افغانستان: پروژه ناتمام

هفت سال از انتقال قدرت از دولت مجاهدین به اداره موقت به رهبری حامد کرزی در افغانستان می گذرد، هفت سالی که پر از فراز و نشیب بود و همزمان، خوشبینی ها و بدبینی های زیادی را نسبت به آینده این کشور بوجود آورد.

آقای کرزی در اول ماه جدی/دی سال 1380 خورشیدی، در یک مراسم رسمی در کابل، قدرت را عملا از برهان الدین ربانی، رییس جمهوری دولت مجاهدین تحویل گرفت.

در جریان شش سال حاکمیت گروه طالبان بر افغانستان، با آنکه دولت آقای ربانی بخش کمی از خاک افغانستان را در کنترل داشت، اما این دولت از سوی سازمان ملل متحد و بسیاری از کشورهای جهان، کماکان به عنوان دولت افغانستان به رسمیت شناخته می شد.

نخستین اقدام پس از فروپاشی رژیم طالبان در افغانستان و برگزاری اجلاس بزرگی در شهر بن آلمان، که برنامه بازسازی و دولت سازی در افغانستان در آنجا ریخته شد، آغاز به کار اداره موقت به رهبری حامد کرزی در افغانستان بود.

آقای کرزی، ریاست اداره موقت را در کشوری برعهده گرفت که دو دهه نا آرامی و جنگ داخلی و نیز شش سال حاکمیت گروه طالبان را پشت سر گذاشته بود و در جریان این سالها، بسیاری از زیرساختهای افغانستان از بین رفته و اقتصاد آن در پایین ترین سطح ممکن قرار داشت.

علاوه بر این، خلع سلاح گروه های شبه نظامی در افغانستان، جلب حمایت فرماندهان مقتدر جهادی و ایجاد تفاهم میان آنان، که سالهای متمادی با هم درگیر جنگ بودند، از چالشهای عمده اداره حامد کرزی در بعد داخلی بود.

و در بعد خارجی نیز، آقای کرزی باید جایگاه افغانستان را در سطح بین المللی ترمیم می کرد و روابط خود را با کشورهای جهان، به ویژه همسایه های این کشور، بهبود می بخشید.

تجدید قوای طالبان

امروز که هفت سال از آن زمان می گذرد، تا چه حد این برنامه ها عملی شده است؟

آگاهان امور باور دارند که آقای کرزی و گروه کاری اش، ظرف این مدت توانستند در برخی از عرصه ها، کارآیی بهتری از خود نشان دهند اما همزمان، باور جمعی بر این است که فرصت های زیادی در این مدت از دست رفت و بسیاری از کارهای که باید انجام می شد، به دلایل مختلف انجام نشد.

Image caption طالبان پس از سال 2003 یک بار دیگر به نا امنی در افغانستان شروع کردند

یکی از این انتقادات و شاید مهم ترین، این است که دولت افغانستان، گروه طالبان را پس از فروپاشی در این کشور دست کم گرفت و به این گروه زمینه داد تا دوباره به خود سر و سامان دهد.

افغانستان پس از سال 2003 میلادی، یعنی دو سال بعد از فروپاشی طالبان در این کشور، از سرگیری نا امنی ها و حملات گروه طالبان را شاهد بود و پس از آن، براساس آماری که دولت افغانستان و سازمان ملل متحد آن را تایید می کنند، افغانستان، هر سال نا امن تر از سال گذشته بوده و تلفات افراد غیرنظامیانی نیز در این مدت سیر صعودی داشته است.

کشت و تولید مواد مخدر نیز همزمان با افزایش نا امنی در افغانستان، بیشتر شد و رفته رفته، به چالش بزرگ دیگری برای افغانستان تبدیل شد.

احمد بهزاد، از اعضای مجلس نمایندگان افغانستان می گوید: "حکومت در عرصه های مختلف، ناکامی های بزرگی داشته. از جمله در تامین امنیت متاسفانه شاهد وخیم تر شدن اوضاع امنیتی در کشور هستیم... نتوانستیم مداخلات بیرونی در امور داخلی افغانستان را قطع کنیم. در کنار مشکلات امنیتی، متاسفانه وضعیت معیشت مردم و اقتصاد مردم با دشواری های بزرگی روبرو هست."

نقطه صفر؟

اگرچه در جریان هفت سال اخیر، جامعه جهانی میلیاردها دلار به افغانستان کمک کرد و همزمان، افغانستان حمایت سیاسی کشورهای جهان را نیز با خود داشت، اما امروز مردم افغانستان به دلیل افزایش نا امنی، فساد اداری و گسترش فقر در این کشور، به شدت زیر فشار هستند.

Image caption منتقدان می گویند امیدواری مردم افغانستان نسبت به آینده به شدت کاهش یافته است

رسانه های افغانستان - روزنامه ها، رادیوها و تلویزیونها - پر از انتقادهای تند از دولت کشورشان هستند. روزنامه های چاپ پایتخت افغانستان، هفتمین سالروز انتقال قدرت از دولت مجاهدین به اداره موقت تحت رهبری آقای کرزی را نیز با مطالب به شدت انتقادی تجلیل کردند.

یکی از این روزنامه ها نوشت که با گذشت هفت سال و تلاشهای زیاد برای بازسازی و تامین امنیت در کشور، افغانستان هنوز در "نقطه صفر" قرار دارد و هیچ امیدی به آینده روشن وجود ندارد و دیگری افزوده که "برخلاف وعده های دهن پر کن کشورهای خارجی" افغانستان هنوز یکی از فقیرترین کشورهای جهان است.

دستاوردها

با این حال، سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان، از آنچه که دولت تحت رهبری آقای کرزی انجام داده، دفاع می کند.

همایون حمیدزاده، سخنگوی ریاست جمهوری می گوید، افغانستان، به ویژه ظرف چهار سال اخیر که حامد کرزی، به عنوان رییس جمهور منتخت مردم افغانستان به کارش ادامه داد، دستاوردهای زیادی داشته است.

او می گوید: "ما توانستیم در چهار سال گذشته، از نگاه خدمات صحی، حدود 85 درصد خاک افغانستان را تحت پوشش خدمات صحی بیاوریم. در ساحه تعلیم و تربیه، شاهد هستید که میلیون ها کودک، دختر و پسر به مکتب می روند، نصاب تعلیمی جدید تهیه شده، استادان تربیه شده و مکاتب جدید ساخته شده..."

Image caption آقای کرزی یک بار دیگر خود را در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان نامزد کرده

آقای حمیدزاده می افزاید: "در مورد مسایل زیربنایی، می توانیم از راه ها نام ببریم. در طول تاریخ افغانستان، ما بین سه هزار و پنجصد تا چهار هزار کیلومتر جاده، قطعا نداشتیم... و اگر برگردیم و بیشتر از این چهار سال را ببینیم، از سال 2001 میلادی تا امسال، 2008، عاید سرانه ما چندین بار بلند رفته."

بار دیگر کرزی؟

حامد کرزی، رییس جمهور افغانستان نیز بارها در گفتگو با رسانه های داخلی و خارجی، از عملکرد اداره تحت کنترل اش در افغانستان دفاع کرده اما همزمان پذیرفته که نکات ضعف نیز در کارش وجود داشته است.

آقای کرزی اخیرا در گفتگو با تلویزیون انگلیسی صدای آمریکا، در جواب به این سوال که اگر بتواند برخی از تصامیم خود را که در آغاز گرفته بود، تغییر دهد، کدامها خواهد بود؟ گفت: "فشار بیشتری بر خلع سلاح (گروه های مسلح غیرمسئول) وارد می کردم و بعضی از افرادی را که (در دولت) مقرر کردم، مقرر نمی کردم، این چیزیست که حالا می فهمم."

آقای کرزی، حالا یک بار دیگر تمایل خود را برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری که قرار است سال آینده برگزار شود، نشان داده است؛ اما معلوم نیست، مردم افغانستان تا چه حد آرزو دارند، دوره ریاست جمهوری حامد کرزی یک بار دیگر در افغانستان تکرار شود.