تغییرات اقلیمی در افغانستان؛ زنگ خطری برای سلامتی مادران و کودکان

افغانستان حق نشر عکس farshad usyan
Image caption در برخی روستاهای افغانستان برای آب آشامیدنی باید چندین کیلومتر راه بروند

تغییرات اقلیمی با اثرگذاری بر منابع غذایی و کاهش آب آشامیدنی تاثیرات منفی جدی بر سلامتی انسان‌ها دارد. اما جدی‌تر از آن این مساله است که این تغییرات با فعال‌سازی عوامل بیماری‌های کشنده‌ای چون مالاریا، اسهال و سوءتغذیه، باعث تلفات سنگینی می‌شود.

بیشتر از همه مادران و کودکان در افغانستان در معرض خطر این بیماری‌ها قرار دارند. به ویژه در مناطق فقیر‌نشین و روستاها که با ظرفیت برای به وجود آمدن بیماری‌های حساس به آب و هوا در آن بیشتر است و نیز در این مناطق از نظر بهداشتی سیستم منظم و کارایی ندارد. از این این میان سوء تغذیه کشنده‌ترین آنها است.

نظر به گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) افغانستان از ۲۰۱۰ تا ۲۰۳۰ از نظر سرعت رشد تأثیرات تغییر اقلیم بالای سلامتی افراد در رده اول کشورهای جهان قرار دارد.

حق نشر عکس farshad usyan
Image caption دکاندار گیرمانده در سیلاب در شهر مزارشریف

بنا به حساسیت بلند مزارع کشاورزی به تغییرات اقلیمی چون بی‌ثباتی آب و هوا، بر هم خوردن نظم باران‌ها و تغییرات فصلی دما، این تغییرات باعث می‌شود تا منابع غذایی محلی کاهش پیدا کند و در نتیجه سبب به میان آمدن سوء تغذیه در میان افراد شده و بالاخره افراد فقیر و روستانشین قربان آن خواهند بود.

ارتباط سوء تغذیه و تغییرات اقلیمی

وزارت صحت/بهداشت افغانستان می گوید: "ارقامی که در افغانستان در مورد وضعیت تغذی موجود است، نشان می دهد که اضافه‌تر از نصف کودکان کمتر از ۵ سال به کمبود مینرال‌ها و ویتامین‌ها مواجه هستند. کمبود آهن در نزد خانم‌های جوان شدیداً به ملاحظه می‌رسد. در حدود ۷۰ درصد از خانم‌هایی که در سن بارداری می‌باشند، با کمبود آهن مواجه‌اند."

در همین حال بانک جهانی نیز گزارش داده است که طی پنج سال گذشته با وجود اینکه پیشرفت‌ھای قابل ملاحظه‌ای در برخی بخش‌ھای سلامتی کودکان در افغانستان به وجود آمده است اما بخش تغذیه اطفال و مادران در این کشور از جمله پائین‌ترین شاخص در جھان به شمار می‌رود.

حق نشر عکس farshad usyan
Image caption کمبود آب آشامیدنی پاک یکی از مشکلات اساسی در افغانستان است

نتایج یک نظرسنجی ملی سوء تغذیه در افغانستان نشان داده است که ۵۴ درصد کودکان زیر پنج سال مبتلا به سوء تغذیه بوده طوری که مانع رشد آنها شده است و در حدود ٣٩ درصد آنھا هم با کم‌وزنی (کسر وزن) نظر به سن شان و همچنین تقریبا ٧ درصد آنها از سوء تغذیه شدید رنج می‌برند.

در عین حال گمان می‌رود که میزان سوء تغذیه دراثر افزایش قیمت مواد غذایی، خشکسالی متداوم و زمستان‌های شدید نیز افزایش پیدا کرده باشد.

سوء تغذیه در افغانستان مانند برخی دیگر کشورهای آسیایی، محدود به کودکان و اطفال نوجوان نیست بلکه در میان زنان حامله نیز در سطح بالایی وجود دارد.

براساس نظرسنجی یادشده، بیشتر از ٢١ درصد مادران بین سنین ١۵ تا ۴٩ ساله افغان دچار سوء تغذیه هستند.

با بلند رفتن درجه حرارت ناشی از تغییرات اقلیمی زمینه رشد باکتری‌ها، تکثر بیش از حد حشرات و ناقلان بیماری‌ها فراهم می‌شود که باعث می‌شود بیماری‌ها رشد و انتشار کند.

در مناطق آسیب‌پذیر هم در اثر به وجود آمدن تغییر و تفاوت بیش از حد در گرما و سرما، بیماری‌های نفسی و قلبی در میان افراد بیشتر می‌شود.

حق نشر عکس farshad usyan
Image caption جوزجان در شمال افغانستان که در چند سال گذشته در آن چندین واقعه سیلاب رخ داد

کشورهای آسیایی در معرض تغییرات اقلیمی

در گزارش سازمان جهانی بهداشت آمده که انتظار می‌رود تا سال ۲۰۵۰ میلادی تعداد بزرگسالانی که در اثر گرمایش هوا ناشی از تغییرات اقلیمی در کشورهای آسیایی جان خود را از دست بدهند به ۵۲ هزار نفر برسد.

تا پایان قرن ۲۱ میلادی هم نظر به این گزارش دما در کشوری‌هایی چون افغانستان، تاجیکستان، پاکستان و شمال‌غرب چین ۷ درجه بیشتر از دمایی خواهد بود که در شروع عصر صنعتی داشتند.

دکتر ریک پیپرکورن، نماینده سازمان بهداشت جهانی در افغانستان گفته است: "سلامتی باید در محراق تمام پالیسی‌های مبارزه با تغییر آب و هوا باشد. مبارزه با تغییرات اقلیمی می‌تواند جوامع امن‌تر و عادلانه‌تری را ایجاد کند. سلامتی یکی از ابعادی است که بیشتر متاثر از تغییرات اقلیمی است که اکنون در معرض آن قرار دارد."

و همچنین بمبنگ سوسانتونو، معاون امور اطلاعات و توسعه پایدار بانک انکشاف آسیایی (ADB) گفته است که اگر برنامه‌های کاهش دهنده و تطابق‌پذیر هرچه زود و به شکل جدی روی دست گرفته نشود، کشورهای آسیایی با فقر و بلاهای طبیعی بسیار شدید ناشی از تغییرات اقلیمی مواجه خواهد شد.

حق نشر عکس farshad usyan
Image caption زنی که تمام اعضای خانواده‌اش را در رانش زمین در ولسوالی ارگو، بدخشان در شمال افغانستان از دست داده است

در چند سال آینده مقابله با تاثیر تغییرات اقلیمی بر سلامتی دشوار خواهد بود اما هنوز بسیاری از این اثرات قابل کنترل و جلوگیری هستند. کاهش آلودگی از وسایط حمل و نقل٫ استفاده موثر از زمین و بهبود مدیریت آب از جمله آنهاست.

بنابر این باید هر چه زودتر سکتورهای مختلف آسیب‌شناسی شده و برنامه‌های تطابق‌پذیر و کاهش‌دهنده تاثیر تغییرات اقلیمی روی دست گرفته شود، تا از وارد شدن خسارات در سطح بزرگ و کوچک جلوگیری شود.

استفاده از شماری منابع انرژی تجدیدپذیر می‌تواند باعث کاهش آلودگی هوا شود و به سلامتی افراد کمک کند و همزمان از سرعت تغییرات اقلیمی کاسته شود.

اگرچه اجرای راهبرد‌های کاهش‌دهنده و تطابق‌پذیری در کشورهای فقیر از لحاظ اقتصادی مشکلات خود را دارد اما اگر آن را با خساراتی که تغییرات اقلیمی در درازمدت می‌تواند وارد کند مقایسه کنیم، هزینه‌اش کمتر است.

حق نشر عکس farshad usyan