.

شاه محمود شهاب، خبرنگار محلی در غور در گفت‌وگویی با من از نگرانی مردم نسبت به امنیت در این ولایت گفت و افزود که به دلیل عدم توجه دولت، بیشتر مردم این ولایت برای محافظت و دفاع از خودشان سلاح نگه می‌دارند.

دولت اما با وجود تلاش‌های متعدد، در مهار این درگیری و رقابت‌های طایفه‌ای در غور ناکام بوده است.

غلام ناصر خاضع، والی غور در گفتگویی با بی‌بی‌سی گفت که "اختلافات ذات‌البینی" در ولسوالی‌های شهرک، تیوره، دولینه، دولت‌یار و همچنین در فیروز کوه مرکز غور بیشتر رخ داده است.

والی غور می‌گوید که سال گذشته تلاش دولت برای پایان بخشیدن به این منازعات شامل نشستی بود که با شرکت چهارصد نفر از بزرگان قوم در این ولایت برگزار شد. به گفته او، این نشست تاثیری مثبت داشته و اختلافات میان طایفه‌ها را کاهش داده است. اما والی غور می‌پذیرد که این منازعات هنوز وجود دارد و نیازمند تلاش و کار بیشتر است.

او می‌گوید که برخی گروه‌های مسلح که "از طریق تفنگ روزی (غذا) می‌خورند" نمی‌گذارند چنین منازعاتی حل شود. به گفته والی غور، این گروه‌ها به "اخاذی، زورگویی، حق‌تلفی، بی‌عدالتی و قانون‌ستیزی" ادامه می‌دهند.

حق نشر عکس FB/Ghor Gov
Image caption غلام ناصر خاضع, والی غور می‌گوید که مخالفان دولت از درگیری‌ها و منازعات طایفه‌ای به نفع خود استفاده می‌کنند

والی غور از ملا مصطفی، به عنوان فرمانده گروهی نام می‌برد که در مسیر راه‌ هرات - غور از مردم و راننده‌ها اخاذی‌های "گزاف" می‌کند.

آقای خاضع همچنین افزود "هنوز این فراغت خاطر به حکومت پیدا نشده که با از بین بردن چالش‌های امنیتی در برابر مخالفان مسلح یا طالبان یا داعش، این فرصت پیدا شود با کسانی که مسلح هستند و با مخالفت سیاسی با حکومت نه بلکه به عنوان ستیزه‌گران با قانون و ناقضان حقوق بشر کوشش می‌کنند، هنوز موجب آزار و اذیت مردم شوند، این فرصت هنوز دست نداده تا با اینها تصفیه حساب صورت بگیرد."

این مقام دولتی گفت که شاید در آینده این فرصت میسر شود و مردم از این مشکلات رهایی پیدا کنند.

اما مشخص نیست که حکومت افغانستان چه زمانی چنین فرصتی را خواهد یافت.

حضور طالبان و داعش

فعالیت گروه طالبان در این ولایت بیشتر در ولسوالی پسابند، در همجواری ولایت جنوبی و ناامن هلمند، متمرکز است و گروهی که خود را وابسته به داعش می‌خواند هم در منطقه "مرغاب" ولسوالی چارسده این ولایت حضور دارند.

به گفته مسئولان گروه وابسته به داعش از یک سال به این طرف در این ساحه حضور و فعالیت داشته است.

والی غور بر این باور است که مخالفان مسلح دولت از درگیری‌ها و منازعات طایفه‌ای به نفع خود استفاده می‌کنند و این باعث شده آنها نیرومندتر شوند.

بیشتر بخوانید:

حق نشر عکس Nabi Saqi
Image caption هری‌رود، از غور، هرات و مرز مشترک افغانستان و ایران می‌گذرد و وارد ترکمنستان می‌شود.

اگر چه، به گفته والی غور، گروه‌های طالبان و داعش در ساحاتی محدود در این ولایت حضور دارند اما به طور بالقوه یک تهدید عمده در این ولایت به حساب می‌آیند.

به گفته او نیروهای دولتی به دلیل راه‌های دشوارگذر نتوانسته‌اند طالبان و داعش را مهار و مغلوب کنند.

در سال گذشته در چند مورد جداگانه از ربوده شدن افرادی توسط گروه‌های ناشناس در ولایت غور گزارش شد. مقام‌های محلی بیشتر طالبان و داعش را به ربودن افراد متهم می‌کنند اما طالبان چنین ادعاهایی را رد کرده‌اند.

خشونت علیه زنان

با آن که خبر سنگسار دختری به نام رخشانه به دست مخالفان مسلح در سال ۱۳۹۴ در غور، توجه بسیاری‌ را به مساله حقوق زنان در این ولایت جلب کرد، اما آمار خشونت علیه زنان در این ولایت همچنان بالاست.

شاخه‌ای از کمیسون مستقل حقوق بشر که در غور فعالیت دارد، می‌گوید که خشونت علیه زنان به طور روزانه در این ولایت رخ می‌دهد.

فریده ناصری، مسئول بخش زنان کمیسون مستقل حقوق بشر در غور در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی از وضعیت بد زنان در این ولایت سخن گفت.

لت و کوب ، قتل، سنگسار، خودسوزی و خودکشی، ازدواج‌های زیرسن قانونی و اجباری، انواع خشونت‌هایی است که به گفته خانم ناصری، زنان غور همیشه با آن مواجه بوده‌اند.

خانم ناصری می‌گوید "در غور یک خانم باید هر روز لت بخورد. و این یک چیز عادی است برای مردم غور."

حق نشر عکس AFP
Image caption انتشار ویدئوی سنگسار رخشانه دو سال پپیش در غور واکنش‌های جهانی در پی داشت.

مشکلات زنان در این ولایت متعدد است. عدم دسترسی زنان به آموزش و خدمات بهداشتی در اکثر ساحات این ولایت چالش عمده‌ دیگر زنان است که فعالان حقوق بشر را نگران کرده است.

خانم ناصری از زنی حامله در یکی از روستاهای غور حکایت کرد که هنگام وضع حمل سه شبانه روز دچار مشکل ولادی بود و نتوانست به بیمارستان برود تا اینکه با همکاری نیروهای دولتی به بیمارستان منتقل شد. به گفته خانم ناصری اگر این زن بالاخره به بیمارستان نمیرسید، با کودکش یک‌جا جان می‌داد.

در تمام ولایت غور تنها یک دکتر متخصص زن وجود دارد.

به گفته خانم ناصری غور یک جامعه مردسالار است و زنان فرصت‌های کاری و آموزشی بسیار محدودی دارند.

حق نشر عکس .
Image caption دو سال پیش نیز مقام‌های محلی در ولایت غور، از اجرای حکم شلاق بر دو جوان 'به جرم زنا' خبر داده‌ بودند.

در غور تنها یک مکتب/مدرسه لیسه برای دختران در فیروزکوه، مرکز ولایت وجود دارد که آن هم توسط یک مرد مدیریت می‌شود.

اما در بیرون از مرکز غور، به گفته خانم ناصری، از میان ۹ ولسوالی، در ۷ ولسوالی آن دختران به دلایل امنیتی نمی‌توانند به مکتب بروند.

آمار دقیقی از موارد خشونت علیه زنان در غور در دست نیست اما کمیسون مستقل حقوق بشر در این ولایت می‌گوید که در سال گذشته بیش از ۱۰۰ مورد خشونت علیه زنان در این اداره ثبت شده است.

جنگ‌های طایفه‌ای هم به گفته خانم ناصری وضعیت زنان در این ولایت‌ را بدتر کرده است. از یک طرف زمانی که یکی از طرف‌های درگیر در جنگ کشته می‌شود، دختری جوان از طرف دیگر برای حل "دشمنی" میان دو خانواده، به طرف دیگر به عنوان عروس بخشیده می‌شود. به این رسم در مناطق روستایی افغانستان "بد دادن" می‌گویند.

تاثیر دیگر جنگ بر زندگی زنان در غور این است که مردان تنها نان‌آوران خانواده در این ولایت هستند و وقتی مردی در یک منازعه کشته می‌شود، اعضای زن خانواده بیشترین آسیب را متحمل می‌شوند.

مقام‌های محلی در این ولایت می‌گویند که برای کاهش خشونت علیه زنان در این ولایت تلاش می‌کنند. دو سال پیش حکومت وحدت ملی سیما جوینده را به عنوان والی غور تعیین کرد.

او نخستین والی زن در غور و سومین والی زن در تاریخ معاصر افغانستان بود، اما با مقاومت جامعه "مردسالار" غور مواجه شد و توانست تنها چند ماه در سمت خود دوام بیاورد.