'طالبان از طریق رسانه‌ها از فهرست ۲۵۰ نفره دولت افغانستان مطلع شدند'

سلطان برکات
Image caption سلطان برکات، رئیس مرکز مطالعات بشری و منازعات انستیتوی دوحه که قرار بود میزبان نشست بین‌الافغانی باشد

برگزارکنندگان نشست صلح افغانستان در قطر که اخیرا لغو شد، می‌گویند تلاش دارند روند گفت‌وگوهای بین‌الافغانی از سرگرفته شود و این نشست در آینده نزدیک برگزار شود.

قرار بود نمایندگان طالبان با شماری از سیاستمداران افغان، بزرگان قومی و اعضای جامعه مدنی به تاریخ ۲۰ و ۲۱ آوریل در دوحه گفت‌وگو کنند، اما به دلیل اختلاف حکومت افغانستان و طالبان بر سر ترکیب و شمار شرکت‌کنندگان، این نشست برگزار نشد.

مرکز مطالعات بشری و منازعات انستیتوی دوحه، میزبانی این نشست را به عهده داشت. سلطان برکات، رئیس این مرکز می‌گوید تلاش‌های در جریان است که با حل اختلافات بر سر چگونگی و تعداد شرکت کنندگان، این نشست به زودی برگزار شود.

او می‌گوید نمایندگان طالبان از طریق رسانه‌ها از فهرست ۲۵۰ نفره پیشنهادی دولت افغانستان برای شرکت در نشست دوحه مطلع شدند.

اسماعیل سعادت، خبرنگار اعزامی بی‌بی‌سی به دوحه، با آقای برکات گفت‌وگو کرده است:

سوال: در مورد لغو یا تاخیر نشست بین‌الافغانی که قرار بود در دوحه برگزار شود، دولت افغانستان و هم طالبان دلایل شان را ابراز کردند، به نظر شما مشکل اصلی چه بود؟

جواب: مساله این است که دراین مورد نتوانستیم به اجماع کلی برسیم که چه کسی دراین نشست شرکت کند و به چه تعداد. می‌توانید تصور کنید در چنین وضعیتی که جنگ برای مدت طولانی ادامه داشته، اعتماد اندکی بین طرف‌های درگیر وجود دارد، هر واژه مهم است، هر عمل تعبیر خاص می‌شود و رسانه‌ها هم به شیوه و خواست خود آن گزارش می‌دهند. به همین دلیل مهم است آنهایی‌که به چنین کنفرانس‌ها دعوت می‌شوند، اصول توافق شده را برای موفقیت کنفرانس رعایت کنند. مسئولیت ما به عنوان میزبان بی‌طرف این است که زمینه مناسب را برای دیدار طرف‌ها فراهم کنیم. ما تا آخرین لحظات تلاش نهایی کردیم. اکنون هم کنفرانس را لغو نه بلکه به این امید به تعویق انداختیم که هر به دو طرف فرصت بیشتر داده شود تا روی فهرست شرکت‌کنندگان به توافق برسند.

حق نشر عکس Arg
Image caption ارگ ریاست جمهوری گفت قطر با رد کردن فهرست دولت، نشست دوحه را لغو کرد

سوال: در نشست مسکو در ماه فبروری/فوریه تصمیم گرفته شد که نشست بعدی در دوحه برگزار شود، از آن زمان تا حالا شما فرصت کافی داشتید، چرا همه این کارها به آخرین لحظه گذاشته شده بود؟

جواب: خوب نشست مسکو از نگاه ساختار و ترکیب نسبت به کنفرانس بین‌الافغانی که قرار بود ما اینجا میزبانی کنیم، بسیار متفاوت بود. نشست مسکو تا حد زیادی، یک نشست رهبران سیاسی افغان با طالبان بود که حکومت افغانستان با آن مخالفت کرد. رئیس جمهور غنی از نشست مسکو انتقاد کرد. حالا ما به عنوان یک انستیتوی مستقر در قطر با درنظرداشت ظرفیت‌‌هایی که داریم، میزبانی این نشست را به عهده گرفتیم. موقف قطر از آغاز روشن بود که تلاش دارد از مواردی جلوگیری کند که حاکمیت و تصامیم مستقلانه کشورها زیر سوال نرود. از این‌رو، سهم‌گیری دولت افغانستان در این کنفرانس مهم است.

سوال: شما تنها دو روز پیش از برگزاری این نشست، به شرکتکنندگان احتمالی دعوتنامه فرستادید، چرا این قدر تاخیر؟

جواب: این موضوع نشان‌دهنده دشواری کار است که رسیدن حتی به این نقطه کار آسانی نبود. رسانه‌ها گزارش دادند که یک فهرست از قبل تهیه شده بود و از سوی ما تحمیل شده بود که اگر این واقعیت داشت، ما می‌توانستیم دعوت‌نامه‌ها را زوتر بفرستیم. اما واقعیت این است که ما می‌خواستیم فهرست شرکت‌کنندگان براساس اجماع طرف‌های شرکت‌کننده باشد و به همین دلیل براساس پیشنهاد این طرف‌ها نام‌ها یکی پس از دیگری اضافه می‌شد. به همین دلیل لازم بود که دعوت‌نامه‌ها را در آخرین لحظات بفرستیم و تا آخر در تلاش بودیم که توافق میان طرف‌ها وجود داشته باشد.

سوال: اما شمار زیادی فکر میکنند که این کار نشاندهنده نبود سازماندهی و نظم از سوی شما به عنوان برگزارکننده این نشست است؟

جواب: من این گونه فکر نمی‌کنم. آنهایی‌که با این نوع فعالیت‌ها آشنایی دارند، دشواری آن را درک می‌کنند و می‌دانند توافق روی فهرست شرکت‌کنندگان چنین نشستی کار مشکلی است. این یک کنفرانس علمی نیست که براساس مقالات تحقیقی پیشنهادشده برنامه‌ریزی شده باشد یا از قبل در مورد آن توافق شده باشد. نیاز بود که این فهرست به تدریج تهیه شود و نظریات متفاوت زیادی بود که باید در نظر گرفته می‌شد.

سوال: نگاه‌ها و امید‌های زیادی به نشست دوحه پیوند خورده بود، به همین دلیل لغو یا تاخیر نشست برای افغان‌ها ناامیدکننده و سوال برانگیز بود. آیا شما با طالبان در مورد فهرست ۲۵۰ نفری دولت افغانستانگفت‌وگو کردید؟

جواب: خوب، طالبان فهرست را از طریق رسانه‌ها دریافت کردند. قبل ازاینکه فرصت گفت‌وگوی مفصل با آنها فراهم شود، فهرست آماده شد و پخش شده بود. ولی مهم این است که حالا چگونه می‌توانیم روی گام‌های بعدی متمرکز شویم. به باور من باید روی نکات مشترک و مورد توافق کار شود. روی مسایل زیادی توافق شده، شما می‌دانید که در مورد اهداف کلی و چارچوب نشست توافق نظر وجود دارد. همه طرف‌ها به رسیدن به صلح علاقه دارند و می‌خواهند خشونت کاهش بیابد.

سوال: چقدر امیدوار هستید که در نتیجه تلاش‌های تازه شما، نشست بین‌الافغانی دوحه بالاخره برگزار شود؟

جواب: من خیلی امیداورم. به یاد داشته باشید که در مورد یک جنگ خیلی طولانی صحبت می‌کنیم. بی‌اعتمادی در سطح بالا وجود دارد. فاصله زیاد نه تنها میان طالبان و حکومت بلکه میان بسیاری‌ها در کابل و بیرون از افغانستان نیز وجود دارد. این فاصله‌ها تا حدی کم شده و به همین دلیل ما برگزاری کنفرانس دوحه را اعلام کردیم. با توجه به ماهیت این کنفرانس، در مورد تاثیرگذاری آن امیدهای زیادی وجود داشت. بعدا به دلیل سوتفاهم و بی‌اعتمادی این کنفرانس به چالش کشیده شد. مسئولیت ما این است که این فاصله‌ها را همچنان کم کنیم.

حق نشر عکس Arg
Image caption قرار بود هیات ۲۵۰ نفری دولت روز گذشته عازم قطر شود

سوال: برای احیای این روند عملا چه کارهای جریان دارد؟

جواب: گفت‌وگوها با تمامی طرف‌ها در جریان است تا بر مشکلات غلبه کنیم.

سوال:حکومت افغانستان گفته در حال حاضر، برگزاری لویه جرگه مشورتی صلح در اولویت کار آن قرار دارد و تلاشهایش را بیشتر روی این جرگه متمرکز ساخته است؟

جواب: به نظرم این امر بسیار مثبت است. انرژی که برای صلح و گفت‌وگو در مورد صلح صرف شود، یک تلاش مثبت است. چه در چارچوب جرگه باشد یا چارچوب‌های دیگر، مورد استقبال قرار خواهد گرفت. مهم این است که همه‌شمول باشد. من فکر نمی‌کنم که این دو روند در تضاد با همدیگر باشند.

سوال: آیا فکر میکنید که نشست بعدی بینالافغانی در قطر برگزار شود؛ زیرا حالا گفته میشود مذاکرات آینده در محل دیگری مثل ازبکستان برگزار خواهد شود؟

جواب: فکر نمی‌کنم که محل برگزاری یک مساله باشد. اینگونه نشست‌ها می‌تواند در هرجا برگزار شود. آنگونه که مکررا گفتم، ما خوشحال هستیم که اینجا میزبان نشست باشیم. اما حاضر هستیم که از برگزاری این نشست در هر نقطه جهان حمایت کنیم. اینکه کجا برگزار می‌شود، برای ما مایه نگرانی نیست. اما محل برگزاری، می‌تواند برای کشور های همسایه، حلقات دخیل منطقه‌ای و رقیبان بین‌المللی یک مساله باشد. اما برای افغانها فکر نمی‌کنم تفاوتی داشته باشد. البته بهتر این می‌بود که اگر وضعیت در افغانستان اجازه می‌داد، این گفت‌وگوها باید در داخل افغانستان برگزار می‌شد.

حق نشر عکس Getty Images
Image caption نشست قبلی گفت‌وگوهای بین الافغانی حدود دو و نیم ماه قبل در مسکو برگزار شده بود

سوال: بسیاریها پافشاری طالبان بر اجتناب از گفت‌وگوهای مستقیم با حکومت افغانستان را مانع بزرگ برسر مذاکرات صلح در افغانستان میدانند، به نظر شما این مساله چقدر یک مشکل بزرگ است؟

جواب: من باور دارم که در هجده سال گذشته سیاست و اجتماع تغییرات عمیق را تجربه کرده. مهره‌های قدرت تغییر کرده، جامعه در کل تغییر کرده. روز قبل آمار و ارقام افرادی را مطالعه می‌کردم که از دانشگاه‌های افغانستان فارغ شده‌اند. مهم است که جوانان و زنان بخشی از این گفت‌وگوها باشند. این افراد در سال ۲۰۰۱ حضور نداشتند. در بین تحریک طالبان نیز وضعیت مشابه است، آنها باور دارند که ذهنیت‌شان اندکی تغییر کرده است. پیشرفت‌های صورت گرفته و آنها با ایالات متحده آمریکا مستقیما وارد گفت‌وگو هستند. باور من این است که ما باید ازاین تغییرات استفاده مفید کنیم. امیداریم که این کنفرانس بالاخره این زمینه را مساعد کند. بهترین گامی فعلا می‌توانیم برداریم این است که نخست دعوت کنیم افغان‌ها به عنوان افراد با هم‌دیگر دیدار و گفت‌وگو کنند.