ارزش"افغانی" در نبود کمک های خارجی

بانک مرکزی افغانستان به تازگی اعلام کرده است که ارزش ا"فغانی" واحد پول این کشوردر برابر اسعار خارجی، به ویژه دلار آمریکایی افزایش بی سابقه ای یافته است.

مقامات این بانک سیاست پولی مناسب، مصارف گزاف کمیسیون انتخابات و هزینه های مبارزات انتخاباتی نامزدان را از عواملی اصلی افزایش ارزش افغانی در برابر ارزهای خارجی خوانده اند.

ظاهرا هزینه های مبارزات انتخاباتی در افغانستان و هزینه های کمیسیون انتخابات در ماه های اخیر موجب افزایش تقاضا به پول افغانی شده است.

دلار آمریکایی در چند روز اخیر حدود چهار درصد ارزش خود را در برابر افغانی از دست داده است و ارزش روپیه پاکستانی که اکثر معاملات تجاری در بعضی نقاط افغانستان با آن صورت می گیرد، نیز در برابر افغانی کاهش قابل ملاحظه یافته است.

مقامات بانک مرکزی افغانستان برعلاوه عوامل متذکره که موقتی هستند، سیاست پولی مناسب این بانک را از دیگر عوامل ثبات و قوت گرفتن افغانی در دراز مدت قلمداد می کنند.

بانک مرکزی افغانستان چند ماه پیش نیز اعلام کرد که در نتیجه سیاست های پولی این بانک اعتماد مردم افغانستان به ثبات پول این کشور افزایش یافته و حالا 28 درصد مردم در حساب های بانکی خود افغانی واریز می کنند؛ در حالی که در گذشته این رقم کمتر از 20 درصد بود.

به نظر می رسد که مهمترین وسیله سیاست پولی بانک مرکزی افغانستان همانا وارد ساختن حدود چهل میلیون دلار در هفته است تا ثبات ارزش افغانی را در برابر دلار و از طریق آن در برابر دیگر اسعار خارجی حفظ کند. اما آیا این سیاست پایدار، و برای حفظ ثبات افغانی مناسب است؟

سیاست پولی چیست؟

سیاست پولی جزء مهم سیاست کلی اقتصادی است که در یک اقتصاد سالم از سوی بانک مرکزی یک کشور به غرض کنترل عرضه پول (واحد پول همان کشور)، نرخ سود بانکی و در نهایت تورم که به نحوی به ثبات ارزش پول ارتباط دارد، اتخاذ می شود.

برای رسیدن به این اهداف، بانک مرکزی سیاست های مختلفی را به کار می بندد که عرضه مبالغی از ارز مهم خارجی به بازار، یکی از آنها است. استفاده از وسایل دیگری سیاست پولی مانند کنترل ذخایر قانونی بانک های تجاری، عرضه اوراق قرضه در بازار و تنزیل مجدد برای کشور های مثل افغانستان که بازارهای مالی و پولی کارآمدی ندارند، مقدور نیست.

حالا که ارزش پول افغانی وابسته به تزریق پول خارجی است (مقداری دلاری که در بازار عرضه می شود) سوال اصلی اینجاست که این مقدار دالر را بانک مرکزی افغانستان چگونه تامین می کند.

در یک اقتصاد سالم، ارز خارجی که در مثال افغانستان دلار آمریکایی است، از طریق مازاد بیلانس تجارت یا بیشتر بودن صادرات در مقایسه با واردات آن کشور به دست می آید. اما بیلانس تجارت در افغانستان در سالهای گذشته همواره کسر داشته است. به گونه مثال در سال 1387 افغانستان کالاهای به ارزش 450 میلیون دالر به خارج صادر کرده است و ارزش کالاهای وارد شده در همین سال 3 میلیارد و 195 میلیون دالر بوده است که به این ترتیب بیانگر یک کسر عظیم بیشتر از دونیم میلیارد دلار آمریکایی است.

فراموش نکنیم که صادرات در یک کشور به تولیدات و سرمایه گذاری در آن ارتباط دارد و در صورتیکه تولید و سرمایه گذاری در سطح مطلوبی قرار نداشته باشد، صادرات هم مطلوب نخواهد بود.

بنابر این دیده می شود که پول از راه صادرات بدست نمی آید، بلکه تمامی مبالغی که درحال حاضر در بازار پولی افغانستان تزریق می شود، از طریق کمک های خارجی و از راه ذخایر ارزی بانک مرکزی که حدود 3 میلیاردو شش صد میلیون دالر آمریکایی است، وارد بازار می شود.

دکتر عبدالله کاظم کارشناس مسایل اقتصادی در آمریکا با انتقاد از سیاست تزریق دلار در بازار افغانستان آنرا به خریطه های (کیسه های) خونی تشبیه می کند که به وجود بیمار افغانستان تزریق می شود. در حالی که به گفته او یک اقتصاد سالم خود قدرت تولید این خون را مثل یک بدن سالم دارد.

کارشناسان اقتصادی بر این باور اند که این یک شیوه پایدار برای حفظ ارزش افغانی نیست و ابراز نگرانی می کنند که ثبات ارزش افغانی در نبود تولیدات داخلی و دیگر برنامه های مربوط به سیاست پولی تا چه زمانی ادامه خواهد یافت.

سوال اصلی کارشناسان اقتصاد این است که اگر همین امروز جریان کمکهای خارجی به افغانستان قطع شود، آیا گردانندگان سیاست پولی افغانستان راه دیگری دارند تا جلو سقوط ارزش افغانی و سعود قیمت هار بگیرند؟

مطالب مرتبط