قصه مرگ و زندگی؛ پناهجویان افغان از اروپا اخراج شوند یا نشوند؟

حق نشر عکس AFP
Image caption بسیاری از پناهجویان افغان در اروپا هم در شرایط سختی زندگی می کنند

سازمان عفو بین‌الملل در گزارشی از کشورهای اروپایی انتقاد کرده که با اخراج پناهجویان افغان، آنها را در معرض خطر مرگ قرار می‌دهند.

این سازمان در گزارش تازه خود، که روز پنجشنبه (۵ اکتبر) منتشر شده، نوشته که این کشورها بدون توجه به وضعیت امنیتی افغانستان، حدود ۱۰ هزار پناهجو را به زور به افغانستان باز‌گردانده‌اند ـ اقدامی که، به گفته مسئولان این سازمان، زندگی آنها را با خطر مرگ، ربوده‌شدن و شکنجه روبه‌رو کرده است.

حوریه مصدق، از مسئولان سازمان عفو بین‌الملل گفته است: "از تمام کشورهای [عضو] اتحادیه اروپا می‌خواهیم که بازگرداندن اجباری تمام افغان‌ها را به حالت تعلیق درآورند. تا زمانی که شرایط افغانستان آماده پذیرش این مهاجران نشده و شرایط امنیتی بهتر نشده، این کشورها نباید هیچ افغانی را به افغانستان بفرستند."

سازمان عفو بین‌الملل در گزارش خود نوشته است که تلفات غیرنظامیان در افغانستان به بالاترین سطح خود تا کنون رسیده، که اشاره‌ای است به خطر زندگی غیرنظامیان در این کشور جنگ‌زده.

حق نشر عکس AFP
Image caption پناهجویان در اروپا بارها دست به اعتراض زده اند تا به زور اخراج نشوند

این سازمان اخراج پناهجویان را مغایر قوانین بین‌المللی دانسته است. در گزارش این سازمان به عنوان مثال از افرادی نام برده شده که پس از اخراج از اروپا و بازگشت به افغانستان، با دشواری‌های گوناگونی مواجه شده‌اند.

در این گزارش با زنی با نام مستعار "صدیقه" صحبت شده است. شوهر این زن پس از اخراج از اروپا، در افغانستان ربوده و بعد کشته شد.

صدیقه به سازمان عفو بین‌الملل گفته که حالا در افغانستان رفتن بر سر گور شوهرش هم دشوار است.

بی‌بی‌سی با دو نفر از پناهجویانی که از اروپا اخراج شده‌اند، گفت‌وگو کرده است. یکی از این افراد جمشید شاداب است که هفت سال با نیروهای آمریکایی به عنوان مترجم در ولایت‌های مختلف افغانستان کار کرده و پس از آنکه از اروپا اخراج شد، حالا در کابل زندگی پنهانی دارد.

آقای شاداب می‌گوید پس از آن که آمریکا درخواست پناهندگی او را رد کرد، تصمیم گرفت که به اروپا برود. او پس از سفر طولانی قاچاقی به بلغارستان رسید؛ ولی از آن کشور به‌زور به افغانستان پس فرستاده شد.

او می‌افزاید که حالا در کابل زندگی می‌کند اما وضعیت خوبی ندارد، چرا که نگرانی از تهدیدها، زندگی او را با محدودیت‌های زیادی مواجه کرده است. آقای شاداب می‌گوید از زمانی که بازگردانده شده، در خانه است و بیرون نمی‌رود.

این پناهجوی اخراجی به بی‌بی‌سی گفت که یک ویدئوی او در اینترنت پخش شده و حالا در دسترس همگان است. او می‌افزاید که اگر او به دست شورشیان بیفتد، به خاطر آن ویدئو هیچ سوال و جوابی در کار نخواهد بود.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption شمار زیادی از پناهجویانی که به اروپا می روند، افغان هستند. آنها با تحمل شرایط سختی راه اروپا را در پیش می گیرند

اما محسن، پناهجوی دیگر که به صورت داوطلبانه از آلمان به افغانستان بازگشته و حالا در کابل زندگی می‌کند، در مقایسه با جمشید شاداب، وضعیت نسبتا متفاوت‌تری دارد.

او می‌گوید که در حال حاضر احساس نمی‌کند تهدیدی علیه جان او وجود داشته باشد.

اما می‌افزاید که اگر به زادگاهش در ولایت میدان-وردک، در غرب کابل برود، ممکن است تهدیدهایی وجود داشته باشد؛ به همین دلیل در ۹ سال گذشته هرگز به ولایت خود نرفته و همواره در کابل بوده است.

با این حال، مقام‌های وزارت داخله/کشور افغانستان به این باورند که حدود ۸۵ درصد ساکنان شهرهای این کشور در وضعیتی نسبتا خوبی زندگی می‌کنند. یعنی اگر پناهجویان اخراجی در شهرها زندگی کنند، با مشکلات زیادی مواجه نخواهند شد.

نجیب دانش، سخنگوی این وزارت می‌گوید در همه جای افغانستان تهدیدهای جدی علیه پناهجویان اخراجی وجود ندارد. او می‌افزاید که در مناطق آرام و تحت کنترل دولت "هیچ گونه نگرانی وجود ندارد."

آقای دانش از "شهرها، مراکز ولایت‌ها و پایتخت" به عنوان مناطقی نام می‌برد که پناهجویان اخراجی در آن با دشواری‌های جدی امنیتی مواجه نخواهند شد.

سخنگوی وزارت داخله می‌گوید: "اما در مناطقی که گروه طالبان حضور دارد و فعالیت‌های تروریستی است، طبعا آنها (پناهجویان اخراجی) مشکل خواهند داشت."

حق نشر عکس AFP
Image caption مقامهای دولت افغانستان استدلال می‌کنند که زندگی در شهرها برای پناهجویان اخراجی با دشواری‌های زیادی همراه نیست، ولی سازمان عفو بین‌الملل به آمار بالای تلفات غیرنظامیان در رویدادهای امنیتی اشاره می‌کند

ولی سازمان عفو بین‌الملل استدلال می‌کند که مقام‌های دولت افغانستان در برابر دریافت کمک‌های بین‌المللی با اخراج پناهجویان از اروپا موافقت کرده‌اند. اگر این استدلال درست باشد، اظهارات آقای دانش را هم می‌توان بخشی از ابراز خوش‌بینی مقام‌های دولت افغانستان در این راستا تلقی کرد.

در گزارش سازمان عفو بین‌الملل به نقل از یک مقام دولت افغانستان آمده که توافق با بازگرداندان پناهجویان افغان از اروپا مثل سرکشیدن "جام زهر" است. این مقام تصریح کرده که دولت برای به دست آوردن کمک‌های بین‌المللی مجبور است این زهر را بنوشد.

اشرف غنی، رئیس جمهوری و حسین عالمی بلخی، وزیر امور مهاجران افغانستان درباره توافق کشور خود با کشورهای اروپایی در مورد اخراج پناهجویان گفته‌اند که آنها به هیچ صورتی "اخراج اجباری" از هیچ کشوری را نپذیرفته‌اند.

اما در گزارش سازمان عفو بین‌الملل آمده که کشورهای اروپایی با وجود قبول خطرات در افغانستان، اصرار دارند که در آینده نزدیک حدود ۸۰ هزار پناهجوی افغان را اخراج کنند. در همین حال، در حدود یک سال گذشته پناهجویان افغانستان در شهرهای مختلف اروپایی بارها دست به تظاهرات و اعتراض زده و خواستار توقف اخراج اجباری خود شده‌اند.