نگاهی به تجربه نخستین انتخابات افغانستان

نخستین انتخابات افغانستان

نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در نهم اکتبر سال ۲۰۰۴ میلادی برگزار شد. از نظر شکلی، می توان گفت که برگزاری چنین انتخاباتی، در تاریخ افغانستان سابقه نداشته است.

هرچند در برهه های از تاریخ پرفراز و نشیب افغانستان، دموکراسی و انتخابات آزاد، به گونه ای تجربه شده ولی هیچگاهی نقش مردم در انتخابات چنین برجسته نبوده است.

در گذشته ها عمدتا نهادهای سنتی جامعه چون نشست بزرگ مردم که در افغانستان به آن (لویه جرگه) می گوینددر امر انتخابات نقش تعیین کننده ای داشته است.

ولی برای نخستین بار، مردم افغانستان در پی فیصله های اجلاس بن، به پای صندوق های رای رفتند و رئیس جمهوری کشور خود را در یک انتخابات آزاد، سری و مستقیم انتخاب کردند.

یکی از تحلیلگران سیاسی افغانستان پس از اعلام نتایج نخستین انتخابات این کشور گفت: "در انتخابات، مردم به دموکراسی آری گفتند و به جنگ سالاری نه و تنها برای پاداش اخروی به پای صندوق های رای نرفتند بلکه مطالبات مشخص دنیوی نیز داشتند."

این گفته قسیم اخگر، تحلیلگر مسایل سیاسی افغانستان، بخش مهمی از حقیقت انتخابات این کشور را به نمایش گذاشت؛ بخشی که در گذشته ها از سوی حاکمیت های بر سر اقتدار به آن یا اصلا توجه نشده بود و یا کم توجه شده بود.

رای به جای زور

به باور بسیاری از کارشناسان، مردم افغانستان با آن که تجربه انتخابات مستقیم را نداشتند ولی به دلیل همین "مطالبات دنیوی" حضور آنها در پای صندوق های رای پررنگ بود.

دانشمندان علم سیاست به این نظر اند که دموکراسی، نظامی است که در آن فضای خالی قدرت وجود دارد، یعنی انسان ها به این نتیجه می رسند که با استفاده از این ویژگی، به جای استفاده از روش های زورمدارانه، به شکل مسالمت آمیز زمام داران را از قدرت کنار بزنند.

در افغانستان این ویژگی به دلیل حاکمیت های چندین دهه ای کودتایی مغفول گذاشته شده بود و اکثرا قدرت سیاسیبه گونه خشونت آمیز و خونین دست به دست می شد.

Image caption حضور رای دهندگان در نخستین انتخابات افغانستان چشمگیر بود

نخستین انتخابات ریاست جمهوری به مردم افغانستان تجربه گزینش دولتمردان را به شکل مسالمت آمیز آموخت و حضور چهره هایی از جناح های گوناگون و گاه مخالف که سابقه تنش های خونین برای رسیدن و یا شرکت در قدرت سیاسی را با یک دیگر داشتند، این دیدگاه را ثابت کرد.

شور و هیجان مردم

در نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان، هجده تن در برابر یک دیگر به مبارزه انتخاباتی پرداختند و سرانجام با آن که نسبت به نتیجه انتخابات شک و گمان های را ابراز می کردند ولی سرانجام نتیجه آن را پذیرفتند.

یونس قانونی، فرد دوم در انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۴، با آنکه خواهان تشکیل گروه بررسی نتایج انتخابات شد ولی سرانجام گفت که "جام زهر را می نوشم و به پاس منافع مردم افغانستان نتایج (انتخابات) را می پذیرم" و به این ترتیب، به جنجال ادعای تقلب در شمارش آرا پایان داد.

از دیگر ویژگی های نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان هیجان و شور مردم برای شرکت در این روند بود.

براساس آمار منتشر شده از سوی کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان، در انتخابات سال ۲۰۰۴ میلادی بیش از ده میلیون نفر کارت شرکت در انتخابات را به دست آوردند که هفتاد درصد آن عملا به پای صندوق های رای رفتند.

این رقم برای کشوری چون افغانستان که تازه به این عرصه گام گذاشته بود و با توجه به وضعیت بحرانی و در حال نبرد این کشور و داشتن راه های دشوار گذار، رقمی بالا شمرده شد.

در بسیاری از کشورهای غربی که تجارب طولانی برگزاری انتخابات را دارند، رقم شرکت کنندگان در انتخابات میان شصت تا هفتاد درصد در نوسان است.

رقابت های انتخاباتی

رقابت های انتخاباتی نامزدان نیز در جای خود مورد دیگری است که در نخسیتن انتخابات ریاست جمهوری تبارز یافت.

نصب عکس ها و شعارهای نامزدان که عمدتا از برنامه های سیاسی آن ها نشات می گرفت، بر در و دیوارهای شهرهای افغانستان نشان می داد که این کشور وارد مرحله تازه ای از حیات سیاسی خود شده است.

Image caption نامزدها در میان مردم به نفع خود تبلیغ می کردند

با این حال نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان با چالش ها و مشکلات مشخصی توام بود.

جنجال رنگ

هرچند که بخش بزرگی از نظارت بر روند انتخابات از سوی نهادهای بین المللی انجام می شد ولی برخی از افراد ذیدخل در انتخابات از تقلب و سوء استفاده ها در هنگام شمارش آرا سخن گفتند.

برخی از نامزدان، این مساله را مطرح کردند که در هنگام انتقال صندوق ها به مراکز شمارش، و شمارش آرا به نفع نامزد خاصی تقلب صورت گرفته است.

پاک شدن رنگ دست رای دهندگان در انتخابات نیز از مسایل دیگری بود که نسبتا جنجال برانگیز شد. این موضع سبب شد که برای چندین ساعت روند انتخابات در افغانستان به دلیل پاک شدن رنگی که بر انگشت شرکت کننده گذاشته می شد به تعویق بیفتتد.

حامد کرزی که در آن زمان به عنوان رئیس دولت انتقالی وظیفه اجرا می کرد و یکی از نامزدان مطرح انتخابات بود نسبت به این مساله ابراز نگرانی کرد.

برخی رسانه ها هم به شکل عینی گزارش هایی را منتشر کردند که در آن از پاک شدن رنگ انگشت شرکت کنندگان به عنوان یک تقلب در روند برگزاری انتخابات سخن می رفت.

نخستین انتخابات ریاست جمهوری افغانستان با همه مشکلات و کمبودهای آن یک آزمون جدید در حیات سیاسی افغانستان به شمار می رود که می تواند با همه کمبودهای آن به عنوان یک راه نو در زندگی سیاسی مردم افغانستان مطرح شود.

مطالب مرتبط