نهادهای افغانستان گزارش‌های استخباراتی را جدی نمی‌گیرند؟

کنتیننتال حق نشر عکس AFP
Image caption نیروهایی که پس از حمله در نزدیکی هتل انترکنتیننتال مستقر شدند

اشرف‌غنی، رئیس جمهوری افغانستان، شنبه این هفته گفت که برخی مقام‌ها گزارش‌های استخباراتی/اطلاعاتی ریاست امنیت ملی این کشور را جدی نمی‌گیرند.

آقای غنی در مراسمی که ده‌ها نیروی ریاست امنیت ملی در برابرش صف کشیده بودند، علاوه کرد که این مقام‌ها اهمیت اطلاعات استخباراتی را درک نمی‌کنند.

چرا مقام‌های دولتی و ارگان‌های مختلف نظامی و غیرنظامی اهمیت اطلاعات استخباراتی ریاست امنیت ملی افغانستان را درک نمی‌کنند و آن ‌را جدی نمی‌گیرند؟

پیامد این بی‌توجهی چیست؟

برگردیم به دو ماه پیش؛ شنبه شب ۳۰ جدی/دی نادیه خواجه و خانواده‌اش که پس از شش سال از سیدنی استرالیا به کابل آمده بودند، در هتل انترکنتیننتال دعوت بودند. موسیقی زنده در سالن غذاخوری در حال نواختن بود که ناگهان سه فرد مسلح که چند دقیقه پیش همان‌جا غذا خورده بودند، وارد شدند و شروع کردند به تیراندازی.

نادیه خواجه تعریف می‌کند که انفجار مهیبی در دهلیز هتل رخ داد و برق‌ها خاموش شد، آن‌ها به مهاجمین گفتند که افغان و مسلمان هستند و توانستند فرار کنند، در هنگام فرار از روی اجساد عبور کردند.

در این حمله طالبان به هتل انترکانتننتال ۲۲ نفر از جمله ۱۴نفر خارجی کشته شدند.

حق نشر عکس AFP
Image caption در دومین حمله طالبان به هتل انترکانتننتال ۲۲ نفر از جمله ۱۴نفر خارجی کشته شدند

در زمان نوشتن این گزارش یک منبع در ریاست امنیت ملی به من گفت که به تمام اداره‌ها گفته بودند که قرار است به هتل انترکانتننتال حمله شود. این منبع ادامه داد: نه تنها اطلاعات حمله را با این اداره‌ها شریک ساختیم، بلکه تاکید کردیم که در تامین امنیت هتل کوتاهی‌های زیادی دیده می‌شود و آسیب‌پذیری آن بسیار بالاست. هر فردی می‌تواند هر وقتی که خواسته باشد به این هتل حمله کند؛ اما هیچ‌کس این اطلاعات را جدی نگرفت.

ریاست امنیت ملی افغانستان به‌صورت دوامدار اطلاعاتی را در اختیار ارگان‌های داخلی و خارجی و مقام‌های سیاسی قرار می‌دهد. به طور معمول این اطلاعات کشفی حاوی هشدارهای در مورد وقوع حملات است.

به گفته یک منبع در ریاست امنیت ملی، اطلاعات زیادی به دست این ریاست می‌رسد. این اطلاعات تحلیل و اهمیت آن بررسی می‌شود. اطلاعات "فریبنده و غافلگیرکننده" کنار گذاشته می‌شود و در نهایت بر اساس اطلاعات درست اقدام می‌‌شود. آن‌طور که این منبع می‌گوید اطلاعات پس از آن‌که فیلتر شد در اختیار مراکز، افراد و اداره‌هایی که تحت تهدید هستند، قرار داده می‌شود.

به نظر می‌رسد بی‌توجهی به این اطلاعات استخباراتی در حدی بوده که انتقاد رئیس جمهوری افغانستان را در پی داشته است.

وقتی از یک منبع در ریاست امنیت ملی پرسیدم چرا به معلومات کشفی شما بی‌توجهی می‌شود، پاسخ‌اش را در چهار بخش خلاصه کرد. او گفت برخی ارگان‌های دولتی به دلیل رقابت با ریاست امنیت ملی اطلاعات این ریاست را نادیده می‌گیرند. این منبع ادامه داد که شاید یک نهاد امنیتی به این علت که خود را از ریاست امنیت ملی بالاتر فرض می‌کند، به اطلاعات ارائه شده از سوی این اداره توجه نمی‌کند.

Image caption یک منبع از ریاست امنیت ملی به بی‌بی‌سی گفت برخی ارگان‌های دولتی به دلیل رقابت با ریاست امنیت ملی اطلاعات این ریاست را نادیده می‌گیرند

در این زمینه با سخنگوی وزارت داخله/ کشور صحبت کردم و پرسیدم که نگاه‌شان به اطلاعات کشفی ریاست امنیت ملی چیست، پاسخ داد که هر اطلاعی که از طرف این ریاست به‌ دست‌شان برسد، به سرعت بر اساس آن اقدام خواهند کرد.

نصرت رحیمی اما گفت که وزارت داخله بخش استخبارات ویژه خود را دارد و به همین خاطر نسبت به اطلاعات ریاست امنیت ملی از اطلاعات خود بیشتر استفاده می‌کند. او گفت بخش استخبارات وزارت داخله فوق‌العاده قوی است.

در کنار این، نمایندگان استخباراتی سه نهاد امنیتی افغانستان ( وزارت‌های داخله و دفاع و ریاست امنیت ملی) به‌صورت دوامدار در مرکز "نصرت" اطلاعات امنیتی‌شان را شریک می‌سازند.

در مورد دوم که اطلاعات کشفی ریاست امنیت ملی جدی گرفته نمی‌شود، این منبع ریاست امنیت گفت که برخی افراد و نهادهایی هستند که اطلاعات استخباراتی ریاست امنیت ملی را سیاسی برداشت کرده و فکر می‌کنند این اطلاعات با هدف اعمال محدودیت بر آن‌ها ارائه می‌شود.

در مورد سوم، برخی افراد و ارگان‌ها معلومات کشفی این ریاست را نادیده می‌گیرند تا بتوانند به عنوان حربه‌ای علیه ریاست امنیت ملی استفاده کنند. او در این مورد اطلاعات بیشتری ارائه نکرد.

و در بخش چهارم، شماری از افراد و نهادها که اطلاعات کشفی ریاست امنیت ملی در اختیارشان قرار گرفته است، فکر می‌کنند اطلاعات دقیق نبوده و دروغ بوده است، در حالی‌که نیروهای ریاست امنیت آن رویداد را خنثی کرده‌اند.

Image caption آقای کوهستانی به این باور است که اطلاعات امنیت ملی تکراری است

جاوید کوهستانی، تحلیل‌گر مسائل امنیتی اما به این باور است که اطلاعات ریاست امنیت ملی بسیار تکراری و زیاد است، اما دقیق نیست.

حدود دو ماه پیش که همراه یکی از دوستانم بودم، از طرف منابع پلیس به بیسیم‌اش مخابره شد که یک فرد انتحاری با ماشین کرولا به رنگ سرخ و با این شماره پلاک قصد دارد فلان مرکز را هدف قرار دهد. من این تهدید را جدی گرفتم و تا چند روز به منطقه‌ای که در مکالمه پلیس ذکر شده بود، نرفتم، اما در آن‌ هفته هیچ انفجاری در کابل رخ نداد. آیا عملیات خنثی شده بود یا اطلاعات نادرست بود؟

آقای کوهستانی به این نظر است که ریاست امنیت ملی با ارائه این نوع اطلاعات فقط در پی رفع مسئولیت است. او گفت: به‌طور مثال اطلاع می‌دهند که قرار است شورشیان در شهر کابل دست به حمله بزنند، اما از آدرس، چگونگی حمله و زمان دقیق آن اطلاعی در دست ندارند.

به گفته‌ جاوید کوهستانی ریاست امنیت ملی همزمان با ارائه اطلاعات استخباراتی، باید راه‌کار دفع حمله را نیز پیشنهاد کند. در حالی‌که در حال حاضر اطلاعات ارائه شده از سوی ریاست امنیت ملی خاص و طبقه‌بندی شده نیست؛ بلکه اطلاعات به شکل دوامدار و یک‌نواخت است، که این موضوع سبب می‌شود نهادهای مربوط به آن چندان توجهی نکنند.

نیک‌محمد کابلی، یکی دیگر از تحلیلگران مسائل امنیتی اما می‌گوید انتقاد رئیس جمهوری افغانستان به‌جاست، چرا که بسیاری از مواقع هشدارها و معلومات استخباراتی ریاست امنیت ملی پشت گوش انداخته می‌شود. به گفته او در چند رویدادی که در کابل رخ داد، ریاست امنیت ملی از وقوع آن‌ها پیشاپیش اطلاع داده بود.

در دوم اسد / مرداد سال ۱۳۹۵ در حمله‌ای که گردهمایی طرفداران جنبش روشنایی در کابل را هدف قرار داد، بیش از ۱۰۰ نفر کشته و دست کم ۲۵۰ نفر دیگر زخمی شدند.

حق نشر عکس AFP
Image caption ریاست امنیت ملی در مورد وقوع حمله به گردهمایی جنبش روشنایی در اسد ۱۳۹۵ هشدار داده بود

ریاست امنیت ملی در مورد وقوع این حمله هشدار داده بود، اما اعضای این جنبش آن‌را فشاری برای ممانعت آن‌ها از برگزاری تظاهرات دانستند. دقیقاً یک‌سال بعد نیز پیش از برگزاری تظاهرات دیگری از سوی جنبش روشنایی، این جنبش اعلام کرد که تظاهرات دوم اسد/مرداد خود را به دلیل اینکه دولت اعلام کرده که قادر به تامین امنیت آن نیست، لغو کرده است.

اعضای این جنبش گفتند که حکومت از تروریسم به عنوان اهرم فشار برای سرکوب حرکت‌های دادخواهانه و ایجاد جو خفقان در جامعه استفاده می‌کند.

محمد آخوندزاده، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس نمایندگان افغانستان می‌گوید نادیده گرفتن معلومات استخباراتی ریاست امنیت ملی از سوی ارگان‌ها و مراکز واقعاً به یک مشکل عمده تبدیل شده است. اما او هم تاکید می‌کند که برخی اوقات اطلاعات امنیت ملی هم اشتباه است.

به گفته آقای آخوندزاده در نامه ریاست امنیت ملی که به نهادها و مراکز روان می‌شود، فقط گفته می‌شود که حمله صورت می‌گیرد، بدون مشخص ساختن زمان و مکان آن.

ریاست امنیت ملی افغانستان می‌گوید وقتی صحبت از توانایی و ناتوانی این ریاست در کشف اطلاعات و خنثی ساختن عملیات شورشیان است، باید نیمه پر لیوان دیده شود. نیروهای این ریاست ده‌ها عملیات مخالفین مسلح را کشف و خنثی می‌کنند، اما وقتی یک عملیات شورشیان موفقانه انجام می‌شود، گفته می‌شود که این ریاست ناتوان است.

در جوزای سال گذشته طالبان مسلح توانستند وارد پایگاه ارتش در منطقه دهدادی ولایت بلخ در شمال افغانستان شوند و ۱۳۵ نیروی ارتش شامل ۳۶ درجه‌دار، ۹۴ سرباز و ۵ غیرنظامی را بکشند. با این حساب ناتوانی ریاست امنیت ملی در کشف عملیات شورشیان حتی در یک مورد، می‌تواند رویداد مرگ‌باری را در پی داشته باشد.