تلفات غیر نظامی و نقض قوانین جنگ در افغانستان

قبرهای افرادی که در حمله فراه کشته شدند
Image caption آیا اصولا حملات هوایی نیروهای ائتلاف به مناطقی که امکان تلفات غیرنظامی در آن متصور است، در چارچوب قوانین بین المللی جنگ صورت می گیرد یا خیر

تلفات غیرنظامیان در حملات هوایی نیروهای ائتلاف در افغانستان، با وجود تاکیدهای مکرر حکومت این کشور و نیروهای ائتلاف بر اتخاذ تدابیری جهت جلوگیری از آن، همچنان ادامه یافته است.

توافق اخیر نیروهای ائتلاف و دولت افغانستان برای هماهنگی بیشتر در عملیات جنگی از جمله این اقدامات است.

سال گذشته، در واکنش به حمله ای در غرب افغانستان که گفته می شد بیش از 90 غیرنظامی در آن کشته شدند، شورای وزیران افغانستان اعلامیه ای را منتشر کرد و در آن از نیروهای ائتلاف خواست تا به حملات هوایی و جستجوی خودسرانه خانه های مردم پایان دهند.

سخنگوی نیروهای ائتلاف در افغانستان، در واکنش به تلفات اخیر غیرنظامی در منطقه بالابلوک ولایت فراه، به صراحت به تاثیر منفی آن بر وجهه نیروهای ائتلاف و بر حضور سربازان خارجی در افغانستان اذعان کرد و گفت که این نیروها تمام تلاش خود را برای جلوگیری از تلفات غیر نظامیان به خرج می دهند.

دولت افغانستان نیز بارها نگرانی شدید خود را از این موضوع ابراز کرده، تاجایی که حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان به انتقاد تند از نیروهای ناتو و ائتلاف، و آمریکا پرداخت؛ انتقاداتی که منجر به ایجاد تنش هایی در روابط میان میان آقای کرزی و آمریکایی ها شد.

به نظر کارشناسان نظامی تلفات غیرنظامیان از مشکلات عمده جنگ ها است که بدون تمهیدات و تدابیر موثر نمی توان از آن جلوگیری کرد.

به همین منظور قانونگذاران همواره در تلاش بوده اند تا با تصویب قوانینی روشن بخصوص در مورد حملات هوایی، از بروز این گونه تلفات جلوگیری کنند.

شالوده اصلی این قوانین قطعنامه ای است که توسط جامعه ملل در 30 سپتامبر 1938 به اتفاق آرا تصویب شد. این قطعنامه موارد ذیل را به عنوان "اصولی برای هرگونه قوانین بعدی" برمی شمارد:

بمباران عمدی غیرنظامیان غیرقانونی است.

Image caption طالبان به مردم محل می گویند که"خون آنها از خون طالبان سرخ تر نیست و آنها نیز باید مانند طالبان آماده کشته شدن باشند."

اهدافی که از هوا مورد حمله قرار می گیرند، باید اهداف مشروع نظامی و قابل شناسایی باشند.

هرگونه حمله به اهداف مشروع نظامی باید به نحوی صورت گیرد که جمعیت غیرنظامی اطراف آن، در اثر بی توجهی آسیب نبینند.

با این حال، آنچه به نظر می رسد کمتر در رسانه ها به آن پرداخته شده، این است که آیا اصولا حملات هوایی نیروهای ائتلاف به مناطقی که امکان تلفات غیرنظامی در آن متصور است، در چارچوب قوانین بین المللی جنگ صورت می گیرد یا خیر.

سازمان عفو بین الملل اخیرا حملات هوایی ارتش سریلانکا به مواضع گروه ببرهای تامیل در شمال این کشور را به شدت مورد انتقاد قرار داد. با این استدلال که این حملات می تواند تلفات غیرنظامی نیز به بار آورد.

سخنگوی نیروهای ائتلاف در افغانستان در گفتگویی با بی بی سی گفت آنها محلات یا خانه هایی را مورد هدف قرار می دهند که از آن به نیروهای خارجی یا افغان حمله شده باشد. ما در موارد زیادی در این محلات و خانه ها افراد غیر نظامی نیز حضور دارند و بمباران آن در موارد زیادی منجر به کشته شدن شماری از غیر نظامیان می شود.

نیروهای ائتلاف همچنين طالبان را متهم می کنند که با استفاده از جمعیت غیرنظامی به عنوان سپر انسانی، قانون را نقض می کنند.

شناسایی "اهداف مشروع نظامی"

نکته جنجال برانگیز دیگر، چگونگی شناسایی اهداف مشروع نظامی برای حمله است. در باره افرادی که گفته می شود به نیروهای ائتلاف یا ناتو، در مورد محل استفرار، مخفیگاه و یا فعالیت افراد طالبان یا القاعده معلومات می دهند، اطلاعات زیادی در دست نیست. سوالات زیادی در مورد چگونگی کار این افراد وجود دارد. ازجمله اینکه آیا این افراد از سوی نیروهای آمریکایی یا افغان برای انجام این کار، آموزش خاصی می بینند؟ آیا از سوی دولت افغانستان اجازه چنین کاری را دارند؟ آیا در هماهنگی با استخبارات افغانستان اقدام به جمع آوری معلومات و ارائه آن به نیروهای خارجی می کنند؟

به نظر برخی کارشناسان، تلفات غیرنظامیان در حمله هوایی نیروهای ائتلاف به روستای عزیزآباد شیندند در سپتمبر 2008، که منابع دولتی شمار آن را بیش از ۹۰ نفر اعلام کردند، نشان داد که اتکاء آمریکایی ها به اطلاعات به دست آمده از افراد تا چه حد می تواند فاجعه بار باشد.

اگرچه قبلاً نیز به صراحت یا به طور ضمنی به ناموثق بودن اطلاعاتی که براساس آن آمریکاییها دست به حمله می زنند، اشاره شده است اما دستگیری سه نفر به اتهام ارائه معلومات نادرست به نیروهای ائتلاف در رابطه با حمله هوایی روستای عزیز آباد، نشان می دهد که حداقل در برخی موارد آمریکایی ها واقعا براساس اطلاعات ناموثق دست به حمله هوایی زده اند.

این موضوع می تواند در تناقض با اصل دوم قطعنامه حفاظت از غیرنظامیان در حملات هوایی قرار گیرد؛ چرا که به نظر این کارشناسان ناموثق بودن اطلاعات می تواند امکان شناسایی قطعی یک هدف نظامی و در نتیجه مشروع بودن آن را مورد سوال قرار دهد.

دقت در حملات

اگرچه هرگونه تلفات غیرنظامی را نمی توان به مثابه نقض قوانین جنگ دانست، اما کشته شدن ده ها غیرنظامی که گاهی، شمارشان بیشتر از طالبانی است که در آن حمله کشته می شوند، این سوال را به صورت جدی مطرح می کند که آیا نیروهای ائتلاف براساس اصل سوم قطعنامه حفاظت از غیر نظامیان، دقت کافی را برای جلوگیری از کشته شدن غیر نظامیان به خرج می دهند؟

حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان و دیگر مقامات این کشور بارها از نیروهای ائتلاف خواسته اند تا در انجام حملات هوایی "دقت بیشتری" به خرچ دهند. نیروهای ائتلاف نیز هربار و پس از کشته شدن غیر نظامیان ابراز تاسف کرده و گفته اند که تمام تلاش خود را برای شناسایی دقیق تر اهداف مورد حمله انجام خواهند داد.

سام ظریفی، از مدیران ارشد سازمان عفو بین الملل می گوید که تحقیقات آمریکایی ها در رابطه با تلفات غیرنظامیان در برخی موارد شفاف نیست و تصویر واضحی از شمار تلفات و چگونگی کشته شدن آنها به دست نمی دهد.

آقای ظریفی می گوید تا به حال آمریکایی ها به روشنی این اطمینان را نداده اند که در حملات هوایی خود دقت لازم را به کار می گیرند.

موضوع مورد بحث دیگر، استفاده نامتناسب از توان نظامی در حملات است. طالبان معمولا مسلح به سلاح هایی هستند که در اصول نظامی از آن به عنوان سلاح سبک نام برده می شود، اما نیروهای ائتلاف و دولت در پاسخ به حملات طالبان از آتش سلاح های سنگین و در بیشتر موارد از حملات هوایی استفاده می کنند که قدرت آنی و بالای تخریبی آن می تواند در مناطقی که ظن آن می رود که غیر نظامیان حضور داشته باشند، منجر به تلفات غیر نظامیان شود.

نقش طالبان در بروز تلفات غیرنظامی

با این حال، اینها تنها عوامل بروز تلفات غیرنظامی در افغانستان نیست. پناه گرفتن طالبان در مناطق مسکونی به عنوان یکی از عوامل کلیدی بروز تلفات غیرنظامی تلقی شده و بارها از سوی سازمان ملل متحد و گروه های حقوق بشر محکوم شده است. سام ظریفی از سازمان عفو بین الملل جای گرفتن طالبان در مناطق مسکونی را "نقض روشن قوانین جنگی" می داند و می گوید این عمل گروه طالبان عامل اول تلفات غیرنظامی در حملات مشابه حمله هوایی به بالابلوک فراه است.

ابراهیم یکی از شهروندان ولایت فراه نیز در تماسی با بی بی سی گفت در بیشتر موارد مردم محل تمایلی به جای دادن طالبان در محلات خود ندارند، اما طالبان بدون توجه به خواست آنها در محلات مسکونی پنهان می شوند.

Image caption نیروهای ائتلاف همچنين طالبان را متهم می کنند که با استفاده از جمعیت غیرنظامی به عنوان سپر انسانی، قانون را نقض می کنند

این شهروند افغان که از مشاهدات خود از حمله هوایی نیروهای ائتلاف به منطقه بالابلوک فراه سخن می گفتند افزودند که طالبان به مردم محل می گویند که"خون آنها از خون طالبان سرخ تر نیست و اینکه آنها نیز باید مانند طالبان آماده کشته شدن باشند."

وجود گزارش های مشابه دیگری از دیگر نقاط افغانستان می تواند مدرک ثبوتی برای مقامات دولت افغانستان و نیروهای ائتلاف طالبان تلقی شود که می گویند طالبان عمدا از غیرنظامیان به عنوان یک سپر انسانی و تاکتیکی برای منصرف کردن نیروهای ائتلاف و دولت از حمله به آنان استفاده می کنند.

علاوه بر آن، طالبان می دانند که بروز تلفات غیرنظامی تاثیری منفی بر وجهه حکومت و نیروهای بین المللی دارد و بالقوه می تواند مردم عادی را نسبت به وضعیت امنیتی در افغانستان بدبین کند.

مطالب مرتبط