آیا داعش در افغانستان در پی جبران سرافکندگی‌اش در عراق است؟

مسجد جوادیه در هرات حق نشر عکس AFP
Image caption مسجد جوادیه که دیروز مورد هدف انتحاری داعش قرار گرفت، مربوط به شیعیان هرات است

هدف قرار دادن مساجد شیعیان در افغانستان، می‌تواند پیامد مستقیم شکست گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش)، در عراق و ضربات محکمی که در سوریه به آن وارد می‌شود، باشد؛ البته اگر این فرضیه را بپذیریم که داعش در پشت این حملات قرار داشته است.

این بیم از همان ابتدا می‌رفت و هشدارهایی هم داده شد که نیروهای داعش با استفاده از احساسات مذهبی مردم در کشوری که حکومت آن مطابق به معیارهای بین‌المللی "ناکام" است، ممکن است به افغانستان رخنه کرده و مشکلاتی امنیتی ایجاد کند.

در کنار مشکلات و ناکامی‌های دولت افغانستان، حکومت وحدت ملی از دو دستگی شدید نیز رنج می‌برد و به رغم تلاش‌هایی که برای مبارزه با فساد در سالهای اخیر انجام گرفته، در بین ۱۷۶ کشور، افغانستان هشتمین کشور فاسد دنیا است.

در بیشتر موارد فساد و ناکارآمدی دولت افغانستان، از عواملی خوانده شده که مخالفان مسلح را به سربازگیری از بین جوانان کمک کرده است.

حق نشر عکس AFP

در عراق دست‌کم یک نوع اتفاق‌ نظر دولتی و مردمی برای ریشه‌کن کردن داعش به وجود آمد و ما در برخی مناطق این کشور شاهد بسیج مردمی علیه این گروه بودیم. البته در کنار حمایت مالی و نظامی برخی کشورهای خارجی.

ولی چنین وضعیتی هنوز در افغانستان به وجود نیامده است؛ درست است که حضور داعش در افغانستان در حد حضور و فعالیتی که در عراق داشت و حالا در سوریه دارد، نیست.

تفرقه‌افکنی براساس دین و مذهب

با این حال، وقتی حکومت افغانستان راهبردی برای مبارزه با این گروه - یا طالبان- در دست ندارد، خوف آن می‌رود داعش با همین امکانات به مناطق بیشتری در افغانستان نفوذ کند.

حمله به مساجد شیعیان کاملا هدف‌مند به نظر می‌رسد: ایجاد تفرقه‌ دینی.

دامن زدن به تنش‌های مذهبی و فرقه‌ای از شگردهای اصلی داعش و گروه‌های هم‌فکر آن در عراق و سوریه بوده و در ابتدا بر همین اساس سربازگیری هم می‌کرد.

سوءاستفاده چنین گروه‌ها از اختلافات مذهبی باعث شد که جنگ در عراق و سوریه به یک جنگ مذهبی تبدیل شود و جنگجویان افراط گرای سنی و شیعه از گوشه و کنار جهان برای جنگ به این دو کشور، به خصوص سوریه، سفر کنند.

حق نشر عکس AFP
Image caption یکی از تظاهرکنندگان "جنش روشنایی" در نزدیکی محل انفجار در کابل که داعش مسئولیتش را به عهده گرفت، فریاد می‌کشد

حضور ایران در سوریه، عراق، یمن و لبنان و آنچه سیاست توسعه طلبانه جمهوری اسلامی در منطقه توصیف می‌شود، از دیگر عوامل رشد فعالیت گروه‌های افراطی سنی است.

بسیاری از این گروه‌ها در پیام های ویدئویی که منتشر کرده‌اند، بارها و بارها خصومت خود با ایران و شیعیان را نشان داده‌اند. در مقابل، گروه هایی که گفته می‌شود با حمایت ایران در سوریه و عراق علیه داعش و گروه‌های افراطی سنی مذهب، می‌جنگند و برخی‌شان در واقع از ایران به سوریه فرستاده شده‌اند، هم دشمنی خود با سنی‌ها را پنهان نمی‌کنند.

در افغانستان، تلاش برای دامن زدن به اختلافات بر اساس دین و مذهب، تا امروز به ناکامی انجامیده. حتی وقتی جنگ‌های داخلی در افغانستان در دهه ۱۹۹۰ به اوج خود رسید، کمتر مواردی گزارش شده که گروه‌های درگیر مخالفان خود را براساس دین کشته باشند.

حالا به نظر می‌رسد، داعش در تلاش است سرافکندگی را که در عراق با آن دچار شده، در افغانستان جبران کند.

نگرانی این است که ادامه بی‌برنامگی حکومت افغانستان می‌تواند زمینه گسترش نفوذ داعش و گروه‌های مسلح و غیرمسلحی را که شیعیان را "کافر" می‌پندارند، فراهم کند.

در کنار دشمنی علنی داعش با شیعیان در افغانستان، گزارش‌هایی وجود دارد که برخی از گروه‌های دینی افراطی غیرمسلح هم علنا علیه شیعیان تبلیغات می‌کنند.

گزارش شده در برخی مدارس در ولایت‌های دور افتاده افغانستان، مواد درسی تدریس می‌شود که ضد شیعه خوانده شده است.

سوءاستفاده از وضعیت بد اقتصادی بسیاری از جوانان افغان که بیشتر ناشی از بالا رفتن میزان بی‌کاری و گسترش فساد و واسطه بازی در حکومت افغانستان است، عامل مهم دیگری است که می‌تواند به سربازگیری این گروه‌ها از میان جوانان کمک کند.