طرح جدید صلح افغانستان؛ احزاب سیاسی و گروه طالبان چه می‌گویند؟

نشست ژنو در مورد افغانستان حق نشر عکس Reuters
Image caption اشرف غنی، رییس جمهوری افغانستان در ژنو گفت که با "نقشه راه" او "طالبان شامل یک جامعه فراگیر و مردم‌سالار" می‌شوند

طرح جدید صلح حکومت افغانستان با گروه طالبان اشرف غنی رئیس جمهوری این کشور در کنفرانس ژنو اعلام کرد، واکنش‌های متفاوتی را برانگیخته است. طالبان با رد این طرح، صلاحیت دولت افغانستان در مذاکرات را زیر سوال برده و احزاب سیاسی نیز این طرح را خلاف وعده‌های داده شده عنوان کردند.

در طرح جدید صلح، صلاحیت‌های گفت‌وگو با طالبان به هیاتی دوازده نفری داده شده که اکثر آنها اعضای کابینه و در راس آن عبدالسلام رحیمی، رییس دفتر رییس جمهوری قرار دارد.

دراین طرح همچنین ایجاد بورد مشورتی صلح در نظر گرفته شده که شامل ۹ کمیته است.

آقای غنی این طرح را "نقشه راه صلح" برای "حرکت به جلو" نامیده و گفته که آن را پس از مشورت با نمایندگان اقشار مختلف مردم تهیه کرده ‌است.

هرچند رئیس دفتر آقای غنی،"همکاری با تیم‌های تکنیکی و مذاکره‌کننده حکومت و شورای عالی صلح در زمینه صلح" را از اهداف تأسیس بورد مشورتی عنوان کرده اما تحلیلگران معتقدند که شورای عالی صلح از ارگان پیش‌برنده گفت‌وگوهای صلح به ساختاری "اضافی" و "ناکام" در روند صلح با طالبان بدل شده و با این طرح جدید کاملا به حاشیه رانده شده است.

با این وجود، این سوال‌ها مطرح می‌شوند که راهبرد جدید صلح حکومت با ساختار جدید چه نقشی را در روند صلح با طالبان دارد و صلاحیت‌ها و اهداف آن چگونه حکومت را به صلح با طالبان سوق می‌دهد؟

حق نشر عکس Arg
Image caption "همکاری با تیمهای تکنیکی و مذاکرهکننده حکومت و شورای عالی صلح در زمینه صلح" از اهداف تاسیس بورد مشورتی صلح بیان شده‌است.

طالبان با چه کسی مذاکره می‌کنند؟

اشرف غنی، رییس جمهوری افغانستان گفته که با طرح جدید، مذاکرات صلح وارد دومین مرحله خود خواهد شد و پنج سال به طول خواهد انجامید. او تاکید کرده که با "نقشه‌راه" او "طالبان شامل یک جامعه فراگیر و مردم‌سالار" می‌شوند.

به نظر می‌رسد طرح صلح جدید حکومت افغانستان نتوانسته آن گونه که رییس جمهور غنی توقع داشته نظر مثبت طالبان را برای مذاکره با دولت به دنبال داشته باشد. گروه طالبان با نشر اعلامیه‌ای ضمن رد طرح صلح جدید، آمریکا را یگانه مرجع مورد تایید برای مذاکره عنوان کرد.

ذبیح الله مجاهد از سخنگویان طالبان در بیانه‌ای گفته اشرف غنی، در حرف‌های خود ادعا کرده که گویا تیم مذاکراتی ساخته و با "امارت اسلامی" گفت‌وگو می‌کند، او پیشنهادهایی هم در مورد صلح داشته که "از صلاحیت‌اش بسیار بالاتر بود".

از نظر طالبان، دولت افغانستان صلاحیت مذاکره با آنها را ندارد و طرح جدید فراتر از صلاحیت‌های دولتی است که آنها بخواهند با او مذاکره کنند.

در بیانیه طالبان آمده است که "طی هجده سال گذشته، امارت اسلامی هم با آمریکا می‌جنگد هم با آنها مذاکره می‌کند".

طالبان آمریکا را طرف مذاکره خویش می‌دانند و به خوبی هم توانسته‌اند این پیام را به حکومت افغانستان برسانند که در تغییر نظر آنها برای انجام مذاکره صلح حکومت نتوانسته موفقیتی کسب کند.

حق نشر عکس ARG
Image caption اشرف غنی طرح جدید صلح با گروه طالبان را در نشست ژنو در مورد افغانستان اعلام کرد

"صلاحیت" رییس جمهوری در مذاکره با طالبان

در راهبرد جدید صلح حکومت افغانستان، برخلاف آن چیزی که قبلا تصور می‌شد، نه شورای عالی صلح صلاحیت گفتگو با طالبان را دارد نه بورد مشورتی صلح. ساختار اصلی مورد نظر حکومت برای مذاکرات صلح با طالبان، هیات مذاکره کننده ۱۲ نفری است که از سوی ریاست جمهوری تعیین شده است.

شاه حسین مرتضوی، معاون سخنگوی ریاست جمهوری با اذعان به این موضوع که در نقش شورای عالی صلح "غلط فهمی" در برخی محافل صورت گرفته است، گفت: "تصور شده بود که شورای عالی صلح گفت‌وگوهای صلح را به پیش می‌برد اما طبق قانون، جنگ و صلح، از صلاحیت‌های رییس جمهوری و حکومت است و به همین دلیل هیات ۱۲ نفره صلاحیت گفت‌وگوهای صلح را دارد و شورای عالی صلح نقش تسهیل کننده را."

واکنش احزاب به طرح جدی صلح

کمیته احزاب که متشکل از حدود ۳۵ حزب سیاسی افغانستان است، در واکنش به طرح صلح جدید می‌گوید حکومت طرح‌های احزاب را نادیده گرفته و با هیأتی که تشکیل داده است مذاکرات نتیجه نخواهد داد.

محمد ناطقی، سخنگوی کمیته سیاسی احزاب گفته هیات مذاکره‌کننده مربوط به حکومت است و برخلاف مشاوره‌ای که رییس جمهور با آن کرده بود، برای احزاب هیچ جایگاه و نقشی در نظر گرفته نشده است.

به گفته ناطقی مذاکرات صلح با طالبان باید "ملی" و مطابق "طرح چهارجانبه" احزاب سیاسی متشکل از حکومت، احزاب، طالبان و جامعه مدنی باشد.

بشیر احمد ته‌ینج، عضو مجلس نمایندگان و سخنگوی حزب جنبش ملی افغانستان نیز حکومت را در معرفی اعضای هیات مذاکره‌کننده "وعده خلاف" خواند و گفت، در انتخاب هیات مذاکره‌کننده صلح جوانب مورد نظرشان در نظر گرفته نشده است و یک تیم بسیار"ناتوان" انتخاب شده است که طالبان به آن اعتماد نخواهد کرد.

حق نشر عکس AFP
Image caption سخنگوی طالبان گفته‌است که "طی هجده سال گذشته، امارت اسلامی هم با امریکا می‌جنگد هم با آنها مذاکره می‌کند".

اما شاه حسین مرتضوی، معاون سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان می‌گوید، براساس قانون تعیین هیأت مذاکره کننده از صلاحیت‌های رییس جمهوری است و حکومت دیدگاه‌های همه اقشار را از طریق کمیته‌های ۹ گانه بورد مشورتی صلح در مورد مذاکره با طالبان دریافت می‌کند.

با وجودی که حکومت افغانستان مذاکراتی را با احزاب سیاسی و جریان‌های تاثیرگذار داشت و نظرات آنها را برای طرح صلح جدید گرفته بود اما به نظر نمی‌رسد که حکومت در هیات ۱۲گانه صلح سهمی را برای احزاب در نظر گرفته باشد. تنها ساختاری که حکومت سعی دارد با آن احزاب را با خود داشته باشد هیات‌های بورد مشورتی صلح است که احزاب با آن موافق نیستند.

مذاکره‌کنندگان صلح چه کسانی هستند؟

هیات مذاکره کننده صلح با طالبان ۱۲ عضو دارد در صدر آن آن عبدالسلام رحیمی، رئیس دفتر ریاست جمهوری افغانستان قرار دارد. در این هیات دو زن هم دیده می‌شوند. ارگ ریاست جمهوری گفته این فهرست قابل تغییر است.

حق نشر عکس ARG
Image caption اکثر اعضای هیات دوازده نفره از اعضای کابینه مورد اعتماد رئیس جمهوری می‌باشند.

بورد مشورتی صلح چگونه ایجاد شد؟

در کنفرانس صلح مسکو (جمعه ۱۸ عقرب/ آبان) نماینده آمریکا نقش نظارتی را داشت و با وجود اشتراک نمایندگان شورای عالی صلح افغانستان، دولت نماینده رسمی نداشت اما این کنفرانس تلاش‌های ارگ ریاست جمهوری افغانستان را برای طرح جدید صلح و تشکیل بورد مشورتی صلح افزایش داد.

غیبت هیأت رسمی دولت زمانی سوال برانگیز شد که دولت افغانستان اعلام کرد شورای عالی صلح به عنوان یک نهاد مستقل تصمیم به شرکت دراین نشست گرفته است.

با این حال مسکو اعلام کرد که دیگر گروه طالبان را نه به عنوان یک گروه "دهشت‌افکن"، بلکه یک گروه سیاسی می‌شناسد و سعی می‌کند نقش بارزتری در گفت‌وگوهای صلح افغانستان ایفا کند.

از نشست مسکو به بعد را می‌توان دوره "شتاب‌گیری" روند صلح با حضور زلمی خلیلزاد نماینده ویژه وزارت خارجه آمریکا در امور افغانستان به حساب آورد. آقای خلیلزاد چندین دور مذاکره را با طالبان و همچنین دولت افغانستان به پیش برده است.

زلمی خلیلزاد نشستی با رسانه‌ها نیز داشت و ابراز امیدواری کرد که تا شش ماه دیگر گفت‌وگوهای صلح با طالبان به نتیجه برسد. همزمان با این تلاش‌های خلیلزاد، جوزف دانفورد رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا نیز گفت "با جنگ نمی‌شود طالبان را شکست داد".

دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا نیز در جدیدترین اظهار نظر درباره مذاکرات صلح افغانستان گفته که مذاکرات قوی برای اولین بار در افغانستان برای دستیابی به صلح جریان دارد و از روند پیشرفت مذاکرات مطلع و خرسند است.

مجموع این اظهار نظرها در مورد صلح در یک ماه اخیر نشان از تغییر استراتژی دولت آمریکا برای رسیدن به صلح دارد.

اعضای بورد مشورتی صلح چه کسانی هستند؟

شاه حسین مرتضوی، معاون سخنگوی ریاست جمهوری می‌گوید رییس جمهور غنی پس از ویدیو کنفرانس با ۳۴ ولایت افغانستان و نشست‌ها با احزاب سیاسی، جوانان، زنان و اقشار مختلف مردم، تصمیم به ایجاد بورد مشورتی گرفته است.

یک تیم فنی حکومت افغانستان روی طرح جامع صلح و انتخاب اعضای کمیته‌ها کار می‌کند که پس از تکمیل به ریاست جمهوری معرفی می‌شوند.

نمایندگان ۳۴ ولایت افغانستان در ۹ کمیته بورد مشورتی حضور خواهند داشت. وظیفه این کمیته‌ها مشورت دادن به رئیس‌جمهوری "در زمینه موضوعات حساس" اعلام شده است.

این کمیته‌ها عبارت‌اند از:

  • کمیته رهبران سیاسی
  • کمیته احزاب سیاسی
  • کمیته امور جوانان
  • کمیته امور زنان
  • کمیته علما
  • کمیته رهبران ولایتی
  • کمیته جامعه مدنی و فرهنگی
  • کمیته بخش خصوصی
  • کمیته مهاجرین و کوچی‌ها

بورد مشورتی صلح به چه هدف ایجاد شده است و وظیفه آن چیست؟

این بورد صلاحیت اجرایی ندارد و ساختار و بودجه‌ای نیز به آن اختصاص داده نشده است. وظیفه آن همانطور که ذکر شد مشورت دادن به رئیس جمهوری برای پیش‌برد صلح است. رئیس جمهوری در روند صلح از نظریات و پیشنهادات این بورد استفاده می‌کند.

قربانعلی ارزگانی کارشناس امور سیاسی و والی اسبق دایکندی، علت تشکیل بورد مشورتی صلح را "ناکام و منفعل" بودن شورای عالی صلح در طول یک دهه گذشته می‌داند و می‌گوید، در یک حرکت "شتابزده" امریکایی‌ها چاره‌ای نداشتند جز اینکه بورد مشورتی صلح را برای پیشبرد روند صلح با طالبان و به نتیجه رساندن اهداف خود ایجاد کنند.

به گفته آقای ارزگانی، وقتی اعضای دفتر سیاسی طالبان مستقر در قطر در کنفرانس مسکو شرکت کردند و روسیه اعلام کرد دیگر طالبان را به عنوان یک گروه "دهشت‌افکن" نمی‌شناسد، شتاب آقای خلیلزاد و دولت افغانستان برای کنترل، جذب و امتیازدهی به گروه طالبان شدت گرفت تا طالبان را به هر نحوی در روند سیاسی افغانستان پیش از انتخابات ریاست جمهوری شریک سازند.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption زلمی خلیل‌زاد سه ماه پیش به عنوان نماینده وزیر خارجه آمریکا در امور صلح افغانستان تعیین شد

در این مورد دولت افغانستان و آقای خلیلزاد نظر دیگری دارند. آقای خلیلزاد به رسانه‌ها گفته که او "زمینه صلح را فراهم می‌کند، اما موضوعات داخلی را خود افغانها حل می‌کنند".

شاه حسین مرتضوی معاون سخنگوی ریاست جمهوری نیز گفته که آقای خلیلزاد در دیدار با رئیس جمهور افغانستان نقش ایالات متحده در گفت‌وگوهای صلح افغانستان را "تسهیل‌کننده" عنوان کرده است.

"ساختار موازی" با شورای عالی صلح

مشتاق رحیمی معاون سابق شورای عالی صلح، بورد مشورتی صلح و شورای عالی صلح را "ساختارهای موازی" با هم دانسته می‌گوید "سوال من از حکومت این است وقتی شورای عالی صلح نمی‌تواند نتیجه بدهد، حفظ چنین تشکیلات موازی با بورد مشورتی صلح در چیست؟"

به باور آقای رحیمی بر اساس وظایف تعیین شده، بورد مشورتی با شورای عالی صلح تفاوتی ندارد و اگر قرار است که بورد مشورتی صلح در روند گفت‌وگوهای صلح با طالبان به نتیجه برسد باید وظایف، تشکیلات و صلاحیت‌های بیشتری برای آن در نظر گرفته شود و درباره ادامه فعالیت شورای عالی صلح نیز تصمیم‌گیری شود.

نور رحمان اخلاقی عضو شورای رهبری حزب جمعیت اسلامی، بورد مشورتی صلح را یک "تورم تشکیلاتی" و یک نهاد موازی دانسته و می‌گوید احساس می‌شود دولت می‌خواهد از طریق بورد مشورتی، مذاکرات صلح را به طور کامل در اختیار خود بگیرد.

او گفت که اگر بخواهیم مذاکرات صلح به نتیجه برسد "حوزه مقاومت که طرف اصلی مسائل کلان افغانستان است" نباید از مذاکرات صلح به دور نگهداشته شود.

حق نشر عکس ARG
Image caption آقای غنی در چند هفته گذشته مشغول دیدار و رایزنی با شماری از رهبران و گروه‌های سیاسی بوده تا برای ایجاد "بورد مشورتی صلح" زمینه‌سازی کند

شاه حسین مرتضوی معاون سخنگوی ریاست جمهوری بورد مشورتی صلح را ساختار موازی با شورای عالی صلح ندانسته اما می‌گوید که در مشورت با اقشار مختلف مردم دیدگاه‌های متفاوتی مطرح شده و جمع‌بندی این بود که شورای عالی صلح در مورد ساختار آن بازنگری کند.

آن گونه که پیداست طرح جدید صلح با طالبان بر اساس ادعای حکومت و انتقاداتی که وجود دارد، مطابق خواسته‌های احزاب و جریان‌های سیاسی افغانستان تهیه و تدوین نشده است.

هرچند حکومت گفته است که تعداد و اعضای هیات مذاکره کننده گفت‌وگوهای صلح قطعی نیست و تغییر می‌کند اما روندی که حکومت در پیش گرفته نشانه بارزتر کردن نقش خود در مذاکرات صلح با طالبان است.

نقشی که در همین ابتدای طرح جدید برای صلح با طالبان اعتراضات فراوانی را به دنبال داشته است.


توضیح: در نسخه پیشین این مطلب، سمت شاه حسین مرتضوی اشتباه نوشته شده بود که بدین وسیله عذرخواهی می‌کنیم.