پیام رهبر طالبان؛ هوای حاکمیت یا پاسخی به راهبرد آمریکا؟

مولوی آخندزاده حق نشر عکس Reuters
Image caption رهبران طالبان در پیام تازه خود کوشیده این مفهوم را القا کند که به دنبال حاکمیت دوباره است، اما هوادارانش را به جنگ تشویق نکرده است

رهبر گروه طالبان در پیام عید قربان خود از حاکمیت این گروه بر نصف افغانستان سخن گفته و پیام‌هایی به جناح‌های مختلف سیاسی و گروه‌های اجتماعی فرستاده است تا از خود تصویری نیرومند و نسبتا متفاوت با گذشته ارائه کند. اما هدف ارائه چنین تصویر چیست؟

در پیام تازه مولوی هبت‌الله آخندزاده از لحن تندی استفاده نشده، اما پر از نکته‌های حاکی از اعتماد به نفس بالا است. به طور کلی، در سراسر پیام سعی شده این موضوع القا شود که گروه تحت امر او بر بخش‌ بزرگی از خاک افغانستان "حاکمیت" دارد.

هدف از القای چنین پیامی تا حد زیادی تبلیغاتی است. رهبر طالبان در حالی کوشیده از گروه خود چهره پرابهتی ارائه کند، تلاش کرده که از میزان طالبان‌هراسی گسترده‌ای که در داخل و خارج افغانستان وجود دارد، بکاهد. به همین دلیل، مخاطبان او عمدتاً به دو گروه داخلی و خارجی تقسیم می‌شوند.

مخاطبان داخلی

در بخشی از این پیام ادعا شده که طالبان "هم اکنون" بر نصف افغانستان "حاکمیت" دارد. با این حال، اداره بازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان موسوم به سیگار در گزارش اخیر خود اعلام کرده بود که دولت بر ۲۳۳ ولسوالی کنترل یا نفوذ داشته، در حالی که شورشیان بر ۴۱ ولسوالی در ۱۵ ولایت کنترل یا نفوذ داشته و در ۱۳۳ ولسوالی دیگر منازعه جریان داشته است.

دست‌کم در دو جای دیگر پیام از "مناطق تحت حاکمیت امارت اسلامی" سخن گفته شده است. علاوه براین، سراسر پیام دوهزار کلمه‌ای رهبر طالبان از موضع حاکمیت بیان شده است.

به همین دلیل، مولوی آخندزاده به صورت کم‌سابقه‌ای از قشر تحصیل‌کرده خواسته که به اعضای گروه طالبان "مشورت علمی" بدهند. طرح این درخواست بیانگر آن است که رهبر طالبان از یک سو به اهمیت دانش تخصصی در امر حکومتداری و از سوی دیگر به جایگاه اجتماعی تحصیلکرده‌ها پی برده است.

اما در پیام رهبر گروه طالبان گفته نشده که این درخواست چطور و در چه زمینه‌هایی عملی می‌شود، چرا که طالبان متشکل از دسته‌های مسلحی هستند که در مناطق مختلف می‌جنگند و ساختار مستقری ندارند. از سوی دیگر، به دلیل این که طالبان روی خوش چندانی به تحصیلکرده‌ها نشان نداده، بیشتر آنها از نزدیک شدن به این گروه دلهره دارند.

برای این که بیان رهبر گروه طالبان از موضع حاکمیت بیشتر تفهیم شود، از سازمان‌های خیریه غیردولتی و سرمایه گذاران نیز "دعوت" شده که در مناطق "تحت حاکمیت" این گروه کار و سرمایه‌گذاری کنند. در پیام به آنها اطمینان داده شده که طالبان امنیت آنها را تامین می‌کنند.


پیامهای پیشین رهبران طالبان:


پیشتر هم مولوی آخندزاده و هم دو رهبر پیشین طالبان در مواردی به هواداران این گروه گفته بودند که به زیرساخت‌های اقتصادی، طرح‌های عمرانی و تاسیسات عمومی آسیب نرسانند، ولی در موارد متعددی از بمبگذاری این گروه در جاده‌ها، پل‌ها، آتش زدن مکتب‌ها/مدرسه‌ها و ربودن مهندسان گزارش شده است.

اشاره به این موضوع در کنار تاکید بر جلوگیری از تلفات غیرنظامیان و حفاظت از جاده‌ها، پل‌ها، مراکز آموزشی و درمانی و کارخانه‌های تولیدی و طرح‌های عمرانی، تلاشی است برای پاسخ دادن به اعتراض‌هایی که دقیقا در همین موارد علیه گروه طالبان در جامعه و رسانه‌ها مطرح است.

رهبر طالبان همچنین تلاش کرده که به اعتراض عمده دیگری هم پاسخ دهد: حاکمیت تک‌قومی این گروه در نیمه دوم دهۀ ۱۳۷۰ که از آن انحصار قدرت تعبیر شده است. او با تاکید گفته که طالبان "در پی انحصار قدرت" و انتقام‌گیری براساس قومیت و مذهب نیستند، بلکه معتقد به برقراری "نظام جامع" و نماینده "آرمان‌های همه اقوام" هستند.

پیش از این هم اتفاق افتاده که رهبر طالبان در چنین پیام‎هایی هوادارانش را به جنگ تشویق نکند. او این بار از آنها خواسته که از تعصبات قومی دور بمانند، با مردم همکاری کنند، با زندانیان رفتار نیکو داشته باشند و جلوی تلفات غیرنظامیان را بگیرند ـ مواردی که این گروه را همواره در کانون اعتراض‌های داخلی و خارجی قرار داده است.

مخاطبان خارجی

رهبر طالبان در پیام عید خود کوشیده به عنوان مسئول ساختاری شبیه دولت، سیاست خارجی خود را به کشورهای همسایه و قدرت‌های بزرگ جهان توضیح دهد و نگرانی‌های آنها را رفع کند. او حضور نیروهای خارجی را "بزرگترین مانع صلح" در کشور دانسته است.

در این پیام به صورت تلویحی گفته شده که با "خاتمه اشغال" امکان مصالحه با دولت افغانستان وجود دارد. رهبر طالبان افزوده که جستجوی راه‌های صلح بخش مهمی از خط‌مشی این گروه را تشکیل می‌دهد و دفتر سیاسی آن به همین دلیل موظف شده تا در این راستا تلاش کند.

رهبر طالبان کوشیده خاطر کشورهای منطقه و جهان اسلام را هم جمع کند؛ به همین دلیل از آنها خواسته که به این گروه به عنوان "دشمن" نگاه نکنند، چرا که به گفته او، امارت اسلامی نیت ندارد که به آنها زیان برساند. ولی در پیام از هیچ کشور خاصی نام برده نشده است.

مولوی آخندزاده به سایر کشورهای جهان هم پیام داده و تصریح کرده که آنها براساس برداشت "اشتباه" تصور می‌کنند که گروه طالبان "خطر" است. رهبر طالبان خطاب به تمام جهانیان تاکید کرده که سیاست این گروه متکی بر آسیب رساندن نیست و کار زیانباری انجام نمی‌دهد.

رهبر طالبان با ارسال این پیام کوشیده گروه تحت فرمان خود را متفاوت با گذشته نشان دهد. چرا که تلقی بسیاری در جهان از این گروه به عنوان گروهی "تروریستی" یا دست‌کم حامی چنین گروه‌هایی است. از سوی دیگر، تصور می‌شود او می‌خواهد پیام دهد که راه طالبان از گروه‌هایی مانند داعش جدا است.

Image caption پس از اعلام مرگ ملا عمر، ملا رسول بخشی از بدنه اصلی گروه طالبان تحت رهبری خود گرد آورد و خودش رهبر آن اعلام کرد

هوای حاکمیت دوباره؟

پیام نسبتاً مسالمت‌آمیز رهبر گروه در زمانی منتشر می‌شود که براساس استراتژی تازه آمریکا، حضور نظامی این کشور در افغانستان "نامحدود" شده و پاکستان تحت فشار قرار گرفته که پناهگاه‌های "تروریستی" را در خاک خود ببندد و برای پایان جنگ در افغانستان تلاش بیشتری به خرج دهد.

از سوی دیگر، از دو سال پیش به دنبال اعلام مرگ ملا عمر، رهبر پیشین طالبان، این گروه دچار انشعاب شده و گروه انشعابی به رهبری ملا محمد رسول، چالشی در برابر گروه مولوی آخندزاده شمرده می‌شود. در عین حال، گسترش فعالیت تندروانه داعش هم در مواردی این گروه را تحت‌الشعاع قرار داده است.

با این همه، رهبر گروه طالبان در تبریک خود پیام‌های متناقضی فرستاده، چرا از یک سو به دنبال تفهیم این است که این گروه در آستانه پیروزی است، اما از سوی دیگر اشاره ضمنی دارد به امکان مصالحه و این که طالبان گروه مضری نیست. در عین حال، هم سخن از داشتن زندان دارد و هم حمایتش را از طرح‌های عمرانی اعلام می‌کند.

به طور کلی، رهبر گروه طالبان در پیام تبریک خود کوشیده این پیام را به دولت افغانستان و جامعه بین‌المللی برساند که گروه تحت فرمان او هنوز هوای رسیدن به حاکمیت دوباره را از سر به در نکرده و با در اختیار داشتن مناطقی، در معادلات به عنوان گروهی نیرومند در نظر گرفته شود. این پیام می‌تواند پاسخی به استراتژی جدید آمریکا هم شمرده شود.