بحث نظام سیاسی در برنامه های نامزدهای انتخابات

حامد کرزی
Image caption نظام مطلوب آقای کرزی ریاستی است

موضوع نظام سیاسی یکی از بحثهای داغ دومین دور انتخابات ریاست جمهوری افغانستان است. حتی برخی از نامزدها این موضوع را پایه مبارزات انتخاباتی خود قرار داده اند.

بحث شکل نظام سیاسی در افغانستان نخستین بار در زمان تصویب قانون اساسی ۱۳۸۲ خورشیدی در مجلس بزرگ (لویه جرگه) بالا گرفت. اگرچه این مجلس نظام ریاستی را به تصویب رساند، اما پس از آن هم این بحث بارها در رسانه ها و محافل سیاسی مطرح شد.

براساس این قانون، رئیس جمهوری در راس هر سه قوه دولت قرار دارد و قوه مجریه به طور مستقیم تحت ریاست او کار می کند. در نظام کنونی وزیران و شماری دیگر از مقامهای حکومتی مکلف به گرفتن رای اعتماد از مجلس نمایندگان هستند. در این نظام مقام نخست وزیری یا صدارت عظمی وجود ندارد.

منتقدان این نظام و شماری از نامزدهای انتخابات، نظام کنونی را بیش از حد متمرکز می دانند. به نظر آنها، زمینه مشارکت مردم و طیفهای مختلف جامعه در این نظام به اندازه کافی وجود ندارد. برخی از نامزدها به همین دلیل، جایگزینی نظام پارلمانی با نظام ریاستی را هدف خود قرار داده اند.

دکتر عبدالله عبدالله یکی از این نامزدها است. آقای عبدالله از طرفداران عمده نظام پارلمانی است که گروهی از طرفداران این نظام، از جمله شماری از افراد عمده حامی نظام پارلمانی در لویه جرگه ۱۳۸۲ از او حمایت می کنند.

نظام پارلمانی در دو مرحله

عبدالحی خراسانی، عضو هیات سیاستگذاری ستاد انتخاباتی آقای عبدالله گفت این نامزد انتخابات ریاست جمهوری در صورت پیروزی، نظام پارلمانی را در دو مرحله به اجرا خواهد گذشت.

آقای خراسانی گفت: "در مرحله اول رئیس جمهوری صدر اعظم را از میان شخصیت های سیاسی به پارلمان معرفی می کند و او الزاماً از داخل پارلمان نیست، به دلیل این که هنوز احزاب در افغانستان به صورت کامل و درست در انتخابات شرکت نکرده اند. احتمالاً صدر اعظم دو دوره از خارج پارلمان معرفی می شود و بعد از دو دوره صدر اعظم از داخل پارلمان انتخاب خواهد شد. در این دو دوره دولت از سیستم انتخابات حزبی حمایت می کند."

او افزود: "در مرحله دوم، که موانع برداشته شد و سیستم انتخابات حزبی در کشور نهادینه شد، در آن صورت سیستم پارلمانی شبیه یکی از کشورهای هند و بریتانیا به وجود خواهد آمد."

نظام فدرالی

Image caption آقای عبدالله طرفدار نظام پارلمانی حزبی است

شماری دیگر از نامزدها، از جمله عبداللطیف پدرام از تغییر قانون اساسی برای برقرار نظام فدرالی در کشور سخن گفته اند. در نظام فدرالی که آقای پدرام در برنامه خود در نظر گرفته است، یک دولت مرکزی فدرال با چند دولت محلی یا ایالتی وجود دارد.

آقای پدرام گفت: "دولت مرکزی مجلس ملی خود را دارد؛ تصمیم گیریهای کلان در اختیار دولت مرکزی است؛ از جمله نشر پول، تعیین سیاست خارجی، سیاست دفاعی کشور، دفاع از تمامیت ارضی افغانستان. در ایالات فدرال هم ادارات محلی وجود دارد که در منطقه خود با توجه به اولویت های خود در کادر قانون دولت فدرال در بخشهای حقوقی، قضایی و اقتصادی برنامه ریزی می کنند."

به نظر آقای پدرام، برای فدرالی کردن کشور پیش زمینه های زیادی هم وجود دارد؛ او گفت موضوع تمرکززدایی در قانون اساسی امان الله خان (۱۳۰۳ خورشیدی) و همچنین قانونهای اساسی ۱۳۰۹ و ۱۳۴۳ هم مطرح شده است. به گفته او، در زمان حاکمیت حزب دموکراتیک خلق و در سالهای اخیر هم نگاه دولت به مناطق مختلف افغانستان "زونی" (منطقه ای) بوده است.

به نظر آقای پدرام این ها اسناد تاریخی کافی برای نظریه تقسیم قدرت به ادارات محلی و ایجاد نظام فدرالی در افغانستان است.

آقای پدرام می گوید "اگر برای یک نظام فدرال به صورت درست قانونگذاری شود، زیاد اشکال ندارد که دولت مرکزی ریاستی باشد یا پارلمانی"، اما به نظر او، به دلیل این که تفکیک قوا در نظام پارلمانی مشخصتر است، این نظام ارجحیت دارد.

طرفداران نظامهای پارلمانی و فدرالی در افغانستان، مشارکت بیشتر مردم و عدم تمرکز قدرت در مرکز به ویژه در دست رئیس جمهوری را از دلائل اصلی خود برای حمایت از این نظام ها می‌دانند.

تغییر نظام حتی اگر طرفداران آن در انتخابات پیروز شوند، کار ساده ای نیست. این کار نیازمند تغییر قانون اساسی است که خود نیاز به طی مراحل پیچیده‌ای دارد. علاوه بر آن، ساختارها و حامیان نظام ریاستی حاکم بر کشور نیز بر سر راه هستند.

نظام ریاستی

Image caption آقای پدرام می گوید نظام فدرالی در افغانستان پیش زمینه تاریخی دارد

حامد کرزی، رئیس جمهوری کنونی و نامزد انتخابات ریاست جمهوری از حامیان عمده نظام ریاستی است. آقای کرزی در زمان تصویب قانون اساسی جدید هم از تصویب نظام ریاستی در این قانون حمایت کرد.

آقای کرزی، بارها گفته است که افغانستان برای گذار از بحرانهای جاری به سوی ثبات، نیازمند حکومت مرکزی نیرومند است. به نظر او، تنها نظام ریاستی می تواند چنین حکومتی را به وجود آورد.

وحید عمر، سخنگوی ستاد انتخاباتی آقای کرزی گفت: "افغانستان به حکومت مرکزی نیرومندی نیاز دارد که بتواند حاکمیت قانون را در سراسر افغانستان پیاده کند، اما در قانون اساسی افغانستان نهادها و مکانیسم هایی در نظر گرفته شده که تصمیم گیری را همین حالا هم غیرمتمرکز ساخته است."

آقای عمر افزود موجودیت مقام نخست وزیری در نظام باعث می شود که میان نخست وزیر و رئیس جمهوری بر سر تقسیم قدرت کشمکش به میان آید. او همچنین تلاش برای برقراری نظام فدرالی را "غیرواقعبینانه" دانست و گفت این نظام با تقویت قدرت های محلی زمینه مداخله خارجیها را فراهم می کند.

با این حال و با گرم شدن بحثها بر سر شکل نظام سیاسی در افغانستان، به نظر می رسد هیچ یک از نظریات مطرح شده در این زمینه در حدی از پختگی نرسیده است که اجماع همگانی را به وجود آورد.

مطالب مرتبط