شرکت‌های خصوصی امنیتی در افغانستان چه کار می‌کنند؟

شرکت امنیتی خصوصی حق نشر عکس Getty Images
Image caption نگهبانان یک شرکت امنیتی خصوصی در حال محافظت از یک هتل در کابل

در حمله شامگاه چهارشنبه ۲۸ نوامبر (هفتم آذر/قوس) به شرکت امنیتی پیمانکار جی۴اس (G4S) در شرق کابل یک مامور قراردادی بریتانیایی جزو پنج تن از کشته شدگان خارجی بود.

طالبان مسئولیت این حمله را به عهده گرفته است.

جی۴اس یکی از بزرگترین شرکت های امنیتی پیمانکار جهان است که ماموریتش در کابل حفاظت از سفارت بریتانیا و نواحی اطراف آن است.

حمله نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا به افغانستان که در سال ۲۰۰۱ روی داد به بازار شرکت های امنیتی خصوصی رونق داد.

در سال های اخیر با خروج نیروهای خارجی از افغانستان شمار این شرکت ها کاهش پیدا کرده است اما ناامنی در افغانستان هم چنان رو به افزایش گذاشته است.

هنوز هزاران تن از نیروهای ناتو در این کشور حضوردارند.

در همین حال تقاضا برای نیروهای مسلح محافظ سفارتخانه های خارجی، پایگاه‌های نظامی و سازمان‌های غیردولتی هم‌چنان بالاست.

حق نشر عکس AFP
Image caption نقش حفظ امنیت افغانستان به نیروی محافظت عامه سپرده شده که به وزارت کشور وابسته است

واما چه تعداد از این شرکتها در افغانستان فعالیت دارند؟

به گفته وزارت کشور/داخله افغانستان اکثر ماموریت‌های امنیتی افغانستان را نیروی محافظت عامه افغان بر عهده دارد.

از جمله وظایف آن‌ها همراهی نیروهای خارجی، خدمات امنیتی برای سازمان های غیردولتی، بازرگانان و دیپلمات هاست.

این نیرو پس از آن تشکیل شد که در سال ۲۰۱۰ فعالیت شرکت‌های خصوصی امنیتی به دلیل قانون شکنی به فرمان حامد کرزی رئیس جمهوری وقت ممنوع اعلام شد.

اما جامعه بین‌المللی در افغانستان با ابراز نگرانی از بابت کارآیی نیروی جدید دولت، خواستار فعالیت مجدد شرکت‌های پیمان‌کار امنیتی شد.

در پی این درخواست تاسیسات مربوط به دیپلمات های خارجی ،سازمان هایی که شئون دیپلماتیک داشتند و پایگاه‌های نظامی سرانجام توانستند شرکت خصوصی امنیتی خود را داشته باشند.

شرکت‌های آموزش نیروی پلیس افغانستان هم از این قاعده مستثنی نشدند.

ضمنا به شرکت‌های خصوصی امنیتی اجازه داده شد تا به عنوان مدیریت ریسک دوباره ثبت نام کنند.

یک شرکت امنیتی خصوصی می‌تواند مامورانی را که دولت افغانستان استخدام می‌کند آموزش دهد و به سابقه آن‌ها رسیدگی کند.

به همین دلیل هنوز شرکت‌های خصوصی امنیتی در افغانستان فعالیت دارند.

برای نمونه شرکت جی۴اس (G4S) می‌گوید که دارای ۱۲۰۰ کارکن پیمان‌کار در افغانستان است و از سال ۲۰۰۳ تا کنون در این کشور فعالیت داشته است.

به گفته این شرکت، نیمی از کارکنان آن افعانستانی و نیمی دیگر خارجی ازجمله بریتانیایی‌ هستند.

به جز تامین امنیت سفارت بریتانیا، شرکت جی۴اس (G4S) دارای قرارداد امنیتی با سازمان‌های غیردولتی و مشتریانی از میان شرکت‌های تجاری است‌.

این شرکت ماموران امنیتی را انتخاب و استخدام می‌کند و آموزش نیروهای ملی افغانستان را هم بر عهده دارد.

به سختی می‌توان آماردقیقی از شمار این شرکت‌ها در افغانستان بدست آورد‌.

دلیل عدم دسترسی به اطلاعات این است که مشتریان دولتی این شرکت‌ها می‌توانند به دلیل امنیت ملی از دادن هرگونه اطلاعات خودداری کنند. دلیل دیگر ساختار پیچیده این شرکت‌هاست که بعضی شرکت‌های مادر، برخی دیگر شعب آن و یا شرکت‌های مشترک امنیتی هستند.

درخواست‌هایی هم در مورد ایفای نقش این شرکت‌ها در جنگ افغانستان مطرح شده است‌.

اریک پرنس‌، بنیان‌گذار شرکت بلاک واتر، یک شرکت خصوصی امنیتی، معتقد است که ماموران امنیتی این شرکت‌ها می‌توانند نقش کلیدی در خاتمه دادن به جنگ طولانی در افغانستان باشند .او می‌گوید "کسانی که در جنگ افغانستان سابقه‌دار و زبده هستند" را می‌تواند استخدام کند تا در جنگ شرکت کنند.

اما حامد کرزی، رئیس جمهور قبلی افغانستان می‌گوید که این "نقض آشکار تمامیت ملی افعانستان است"

حق نشر عکس Getty Images
Image caption اریک پرنس بنیان‌گذار شرکت بلاک واتر می‌گوید که پیمانکاران شرکت‌های امنیتی می‌توانند به جنگ در افغانستان خاتمه دهند

بی‌تردید شمار شرکت‌های خصوصی امنیتی از زمان خروج نیروهای ناتو در سال ۲۰۱۴ تاکنون کاهش پیدا کرده است‌.

به عنوان نمونه در سال ۲۰۱۲ بیش از صد هزار مامور امنیتی مسلح و غیر مسلح در افغانستان فعالیت داشتند که از سوی وزارت دفاع آمریکا استخدام شده بودند اما ۲۰ هزار نفر از آن‌ها برای شرکت‌های خصوصی امنیتی کار می‌کردند.

در پایان سال ۲۰۱۶ شمار کارکنان شرکت‌های خصوصی امنیتی در افغانستان به پائین‌تر از هزار نفر رسید اما در سال جاری کمی افزایش پیدا کرده است.

به گفته وزارت دفاع آمریکا در اکتبر سال ۲۰۱۸ قریب به ۲۵۰۰ مامور شرکت‌های خصوصی در افغانستان حضورداشتند که اکثرا نه از افغانستان یا آمریکا بلکه از کشورهای ثالث بودند.

به گفته اولریش پترسون، دانشیار سیاست بین الملل دانشگاه لیورپول، ماموران امنیتی مسلح این شرکت‌ها تنها شمار کوچکی را تشکیل می‌دهند و اکثر این ماموران خدمات لجستیکی و تدارکاتی را به عهده دارند.

شرکت‌های خصوصی هم‌چنین باید تدابیر امنیتی خود را بکار گیرند و همین باعث شده که در دوران حضور نظامی در مجموع شمار این شرکت‌ها افزایش پیدا کند.

از تعداد ۲۵۰۰۰ نیروی امنیتی طرف قرارداد وزارت دفاع آمریکا در افغانستان، ۱۰ هزارتن آمریکایی هستند.

به جز ماموریت‌های امنیتی که تنها ۱۶ در‌صد از نقش این شرکت‌ها را تشکیل می دهد، ترجمه، حمایت لجستیکی و پایگاهی‌، ساخت‌وساز و حمل‌ونقل ازجمله وظایفی است که آنها بر عهده دارند.