پيشينه خدمات بهداشتی در افغانستان

آرم وزارت صحت

در سال 1948 میلادی نخستین مجمع عمومی سازمان بهداشت جهانی با حضور 61 کشور جهان در ژنو تشکیل شد و از آن پس، از هژدهم حمل/فروردین مطابق با هفتم اپریل/آوریل به عنوان روز جهانی بهداشت در اکثر کشور های جهان تجلیل می شود.

در افغانستان نیز که 85 سال قبل اولین مرکز درمانی در آن ایجاد شد، از روز جهانی بهداشت تجلیل می شود.

اولین فعالیت در زمان امان الله خان در سال1302 خورشیدی بود که مرکزی به نام "مدیریت مستقل طبیه" در کابل تاسیس شد ولی به علت کمبود امکانات و نداشتن نیروهای لازم نتوانست توسعه یابد.

این مرکز در طول 8 سال تنها توانست در کابل و سه شهر دیگر افغانستان مراکز درمانی کوچکی را که تنها ظرفیت 10 بیمار را داشت ایجاد کند.

پس از سال 1311 خورشیدی که دانشکده طب/پزشکی در کابل تاسیس شد اقدامات موثری در افغانستان برای گسترش مراکز درمانی نیز روی دست گرفته شد.

وزارت صحیه

در سال 1313 "مدیریت مستقل طبیه" به "ریاست مستقل صحیه" تغیر نام داد و در سال 1324خورشیدی این مدیریت به "وزارت صحیه" (وزارت بهداشت) ارتقا یافت و توانست که در طرح برنامه های پزشکی و اقدامات پیشگیرانه اقدامات موثری را در کابل و ولایات انجام دهد.

این وزارت خانه با تاسیس شفاخانه (بیمارستان) ها و دواخانه (داروخانه) ها در کابل و سایر شهرها و همچنین آموزش نیروهای انسانی و تزریق واکسن چیچک، محرقه و کولرا (آبله) به صورت رایگان، دامنه فعالیت های خود را گسترش داد.

به علت گسترش موسسات پزشکی وزارت صحیه در سال 1343 در هر ولایت یک مرکز منظم را به نام "آمریت صحت عامه" تاسیس کرد تا به صورت منظم بر فعالیتهای پزشکی نظارت کند.

مبارزه علیه مالاریا

برنامه مبارزه علیه مالاریا از دیگر اقداماتی بود که به خاطر ریشه کنی مالاریا از افغانستان توسط "ریاست مجادله مالاریا" که در سال 1327 خورشیدی در کابل تشکیل شد، مبارزه علیه مالاریا تا سال 1337 در تمام افغانستان گسترش یافت و در بسیاری از ولایات این بیماری از بین رفت.

زايشگاه

بر ای اولین بار در سال 1325 وزارت صحی آن زمان توانست با همکاری شهرداری کابل یک زایشگاه 15 تختی را در این شهر تاسیس کند.

دو سال بعد که بخش جداگانه ای به نام "ریاست روزنتون"در کابل آغاز به کار کرد و فعالیتهای خود را در جهت پیشگیری از مرگ و میر مادران و کودکان آنها در هنگام تولد گسترش داد.

اولین مرکز بهداشتی

اولین مرکز بهداشتی افغانستان به نام "موسسه صحت عامه" در سال 1343خورشیدی در کابل تاسیس شد.

این مرکز بهداشتی که دارای چند آزمایشگاه مجهز بود توانست که بسیاری از بیماری ها را تشخیص و از بسیاری از بیماری ها نیز جلوگیری کند.

آزمایشگاه میکروب شناسی، خون شناسی و شمیایی از مهمترین آزمایشگاه هایی بودند که بعد ها در کابل و ولایت دیگر افغانستان نیز توسعه یافتند.

کنترل مواد غذایی نیز از کارهایی بود که در موسسه صحت عامه صورت می گرفت، بعضی از موادغذایی که به بازار عرضه می شد، توسط این مرکز کنترل، تجزیه و تحلیل می شد و سپس اجازه مصرف به آن داده می شد.

آزمایشگاه ویرولوژی اولین هسته تحقیقاتی ویروسی در افغانستان بود که در سال 1345 کارش را در کابل آغاز کرد و سپس در 27 ولایت (استان) کار خود را گسترش داد.

تاسیس "موسسه تهیه واکسن" از دیگر اقدامات دانشکده پزشکی کابل بود که در سال 1314 تاسیس شد و یک سال بعد توانست واکسن های مختلف مانند چیچک، محرقه، شبه محرقه، کولرا، و مرض سگ هار را تولید کند.

تبلیغات بهداشتی

مرکز "تبلیغات صحی" از دیگر فعالیتهای بود که برای پیشگیری از بیماری ها صورت می گرفت این مرکز با چاپ پوستر، تبلیغات بر روی تکت های پستی (تمبر) و همچنین از طریق رادیو مردم را از خطر بیماری های مختلف آگاه می کرد، این مرکز بعدها مجله پزشکی چاپ می کرد و همچنین رویداد های تازه از جهان پزشکی را در اختیار دانشجویان قرار می داد.

اولین مجموعه بهداشتی در سال 1319 منتشر شد و در سال 1325 یک مجله ماهانه دیگر بنام "روغیتا" در کابل به چاپ رسيد.

بانک خون

اولین بانک خون افغانستان در سال 1343 در موسسه صحت عامه تاسیس شد، ابتدا دولت آلمان، افغانستان را یاری می کرد ولی مدتی بعد تحت سر پرستی پزشکان خود افغانستان خون مورد نیاز شفا خانه ها در بانک خون تهیه و بعدا به مراکز درمانی توزیع می شد.

ریاست طب وقایوی

در سال 1345 مرکز پیشگیری از بیماری ها ( طب وقایوی) تاسیس شد این مرکز توانست با همکاری مرکز جهانی بهداشت و سازمان جهانی یونیسف برنامه های جهت پیشگیری از بیماری های مختلف را در افغانستان به انجام برساند.

مبارزه علیه بیماری کولرا، چیچک، توبرکلوز، جذام، لشمانیا، تراخم و محرقه و پیشگیری از گسترش این بیماری ها از مهم ترین کارهای بخش پیشگیری یا طب وقایوی بود و این مرکز توانست در مدت کوتاهی اقدامات سودمندی را انجام دهد.

دوران افول

با آغاز جنگ در افغانستان گسترش مراکز بهداشتی و درمانی در این کشور متوقف شد و در بسیاری از نقاط نیز مراکز در مانی در اثر جنگ ویران شد.

با به قدرت رسیدن طالبان در افغانستان اوضاع بیش از هر زمان دیگری بحرانی تر شد، معاینه زنان توسط پزشکان مرد ممنوع اعلام شد و زنان نمی توانستند برای درمان بیماری خود به پزشک مرد، مراجعه کنند.

با روی کار آمدن نظام جدید در سال 1381 خورشیدی در افغانستان فعالیت های پزشکی و گسترش مراکز درمانی در افغانستان دوباره به کمک کشور های کمک کننده به این کشور از سرگرفته شد.

در حال حاضر آن گونه که مقام های وزارت صحت افغانستان می گویند 85 در صد از افغانها (به خدمات ابتدایی بهداشتی) دسترسی دارند، درحالی که دهه مرکز درمانی دولتی و خصوصی در کابل و دیگر شهر های افغانستان فعال است، اما هنوز هم مردم ناگزیرند برای مداوای بیماری های جدی خود به کشور های دیگر از جمله ایران و پاکستان مسافرت کنند.

مطالب مرتبط