رهبری جدید شورای صلح افغانستان با چه چالش‌هایی روبرو است؟

شورای عالی صلح حق نشر عکس Khalili/FB
Image caption شورای عالی صلح افغانستان اخیرا اعلام کرد کهاستراتژی جدیدی را با رویکرد تازه به روند صلح تهیه کرده است

کریم خلیلی، رئیس جدید شورای عالی صلح افغانستان گفته است که این شورا براساس رویکرد تازه، دید و خواست طالبان را "مطالعه" می‌کند و "با احترام به دیدگاه‌های آنها، یک‌سری نظریات سالم و ملی این گروه" را می‌پذیرد.

آقای خلیلی همچنین گفته که رویکرد تازه "شامل تسلیم شدن طالبان" نیست و رهبری جدید شورای عالی صلح "با رفع نقاط ضعف و تقویت نقاط قوت" کار این نهاد را به پیش خواهد برد.

آقای خلیلی البته توضیح ارائه نکرده که منظورش از "نظریات سالم و ملی گروه طالبان" چیست ولی در گذشته هم روسای این نهاد همواره تلاش کرده‌اند که زبان در حد ممکن "صلح‌جویانه" با طالبان داشته باشند که در موارد انتقادهای شدیدی را هم در پی داشته است.

شورای عالی صلح افغانستان با آنکه از زمان تشکیل در سال ۲۰۱۰ تا حال به دو دلیل "ناتوانی در آوردن صلح" و "عدم شفافیت مالی" با انتقادهای فراوان روبرو بوده، اما این نهاد بخاطر ارتباط آن با بحث سرنوشت‌ساز "صلح و جنگ" در افغانستان از اهمیت ویژه برخوردار بوده است.

نخستین رئیس این نهاد، برهان‌الدین ربانی، رئیس جمهوری پیشین افغانستان بود که در جریان تلاش برای باز کردن کانال گفت‌وگو با گروه طالبان گویا در حمله انتحاری یکی از قاصدان صلح این گروه کشته شد.

حق نشر عکس HPC/FB

با وجود اهمیت این شورا، آنچه بارها فلسفه وجودی آن را زیر سوال برده، این است که تشکیل آن در هفت سال گذشته هیچ تاثیر محسوسی بر روند "جنگ و صلح" افغانستان نگذاشته و ناامنی و عدم موجودیت صلح در این سالها در شهرها و روستاهای افغانستان همچنان در حال گسترش بوده است.

رهبری جدید این شورا نیز امروز با اعلام این موضوع که شورای عالی صلح از زمان تشکیل تا حالا "در رسیدن به اهداف" موفق نبوده، وعده داده که "ذهنیت منفی به وجود آمده" در مورد این شورا را از بین خواهد برد.

اما شورای عالی صلح اکنون با چالش‌های به مراتب بزرگتر از زمانی تشکیل این شورا روبرو است.

گروه طالبان در هفت سال گذشته تقریبا هر نوع ابتکار صلح دولت افغانستان و حتی کشورهای منطقه را رد کرده است و عملیات خونین خود را در تمامی نقاط افغانستان گسترش داده است.

حق نشر عکس AFP

هفت سال پیش وقتی شورای عالی صلح تشکیل شد، بیشتر از صد هزار نیروی خارجی در افغانستان حضور داشتند و گروه طالبان تحت فشار شدید نظامی قرار داشت، از گروه موسوم به دولت اسلامی در افغانستان خبری نبود و در مورد "فعالیت ۲۰ گروه تروریستی دیگر" آن طوری رئیس جمهوری افغانستان می‌گوید نیز زیاد صحبت نمی‌شد.

البته رخ دیگر این داستان قوت گرفتن بیشتر ۳۵۰ هزار نیروی امنیتی افغانستان است که در دونیم سال گذشته با پرداخت هزینه جانی طاقت‌فرسا دسترسی طولانی مدت گروه‌های شورشی به مراکز ولایات و شهرهای مهم افغانستان را گرفته است.

با این وضعیت سوال مطرح این است که آیا نیروهای امنیتی افغانستان بالاخره در موقفی قرار خواهند گرفت که "بن‌بست" موجود نظامی در جبهات جنگ را بشکنند و طالبان را چنان تحت فشار قرار دهند که آنها مجبور شوند به مذاکرات صلح دست کم به عنوان یک گزینه نگاه کنند؟

چالش دیگر برهم خوردن اجماع منطقه‌ای در مورد قضیه "جنگ و صلح" در افغانستان است و هفت سال پیش چنین به نظر می‌رسید که نه تنها آمریکا و متحدان آن در كنار بخش اعظم مردم در مخاصمت با گروه طالبان قرار دارند، بلکه تصور عمومی این بود که کشورهای منطقه به ویژه ایران و روسیه هم از نابودی کامل طالبان حمایت می‌کنند.

اما موضع‌گیری‌های روسیه و ایران در یک سال اخیر در قبال تماس با طالبان و ادعاها در مورد حمایت این کشورها در کنار پاکستان از گروه طالبان چشم‌انداز "صلح و جنگ" در افغانستان را تغییر داده است.

روسیه در اقدام بی‌پیشینه سه دور گفت‌وگوهای منطقه‌ای را در مورد "روند صلح" افغانستان در مسکو میزبانی کرد که در این نشست‌ها آمریکا دعوت نشده بود و دولت افغانستان نیز حضور فعالانه در آن داشت.

ظاهرا به همین دلیل آمریکا و دولت افغانستان در ۱۶ جوزا "روند کابل" را برای بدست گرفتن ابتکار مدیریت منطقه‌ای صلح برگزار کردند که به شدت تحت شعاع انفجار خونین ۱۰ جوزا و اعتراضات گسترده متعاقب آن قرار گرفت.

چین هم در چند سال گذشته در زمینه ابتکار صلح افغانستان فعال شده است و در چند دور نشست چهارجانبه صلح که میان آمریکا، پاکستان، افغانستان و چین برگزار شد، نقش فعال داشت اما آن روند هم به نتیجه‌ای منتج نشد.

در این زمینه رهبری جدید شورای عالی صلح تاکنون مشخص نکرده است که چه کاری متفاوت از گذشته در کنار دولت افغانستان انجام خواهد داد تا کشورهای منطقه به ویژه پاکستان را که مهمترین حامی گروه طالبان پنداشته می‌شود، متقاعد بسازد که طالبان را بر سر میز مذاکره حاضر کند.

چالش مهم دیگر تزلزل شدید اجماع سیاسی در کابل و اعتراضات مردمی است که به صورت فزاینده خواهان اقدامات "اصلاحات اساسی" در نهادهای امنیتی و اقدامات شدیدتر این نهادها علیه گروه طالبان و دیگر شورشیان است.

حق نشر عکس Reuters
Image caption حمله خونین کابل، جان بیش از ۱۵۰ نفر را گرفت

حمله یک ماه پیش در کابل که جان ۱۵۰ نفر را گرفت و صدها نفر را زخمی کرد، اعتماد کابلی‌ها و دیگر شهروندان افغانستان را به توانایی دولت در تامین امنیت جان‌شان به حداقل رسانده است و اعتراض‌های گسترده در پی آن، شماری از مهمترین گروه‌های سیاسی تشکیل‌دهنده دولت وحدت ملی را مجبور ساخته در کنار معترضان خواهان اصلاحات اساسی در نهادهای امنیتی دولت شوند.

رئیس جمهوری و رئیس اجرایی افغانستان هم گفته‌اند طالبان برای پاسخ به ندای صلح دولت وقت زیادی ندارند و وعده داده‌اند که اصلاحات امنیتی "گسترده" و تشدید نبرد علیه گروه‌های شورشی از جمله طالبان در راه است.

شورای عالی صلح گفته است که رایزنی‌های گسترده را با اقشار مختلف جامعه افغانستان و از جمله گروه‌های سیاسی در این کشور به راه خواهد انداخت اما در چنین فضای که به گفته تحلیلگران "اجماع سیاسی" افغانستان به شدت لطمه دیده، کار رهبری جدید شورای عالی صلح در جلب حمایت گروه‌های سیاسی تاثیرگذار این کشور به مراتب دشوارتر از گذشته است.