دختران افغان، رویای آموزش و کابوس محرومیت

دختران ننگرهار

یافته‌های یک گزارش بی‌بی‌سی نشان می‌دهد که در پنج ولایت بزرگ افغانستان بیش از نیمی از دختران دوره ابتدایی مکتب/مدرسه از ادامه آموزش در دوره‌های متوسطه و لیسه/دبیرستان باز می‌مانند.

این گزارش آمار حضور دختران مکاتب در دوره ابتدایی متوسطه و لیسه را در ولایات بلخ، ننگرهار، کندهار، فراه و هرات مورد بررسی قرار داده و دلایل بازماندن دختران از آموزش دوره‌های متوسطه و لیسه را نیز جستجو کرده است.

از شرق تا غرب و از جنوب تا شمال افغانستان، به هر ولایتی که سر بزنید، شمار دخترانی را که رویای آموزش آنان به کابوس محرومیت از ادامه آموزش مبدل شده بیش از پسرانی است که به دلایل مختلف از ادامه تحصیل به دوره متوسطه و لیسه باز می‌مانند.

در قندهار در جنوب افغانستان ، همه‌ساله تفاوت بین شمار دخترانی که جذب مکاتب و آنانی که موفق به کسب سند فراغت از مکتب می‌شوند، تکان‌دهنده است.

عبدالقادر پیوستون، رئیس اداره معارف (آموزش و پرورش) قندهار می‌گوید از جمله ۱۲ هزار دانش‌آموزان تازه وارد دختر تنها کم‌تر از ۵۰۰ دختر از صنف (کلاس) دوازدهم فارغ‌التحصیل می‌شوند؛ یعنی بیش از ۹۵ درصد دخترانی که در ولایت قندهار برای ورود به مکتب نام‌نویسی می‌کنند ادامه آموزش در دوره متوسطه و لیسه بازمی‌مانند.

ویدئو: وضعیت آموزش دختران در افغانستان

'دختران دانش آموز افغان با مشکلات بیشتری روبرو می شوند'

حق نشر عکس AFP
Image caption در سال‌های اخیر در ده‌ها مورد، دختران دانش آموز به صورت دسته‌جمعی مسموم شدند. در بیشتر موارد مسمومیت آنها به فعالیت‌های خرابکارانه ناشی از مخالفت با آموزش دختران نسبت داده شده است

آقای پیوستون می‌گوید: "هر سال شمار زیادی از دختران را وارد مکتب می‌کنیم؛ اما تعداد دخترانی که فارغ‌التحصیل می‌شوند کم است. اگر در سال ۲۰۱۷ مطابق آمار ما، ۱۱ هزار و یکصد دختر را در نظر بگیرم و چند سال بعد که آنان به صنف دوازدهم می‌رسند خواهیم دید که تنها چندصد دختر باقی مانده است."

او می‌افزاید: "بر اساس آمار ما، در سال گذشته ما ۱۳ هزار دختر را در مکتب نام‌نویسی کردیم، اما وقتی شمار دختران فارغ‌التحصیل شده را در سال های ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶ حساب کردیم، دیدیم که تعداد آنها ۲۲۵ نفر بودند."

به گفتۀ آقای پیوستون، آنچه در قندهار سد راه دختران شده، بیش از عوامل متعدد دیگر، طرز تفکر و فرهنگ سنتی هستند. همین که دختران کمی بزرگ‌تر می‌شوند، برخی خانواده‌ها ننگ‌آور می‌دانند که دختران جوان آنها به مکتب بروند.

از ولایت‌های شرقی افغانستان، ننگرهار ظاهرا تنها ولایتی است که آمار دخترانی را که پس از دوره ابتدایی، از رفتن به مکتب بازمانده‌اند ثبت کرده است.

آصف شینواری، سخنگوی اداره معارف ننگرهار می‌گوید از حدود ۱۸۰ هزار دختری که شش سال پیش برای ورود به مکتب ثبت نام کردند، نزدیک به نیمی از آنها نتوانستند پس از صنف ششم به درس خواندن ادامه دهند.

آقای شینواری می‌گوید: "ما ۱۸۰ تا ۱۸۲ هزار شاگرد دختر در صنف‌های اول تا ششم داشتیم. این رقم را اگر با شمار شاگردان صنوف بالاتر تا دوازدهم مقایسه کنیم، می‌بینیم که بیش از ۸۰ هزار دختر مکتب را ترک کرده‌اند. رقمی که تا صنف ششم ۱۸۰ هزار نفر بود، حالا تا صنف دوازدهم وقتی محاسبه کنیم خود ۹۰ هزار هستند."

حق نشر عکس AFP
Image caption علاوه بر ناامنی، محدودیت های فرهنگی در جنوب و شرق افغانستان از دلایل اصلی محرومیت دختران از آموزش می‌شود

آقای شینواری افزود که بازماندن دختران از ادامه تحصیل به دوره متوسطه در ولایت ننگرهار و به‌ویژه در ولسوالی‌های (شهرستان‌های) آن دلایل مختلفی دارد، اما مهم‌ترین علت به گفته او، نا امنی است. مهاجرت، کم‌بود معلمان حرفه‌ای و نبود فضای مناسب آموزشی از دیگر عوامل این امر شمرده می‌شود.

وقتی از شرق به غرب افغانستان می‌رویم با وضعیت متفاوت‌تری روبه‌رو می‌شویم.

محمدصابر فاروقی، رئیس اداره معارف ولایت فراه می‌گوید در ولسوالی‌های ناامن گلستان، خاک‌سفید، بکوا و پشت‌رود، ۵۰ هزار دختر پس از صنف ۴ یا ۵ از درس باز مانده‌اند. علت بازماندن دختران از رفتن به مکتب در این جا هم نظر به گفته این مقام حکومتی، مشکلات فرهنگی است نه امنیتی.

او می‌گوید: "فعلا که مشکل از طرف مخالفان مسلح دولت حل شده و می‌گویند به معارف و مکاتب کار نداریم، متاسفانه زمان هم گذشته و مشکلات فرهنگی و اجتماعی حالا زیاد است. اکثر مردم دختران خود را مخصوصا در دروه متوسطه به مکتب نمی‌گذارند. تا صنف چهار و پنج می‌مانند اما پس از آن که سن دختران بالا می‌رود، مانع رفتن آنها به مکتب می‌شوند."

در همسایگی فراه، هرات در صدر فهرست ولایاتی است که بیشترین شمار شاگرد دختر را جذب می‌کند، ولی در این جا نیز همین که شاگردان دختر به پله‌های بالتر می‌روند، حضور آنها در چوکی‌های/صندلی‌های مکتب‌ها کم‌رنگ‌تر می‌شود.

مسئولان آموزش و پرورش هرات می‌گویند هر سال ۱۳ تا ۱۴ هزار نفر از مکاتب هرات فارغ‌التحصیل می‌شوند. بیش از ۶۰ درصد آنها دختر هستند. اما این جا هم تفاوت آشکاری بین شمار خترانی که شامل مکتب می‌شوند و آنانی که موفق به ادامه تعلیم تا ختم دوره لیسه می‌شوند، وجود دارد.

امسال به گفته مسئولان معارف هرات، ۳۷ هزار دختر جذب مکاتب شدند، اما انتظار نمی‌رود که یک‌سوم آنها بتوانند تا صنف دوازدهم به آموزش ادامه دهند.

حق نشر عکس AFP
Image caption آموزش زیر چادر. هنوز هم فعالیت نهادهای آموزشی افغانستان وابسته به کمک‌های خارجی است

در ولایت شمالی بلخ هم تفاوت چشمگیر است.

مثلا در سال ۱۳۸۴ در این ولایت ۳۵ هزار شاگرد، که حدود ۱۴ هزار آنها دختر بودند، نام‌نویسی کردند، ولی به گفته مسولان معارف بلخ، سال گذشته تنها کمی بیشتر از شش هزار دختر از دوره لیسه فارغ‌التحصیل شدند؛ یعنی نزدیک به نیمی ازدختران تازه وارد ۱۲ سال پیش در بلخ نتوانستند آموزش مکتب را به پایان برسانند.

با این همه، وزارت معارف افغانستان می‌گوید تنها ۸ درصد از دخترانی که دوره ابتدایی را به پایان رسانده‌اند و وارد دوره متوسطه می‌شوند، از ادامۀ آموزش بازمی‌مانند.

با آن‌که در گزارش بی‌بی‌سی وضعیت آموزش دختران تنها در پنج ولایت بررسی شده، ولی می‌شود گفت میانگین آمار محرومیت دختران از آموزش در دوره متوسطه به مراتب بیشتر از آنچه است که وزارت معارف افغانستان می‌گوید.