چله نشینی در غزنی، ۴۰ روز در زیر زمین

زنان در حال خروج از چله خانه
Image caption گاهی زنان هم در چله خانه ها چله نشینی می کنند

ریاضت کشی به شیوه صوفیان قدیم هنوز هم در برخی شهرهای افغانستان رایج است و افراد زیادی به قصد نزدیکی به خدا دست به این کار می زنند.

نوعی از ریاضت که در افغانستان به آن "چله نشینی" می گویند در برخی از شهرهای این کشور، از جمله غزنی رایج است که در آن مردان و زنان ریاضت کش به "ریاضت کشی همه جانبه" می پردازند.

در غزنی، جایی که همواره شمار زیادی از صوفیان در آن جا حضور داشته اند، چله نشینی بیش از هر جای دیگر در افغانستان مروج بوده است.

در حال حاضر دست کم ۱۰ "چله خانه" در این شهر فعال است و بیشتر این چله خانه ها در کنار زیارتگاهها ساخته شده است.

مبارزه با شیطان

تزکیه نفس، مبارزه با جن، دور کردن شیطان و حتی درمان بیماری های روانی، از اهدافی است که چله نشینان در ریاضت کشی در نظر دارند.

ریاضت کشی و تزکیه نفس در میان صوفیان و عارفان از گذشته های دراز رایج بوده و شاید آنان با تشریفات و شیوه های گوناگون به آن می پرداختند، اما در غزنی چله نشینان به گوشه ای در کنار زیارتگاهها و با آداب ویژه ای به ریاضت می پردازند.

آقا محمد خوشه زاده، که در باره باورهای مردم تحقیق کرده است، می گوید: "چله نشینی آداب و مراسم خود را دارد. به این ترتیب که داوطلب چله نشینی در قدم اول در داخل چله خانه، که معمولاً در حدود سی متری زیر زمین حفر می شود، رفته و در آن جا - که یک اطاق بسیار کوچک و کاملاً تاریک می باشد- محدوده کوچکی را با کشیدن خط به دور آن و یا چیدن سنگ برای خود مشخص می سازد. عقیده بر این است که هر عضوی از اعضای بدن چله نشین اگر از خط خارج شود، به وسیله جن ها مورد اذیت و آزار قرارمی گیرد."

آقای خوشه زاده همچنین می گوید: "چله نشین مدت ۴۰ شبه و روز در این تاریکی خانه می نشیند. او بسیار اندک غذا می خورد، از خوردن غذاهای گوشتی اجتناب می کند؛ کسی را نمی بیند در صورت ضرورت (قضای حاجت) فقط در دل شب که تاریکی مطلق باشد بیرون می شود در ۲۴ ساعت کمتر از یک ساعت می خوابد و یکسره در حال عبادت است."

درگیری با جن

چله نشینان غزنی تنها برای عبادت و ریاضت به چله خانه ها نمی روند. برخی از آنان برای درمان بیماری ها، از جمله بیماری روانی هم به چله نشینی می پردازند.

اعتقاد برخی از چله نشینان بر این است که آنان هنگام رفتن به چله خانه با انواع موجودات غیرمرئی، از جمله جن درگیر می شوند و این درگیریها برای بیماران سرنوشت ساز است.

غلام ربانی، پیر مردی پنجاه ساله، که به بیماری روانی مبتلا است در چله خانه حکیم سنایی غزنوی آمده است، می گوید: "چله نشینان با جن درگیر می شوند و به مبارزه می پردازند، اگر چله نشین جن را مغلوب کرد مریضی اش خوب می شود، اما اگر جن او را مغلوب کرد، مریضی اش خوب نمی شود."

به گفته او، بعضی افراد در هفت و یا یازده روز جن ها را مغلوب می کنند و از سوی حکیم سنایی، شمس العارفین و عارفان دیگری که در غزنی مدفون اند، پیام صحت مندی اش را در یافت می کنند و پس از آن از چله خانه خارج می شوند.

غلام ربانی همچنین می گوید: "ما عدد ۴۰ را نیز به فال نیگ می گیریم، چون پیامبر اسلام در چهل سالگی مبعوث به رسالت شد."

'سفر با قافله کن'

Image caption بیشتر چله خانه ها در کنار زیارتگاهها ساخته شده است

اما چله نشینان همواره مورد انتقاد ادیبان قرار داشته اند. جلال الدین رومی که خود فردی عارف است در شعر مشهور خود در دیوان شمس به چله نشینان توصیه می کند که چله نشینی را ترک گفته و با مردم همگام شوند.

بامن صنما دل یک دله کن گر سر ننهم آن گه گله کن

سی پاره به کف در چله شدی سی پاره منم ترک چله کن

مجهول مرو با غول مرو زنهار سفر با قافله کن

یا آن گونه که حکیم سنای غزنوی از عرفای معروف دوره سلطنت غزنویان چله نشینی را مورد انتقاد قرار داده می گوید:

مال یتیمان خوری، پس چله داری کنی راه مزن بر یتیم، دست بدار از چله

میر ویس راید، یکی از فرهنگیان در ولایت غزنی می گوید رسم چله نشینی، که حالا در شهرغزنی رواج دارد نوعی "خرافه پرستی" است و هیچ مطابقت با تصوف و عرفانی که در حوزه ادبیات مطرح است، ندارد.

آقای راید همچنین می گوید چله نشینی نوعی رهبانیت است - چیزی که به گفته او در اسلام نیز جایز نیست.

مطالب مرتبط