افغانستان و جامعه جهانی در سالی که گذشت

کاندولیزا رایس، حامد کرزی و دیوید میلیبند
Image caption دیدار مقام های غربی از افغانستان در سال 2008 به بالاترین سطح خود در سالهای بعد از سقوط طالبان رسید

رویداد های افغانستان در سال ۲۰۰۸، این کشور را یک بار دیگر این کشور را در مرکز توجه جامعه جهانی قرار داد، در این سال دامنه جنگ علیه تروریسم گسترده تر شد و تلفات نیروهای بین المللی در افغانستان به بالاترین سطح خود در دوران پس از طالبان رسید.

افزایش تولید غیرقابل کنترل مواد مخدر، فساد اداری گسترده، فقر و گرسنگی و بیکاری و ناامنی، از مهم ترین دشواری های دولت حامد کرزی در سال2008 حساب شدند و افغانستان که زیر چتر حمایت های بی نظیر جامعه بین المللی قرار داشت، همچنان درگیر جنگ های خسته کننده و نفس گیری ماند.

این تحولات مستقیما بر روابط افغانستان و متحدانش تاثیر گذاشت و این روابط را دچار فراز و فرود های زیادی کرد.

افغانستان و آمریکا

آغاز مبارزات انتخاباتی در آمریکا، تغییر رویکرد این کشور در قبال افغانستان را در پی داشت. افغانستان در محور سیاست خارجی بارک اوباما و جان مک کین، قرار گرفت. هردو نامزد در جریان مبارزات انتخاباتی در آمریکا، جنگ در افغانستان را اجتناب ناپذیر دانسته و بر حمایت از دولت این کشور تاکید کردند.

تاکید اوباما، بر حضور پرقدرت آمریکا در افغانستان، خبر خوشی برای سایر دولت های عضو ناتو و حاضر در جنگ علیه تروریسم در افغانستان بود.

آمریکا، نقش مهمی را در شکلگیری ارتش و پلیس افغانستان داشته و در حمایت از برنامه های توسعه ملی جای تعیین کننده ای داشته است. نقش تعیین کننده آمریکا در افغانستان، مردم را واداشته است فکر کنند که هیچ برنامه مهمی بدون تاثیر سیاسی، اقتصادی و نظامی این ابرقدرت به نتیجه نخواهد رسید.

Image caption حامد کرزی در هفت سال گذشته از حمایت قاطع جورج بوش برخوردار بود

نقش کلیدی آمریکا، ازیک طرف به دولت نوپا و جوان افغانستان کمک کرد اما از سوی دیگر به نحوی مانع از آن شد تا دولت افغانستان کارایی بیشتری از خود نشان دهد. چندی پیش رئیس جمهور کرزی هنگامی که طرح ضمانت امنیتی رهبر طالبان در صورت آمادگی مذاکره با دولت افغانستان را اعلام می کرد، با صراحت گفت که خارجی ها یا طرح او را بپذیرند یا اورا برکنار کنند.

سفرهای پیاپی رهبران سیاسی وشخصیت های برجسته اجتماعی و فرهنگی، از رئیس جمهوری آمریکا گرفته تا محققان، روزنامه نگاران و شخصیت های سرشناس این کشور به افغانستان، در سال 2008 در حدی بود که در تاریخ مناسبات میان دو کشور، سابقه نداشته است.

این رفت و آمد ها حاوی پیام های جدی برای هردو طرف بود. پیام هایی، که از رویکرد جدید در استراتیژی آمریکا در مورد افغانستان حکایت داشت.

حالا مردم افغانستان،امیدوارند که این رویکرد جدید بتواند نقش مهمی برای برون رفت از بحران عمیق سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، در سال آینده بازی کند.

افغانستان و اتحادیۀ اروپا

اتحادیه اروپا که بعد از آمریکا جایگاه دوم را در مساله افغانستان دارد، سال گذشته نقش فعالی را در زمینه های آموزش و پرورش، بهداشت، ساختمان و باز سازی راه ها و ارئه خدمات اولیه بازی کرد. کمیسیون اتحادیه اروپا در افغانستان، که هماهنگ کننده برنامه های اتحادیه اروپاست، در زمینه های حمایت از تعمیم فرهنگ حقوق بشر، تحکیم تقویت جامعه مدنی و حمایت از روشنفکران افغان، جایگاه خاصی را به خود اختصاص داده است.

تاریخ مناسبات میان اروپا و افغانستان هیچگاه شاهد این گونه هماهنگی های گسترده نبوده است. بازدید رهبران اتحادیه اروپایی از افغانستان، اگر از یک سو حمایت از سربازان شان در افغانستان بود، از سوی دیگر می توان آن را نشانگر حمایت از تحولات افغانستان به رهبری دولت حامد کرزی شمرد.

کنفرانس پاریس، هرچند نشانگر اهمیت افغانستان برای تمام جامعه بین المللی به حساب می آید، اما نقش تعیین کننده اتحادیه اروپا در آن، از اهمیت بیشتری برخوردار بود. در این کنفرانس، رهبران اروپایی، به همنوایی بیشتری نایل آمدند. برگذاری همایش جامعه مدنی و بخش خصوصی در حاشیه این کنفرانس، بر اهمیت حمایت های ارزشی این کنفرانس از افغانستان افزود.

این کنفرانس، پیامی جدی برای دولت افغانستان داشت و با انتقادهای شدید جامعه بین المللی به آدرس دولت افغانستان، در زمینه های بالا گرفتن فساد اداری، فقر، جنایت های سازمان یافته، تخظی ها از حقوق بشر و ضعف در سازماندهی حمایت های بین المللی، همراه بود.

افغانستان و سازمان ملل

سازمان ملل متحد به عنوان عالی ترین نهاد بین المللی در افغانستان نیز در سال 2008 میلادی با چالش هایی مواجه شد، پیشنهاد دبیرکل سازمان ملل متحد، برای انتصاب لارد پیدی اشداون، به عنوان نماینده دبیرکل سازمان ملل متحد در افغانستان، با واکنش منفی دولت افغانستان روبرو شد.

آقای اشداون با جدیت و قاطعیت ویژه ای که در جریان ماموریتش در بالکان از خود، نشان داده بود، به تقاضای دولت های آمریکا و بریتانی نامزد این سمت شده بود. اما رئیس جمهور کرزی، با قاطعیت تمام، در برابر این تصمیم سازمان ملل متحد ایستادگی کرد و مانع از آن شد که آقای اشدون ماموریتش را در افغانستان آغاز کند.

آقای کرزی همچنین، دو دپلمات سازمان ملل متحد و اتحادیۀ اروپا را به دلیل آنچه تامین رابطه با مخالفان دولت افغانستان، بدون هماهنگی با نهادهای امنیتی خوانده شد، از افغانستان اخراج کرد.

این دو حادثه، برمناسبات دولت افغانستان با سازمان ملل متحد و بریتانیا سایه افکند؛ اما این مشکل به زودی، با انتخاب آقای کای آیدی به عنوان نماینده دبیر کل سازمان ملل متحد در افغانستان، حل شد.

استخدام کای آیدی به این سمت، مورد استقبال گرم دولت افغانستان قرار گرفت. کای آیدی، که در نخست تصور می شد با چالش هایی جدی مواجه شود، توانست حمایت گسترده شورای امنیت سازمان ملل متحد و دولت افغانستان را جلب کند.

او در گزارشی که به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارایه کرد، با جدیت، به چالش های امنیتی افغانستان پرداخت و بر نقش حمایتی سازمان ملل متحد در هماهنگی حمایت های بین المللی برای بازسازی نهادهای دولتی و مدنی افغانستان، تاکید کرد.

پس از آن، شورای امنیت سازمان ملل متحد، هیات عالی رتبه ای را برای نظارت از وضعیت و نقش جامعه بین المللی در تامین صلح و امنیت به افغانستان فرستاد. تصور می شود که در سال آینده، مسئولیت نمایندگی سازمان ملل متحد در افغانستان، تا دو برابر توسعه یابد.

افغانستان و ناتو

نیروهای پیمان آتلانتیک شمالی- ناتو - در کنار نظامیان آمریکایی، که در جنگ علیه مخالفان دولت افغانستان، نقش اساسی و تعیین کننده ای دارند، سال دشواری را پشت سر گذاشتند.

Image caption نیروهای خارجی مستقر درافغانستان سال خونین و دشواری را سپری کردند

در سال 2008 تلفات سربازان ناتو در افغانستان، بی سابقه بود. تعدادی از دولت های عضو این پیمان، از استراتژی جنگ علیه القاعده و طالبان انتقاد کردند و برخی از آنها از تاکتیک های اجرایی این استراتژی ها ناراضی بودند.

عدم هماهنگی نظامیان ناتو با نهادهای نظامی افغانستان، از چالش های مهم دیگر به حساب می آید. بمباران دهکده عزیز آباد در هرات و همچنین چندین بمباران دیگردر ولایات کاپیسا، خوست، غزنی، زابل و ارزگان، باعث قتل ده ها غیر نظامی شد.

افغانستان و پاکستان

افزون بر این در سالی که گذشت، حوادث مهمی در کشورهای همسایه، اتفاق افتاد؛ که نقش مهمی بر اوضاع این کشور و منطقه داشت. از جمله می توان به قتل بینظیر بوتو، نخست وزیر پیشین پاکستان به عنوان حادثه مهمی در منطقه یاد کرد.

قتل بینظیر بوتو که تصور می شود توسط تندروان اسلامی صورت گرفته باشد، صفحه جدیدی را در حیات سیاسی پاکستان باز کرد و باعث سرنگونی حکومت نظامی پرویز مشرف شد.

قتل خانم بوتو، چند ساعت پس از ملاقاتش با حامد کرزی، رئیس دولت افغانستان، اتفاق افتاد. وی، در این ملاقات، به رئیس دولت افغانستان وعده هر نوع همکاری، در زمینه مبارزه با تندروی در منطقه را داده بود.

Image caption بعد از به قدرت رسیدن حزب مردم پاکستان مناسبات افغانستان و پاکستان گرم تر شد

حزب مردم پاکستان که بینظیر بوتو رهبر آن بود، در ائتلاف با حزب مسلم لیگ به رهبری نواز شریف نخست وزیر پیشین پاکستان، زمام حکومت را در پاکستان به عهده گرفت. این ائتلاف اگرچه دیر دوام نکرد اما انتخاب آصف علی زرداری شوهر بینظیر بوتو به عنوان رئیس جمهور پاکستان، زمینه های مساعدی را برای بهبود مناسبات دو کشور باز کرد.

هرچند با روی کار آمدن دولت جدید، فشارهای طالبان محلی و سایر گروه های تندرو اسلامی در مناطق قبایلی تقویت شد، اما تصور می شود که غرب بر هماهنگی و همنوایی دولت های افغانستان و پاکستان خیلی حساب می کند.

روی هم رفته، هرچند سال گذشته، سال دشواری، برای همه دست اندرکاران امور افغانستان بود، اما درس های بزرگی را برای همه به میراث گذاشت. سالی که پیش روست، سال پرچالشی خواهد بود.

در سال آینده، مردم افغانستان، دوباره به پای صندوق های رای خواهند رفت و سرنوشت دولت حامد کرزی را تعیین خواهند کرد. باید منتظر ماند و دید که جامعه بین المللی، دولت افغانستان و مردم این کشور، تا چه حدی از این درس ها آموخته اند.

افغانستان و ایران

ایران در سال 2008 اخراج پناهجویان غیر قانونی افغان را ادامه داد و شرایط سخت تری را برای افغانهای که مدارک قانون دارند نیز وضع کرد، از جمله فهرست از مناطق وسیعی را منتشر کرد که اقامت پناهجویان افغان و عراقی در آن مناطق ممنوع اعلام شد.

از سوی دیگر فرماندهان ناتو در مواردی ادهایی را مبنی بر اینکه ایران سلاح و جنگ افزار در اختیار شورشیان دولت قرار می دهد، مطرح کردند.

اما دولت افغانستان اعلام کرد که سندی مبنی بر اینکه ایران به مخالفان دولت سلاح داده باشد در دست ندارد و همواره بر روابط حسنه اش با ایران تاکید کرد.

ایران نیز در موارد متعددی در رابطه به مسایل افغانستان واکنش نشان داد. منوچهر متکی با برنامه دولت افغانستان برای مذاکره با طالبان مخالفت و علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در واکنش به خبر افزایش نیروهای آمریکایی در افغانستان گفت حضور نیروهای خارجی باعث افزایش تولید مواد مخدر و رشد افراط گرایی در افغانستان شده است.

در پایان در روزهای پایانی سال 2008 بود که کریم خلیلی معاون دوم رئیس جمهوری افغانستان به ایران سفر کرد و در دیدارش با مقام های ایرانی توافق کردند که ایران در زمستان دست از اخراج پناهجویان افغان بردارد.