انتخابات افغانستان؛ بانوی اول کجاست؟

زینت کرزی با زهره صادقی، همسر محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران، مارس ۲۰۰۵
Image caption زینت کرزی با زهره صادقی، همسر محمد خاتمی، رئیس جمهوری پیشین ایران؛ مارس ۲۰۰۵

در حالی که بیشتر نامزدان انتخابات آتی افغانستان شعار آزادی و دموکراسی سر می دهند، تا حالا مردم هیچ کدام از همسران این نامزدان را ندیده اند و نمی دانند که بانوی اول کشورشان چه کسی خواهد بود.

همین چند ماه پیش بود که حمایت های میشل اوباما از همسرش، باراک اوباما، در مبارزات انتخابات ریاست جمهوری آمریکا به اندازه قابل ملاحظه ای او را کمک کرد تا به کاخ سفید برسد.

خانم اوباما نه تنها در نقش همسر و شریک زندگی، بلکه به عنوان یک حامی ارزشمند سیاسی کمک کرد تا شعار "تغییر" شوهرش برای جامعه آمریکا امکان عملی شدن پیدا کند.

اما در افغانستان داستان به گونه ای دیگر است. مدتی پیش یکی از سیاستمداران زن دراین کشور گفته بود که دولتمردان افغان دموکراسی را برای زنان همسایه شان می خواهند نه برای زنان خانه خود. مصداق این سخن را می توان به روشنی در گردهمایی های انتخاباتی افغانستان مشاهده کرد.

ولی این به معنی نادیده گرفتن اهمیت مشارکت و رأی زنان در انتخابات پیش رو نیست. همه آنها به مشارکت زنان اهمیت می دهند و می خواهند با حضور زنان فضای انتخاباتی و گردهمایی ها را پررنگ تر کنند.

اما در هیچ گردهمایی دیده نشده که همسر یکی از کاندیداهای پرشمار این دوره انتخابات ریاست جمهوری در کنارشان باشد. آنها ظاهراً ترجیح می دهند که همسران شان در خانه بمانند و از پشت پرده تلویزیون شاهد تلاش های شوهران شان برای "احقاق حقوق پایمال شده زنان" کشورشان باشند.

غیبت همسران کاندیداهای مرد انتخابات ریاست جمهوری برای زنان در افغانستان چه معنایی می تواند داشته باشد؟

فوزیه کوفی، عضو مجلس نمایندگان و فعال حقوق زنان می گوید: "بسیار آرزو داشتم که کاندیداهای مرد حداقل دموکراسی را برای خانه همسایه نمی خواستند بلکه برای خانه خود هم می خواستند. همه شان از مشارکت زنان صحبت می کنند و می خواهند مشکلات زنان را حل کنند... نقش خواهران و همسران کاندیداها در مبارزات انتخاباتی بسیار کمرنگ است."

خانم کوفی معتقد است که بسیاری از این کاندیداها به شعارهایی که در مورد لزوم مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان سر می دهند، باور ندارند. به گفته او آنها حتی در مورد برنامه های شان با زنان عضو خانواده خود مشورت هم نمی کنند.

در جامعه عمدتاً سنتی افغانستان زنان کمتر توانسته اند از زیر پوسته ضخیم سنت های دست و پاگیر و فضای سنگین مردسالارانه بیرون آیند و در جهت دادن به تحولات سیاسی و اجتماعی نقش داشته باشند.

فوزیه کوفی می گوید حتی بسیاری از مردان روشنفکر هنوز گرفتار ذهنیت مردسالارانه هستند و انتظار نمی رود آثار این خصوصیت به زودی زدوده شود.

به باور او "حضور زنان در کنار مردان در مبارزات انتخاباتی می توانست باور کاندیداها را به تساوی جنسیتی و برابری حقوق مرد و زن نشان دهد. این موضوع نقش مهمی در جلب آرای بیشتر به نفع نامزدان نیز داشت- دست کم برای جلب رأی های زنان ."

از بانوی اول خبری نیست

Image caption همه نامزدهای انتخابات از مشارکت زنان سخن می گویند، اما همسران خودشان در هیچ همایشی ظاهر نشده اند

اگرچه امروزه از حضور زنانی که قرار است یکی از آن ها بانوی اول افغانستان شود، در مبارزات انتخاباتی خبری نیست، اما در گذشته نه چندان دور بانوان اول نقش مهمی در تحولات این کشور بازی کرده اند.

ملکه ثریا، همسر شاه امان الله اولین مدرسه ویژه زنان را در افغانستان بنیان گذاشت و خود یکی از پیشگامان جنبش ترقی خواهانه زنان در کشورش شد. او همچنین اولین نشریه ویژه زنان را با هدف افزایش آگاهی زنان منتشر کرد.

در دوران حاکمیت محمد ظاهر، پادشاه سابق افغانستان و محمد داود، اولین رئیس جمهوری این کشور بانوان اول همواره در کنار همسران شان ظاهر می شدند.

زنان در دوران حکومت مورد حمایت شوروی سابق نیز نقش برجسته ای در تحولات سیاسی داشتند. تحصیل و کار زنان در ادارات دولتی بیشتر شد و حتی شماری از آن ها وارد ارتش و پلیس نیز شدند، اما در حاکمیت مجاهدین نقش زنان رفته رفته کمرنگ شد تا آن که طالبان آن ها را به کلی به حاشیه راندند.

در هشت سالی که از سقوط رژیم طالبان می گذرد بانوی اول افغانستان تنها چند بار در گردهمایی های سیاسی شرکت کرده است. تنها مورد برجسته ای که از فعالیت سیاسی زینت کرزی به ثبت رسیده دیدارش با همسر محمد خاتمی رئیس جمهوری پیشین ایران در جریان سفر او به کابل بود که عکس هایی از آن دیدار نیز منتشر شد.

زینت کرزی فعالیت های دیگری نیز داشته اما انتظاری که از شخصی در موقعیت او می رود بر آورده نشده است به ویژه با توجه به وضعیت نامساعد زنان در این کشور.

مبارزات انتخاباتی کاندیداهای دومین انتخابات ریاست جمهوری هزاران زن افغان را به گردهمایی های سیاسی کشانده است. دو زن هم خود را برای رسیدن به کاخ ریاست جمهوری نامزد کرده اند.

اگرچه همه از توجه بیشتر به وضعیت زنان می گویند، اما در این میان جای همسران نامزدها خالی است.

برای بسیاری از زنان افغان که با برقع، چادر سیاه و یا هم روسری به اجتماعات انتخاباتی می روند، این سوال وجود دارد که چرا همسران این کاندیداها، که می توانند صدای زنان را رساتر فریاد کنند، اصلاً حضور ندارند؟

به نظر می رسد که بسیاری از مردان افغان فعالیت سیاسی را هنوز یک کار مردانه می پندارند، یا هنوز فکر می کنند که حضور زنان در جامعه سنتی به ضررشان است یا هم این که به اهمیت حضور زن در جلب آرای زنان پی نبرده اند و شاید هنوز هم دموکراسی در افغانستان برای خانه همسایه خواستنی تر باشد.

مطالب مرتبط