یوسف کهزاد؛ رنگین‌کمانی که دیگر در افق نمی‌تابد

کهزاد حق نشر عکس .
Image caption محمد یوسف کهزاد

محمد یوسف کهزاد نقاش پرآوازۀ افغانستان پنجشنبه‌شب ۳۱ جنوری/ژانویه ۲۰۱۹ در یکی از بیمارستان‌های ایالات متحد آمریکا در کالیفورنیا با زندگی‌ بدرود گفت.

او در سال ۱۹۳۵ در شهر کابل چشم به جهان گشود. پدرش میرزا محمد علی نام داشت. این خانواده در افغانستان در عرصه‌های فرهنگ، هنر و ادبیات شهرت گسترده‌ای دارد.

برادر بزرگ او، احمد علی کهزاد در عرصۀ تاریخ‌نگاری، باستان‌شناسی و پژوهش‌های ادبی و تاریخ ادبیات فارسی‌دری نه تنها در افغانستان، بلکه در حوزۀ گسترده‌تری چهره‌ای شناخته شده و پرآوازه‌ است.

یوسف کهزاد به مانند برادرش، شخصیت فرهنگی چندین بُعدی داشت. هرچندرشتۀ اصلی خود را نقاشی می‌دانست، اما قلم او عرصه‌های شعر، داستان، نمایش‌نامه، پژوهش‌های هنری- ادبی را نیز درنوردیده است.

آموزش‌ها

یوسف کهزاد دورۀ مکتب/مدرسه را در لیسه(دبیرستان) امانی که در آن زمان به نام لیسه نجات یاد می‌شد به پایان آورد. به سال ۱۹۵۴ به دانشگاه کابل راه یافت و به آموزش زبان ادبیات پارسی دری پرداخت. سال ۱۹۶۰ جهت آموزش نقاشی مدرن به ایتالیا رفت و در اکادمی هنرهای زیبای رم به آموزش پرداخت.

در همین سال‌ها کهزاد رشته نمایشگاه‌هایی را در کشورهای ایتالیا، آلمان، دانمارک و سویدن/سوئد راه اندازی کرد. باری هم در یکی از مسابقه‌های جهانی نقاشی در ایتالیا مقام نخست را دریافت کرد و برندۀ دیپلوم و مدال طلای آن مسابقۀ شد.

حق نشر عکس .
Image caption کهزاد در سال ۱۹۳۵ در شهر کابل چشم به جهان گشود

او از دوران آموزش‌های دبیرستانی به ادبیات و نقاشی روی آورد. دل‌بستۀ شعر ابوالمعانی میرزا عبدالقادر بیدل بود. هرچند کمتر می‌توانست به رمز و راز شعر بیدل راه یابد، با این حال بیدل تاثیرگذاری گسترده‌‌ای بر ذهنیت و تخیل شاعرنۀ او داشته است.

در دورۀ دبیرستان استادی داشت به نام « نجف علی خان» که کهزاد را نه تنها در امر نوشتن و سرایش شعر یاری می‌رساند؛ بلکه او را با چگونگی مکتب هندی نیز آشنا می‌ساخته است.

هرچند شعر او آن پیچید‌گی لفظی و معنایی مکتب هند را ندارد و میزان تصویرهای انتزاعی در شعرش کمتر دیده می‌شود با این حال او در شعر خود به مکتب هند گرایش دارد.

کارهای دیوانی

کهزاد پس از پایان آموزش‌ها در کابل به حیث ‌نویسنده و بازیگر در تیاتر شهر یا « شاری ننداری» به کار آغاز کرد. افزون بر آن به همکاری‌های بیشتر ادبی-هنری با نشریه کابل پرداخت.

پس از آن که به سال ۱۹۶۵به آموزش‌ خود در ایتالیا پایان داد و به افغانستان برگشت، در آغاز در مدیریت هنر ریاست تالیف و ترجمۀ وزارت آموزش و پرورش این کشور گماشته شد.

در سال ۱۹۶۶ مسئولیت بخش هنر در ریاست ثقافت و هنر وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان به او داده شد. نگارستان پروفیسور غلام محمد میمنه‌گی را در شهر کابل پایه‌گذاری کرد که دارای بخش‌های آموزشی نقاشی، مجسمه یا پیکرسازی، خوش‌نویسی و منیاتور بود.

حق نشر عکس .

کهزاد مدت زمانی نه تنها در این نگارستان نسل جوان افغانستان را در پیوند به هنر نقاشی آموزش می‌داد، بلکه رهبری و مدیریت آن را نیز برعهده داشت.

باید گفت که "نگارستان غلام محمد میمنه‌گی" که این روزها گویی همه نام و نشانش بر فتاده است در زمینۀ توسعه و گسترش هنرهای تجمسی در افغانستان نقش بزرگی داشته است. چنان که شماری از خوش‌نویسان، نقاشان و تندیس‌سازان سرشناس افغانستان در همین نگارستان آموزش دیده‌اند.

کهزاد هم‌چنین در پایه‌گذاری نگارستان ملی افغانستان که در آن با ارزش‌ترین نقاشی‌های نقاشان نام‌آور افغانستان نگهداری می‌شود، نیز سهم شایسته‌ای داشته است.

آخرین شغل دیوانی کهزاد در وزارت اطلاعات و فرهنگ بود که مسئولیت ریاست فرهنگ این وزارت را بر عهده داشت.

البته به گونۀ پراکنده با رادیو تلویزیون افغانستان نیز هم‌کاری‌های داشته و مدت زمانی هم در دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه کابل دانشجویان را هنر نقاشی یاد داده است.

با آغاز جنگ‌های تنظیمی، سال ۱۹۹۲ همراه با خانواده کشور را ترک کرد و هشت سال را با دشواری در هند به سر برد. او در این مدت زمان رشته‌نمایشگاه‌های نقاشی خود را در هند نیز راه اندازی کرد.

کشتی سرگردان زند‌گی کهزاد سرانجام به ساحل کالیفرنیای آمریکا لنگر انداخت و تا پایان زند‌گی همان‌جا زیست. او در آمریکا نیز دست از قلم و مویک/قلم‌مو نقاشی برنداشت، شعر سرود، مویک نقاشی‌اش روی پرده‌های لغزید و نمایشگاه‌هایی راه اندازی کرد.

حق نشر عکس .
Image caption کهزاد پس از آن که به سال ۱۹۶۵به آموزش‌ خود در ایتالیا پایان داد و به افغانستان برگشت

سروده‌ها و نوشته‌ها

از کهزاد این آثار برجای مانده است:

  • جلوه‌های زیبایی هنر
  • و خدا زیبایی را آفرید
  • مرواریدهای سیاه
  • گزیدۀ شعرها

افزون براین، نوشته‌های زیادی از کهزاد در نشریه‌ها گونان ادبی - هنری کشور نشر شده است و نوشته چاپ ناشدۀ دیگر باقی مانده است.

سخنان پایانی

محمدد یوسف کهزاد، آن مسافر شهر هفت‌گانۀ هنر، دست‌کم هفتاد سال در عرصه‌های گوناگون فرهنگ و ادبیات کوله‌بار رسالت خود را بر دوش کشید و مشعل نقاشی‌اش را کشور به کشور برد تا سیمای فرهنگ معاصر افغانستان را به جهانیان بشناساند.

مرگ کهزاد را جامعۀ فرهنگی افغانستان در روزگاری که هنرهای تجسمی در این کشور وضعیت ناخوش آیندی دارد، ضایعۀ بزرگ و دردناکی می‌انگارند.