کوههای بدون گیاه؛ زندگی در کوهستانهای افغانستان

تراکم جمعیت و استفاده بی رویه از پوشش سبز گیاهی و همچنین خشکسالی های مداوم در مناطق کوهستانی افغانستان، پیامدهای ناگواری در پی داشته است.

با افزایش جمعیت در روستاهای کوهستانی افغانستان، نیازمندی های مردم به دامداری، محصولات کشاورزی و مواد سوخت طبیعی هم بیشتر شده است.

در این مناطق پوشش سبز گیاهی زمین در اثر استفاده انسانها و دامها قرار می گیرد، بدون این که برنامه درستی برای جلوگیری از برهنه شدن کامل زمین از گیاهان در نظر گرفته شود.

دامهای این مناطق حدود شش تا هشت ماه در کوهها و چمنزارها می چرند، در حالی که شبانه در خانه ها هم برای آنها علوفه تهیه می شود. اما در طول زمستان و هفته هایی از اول بهار و آخر خزان هم به طور دایمی در اصطبل ها می مانند و از علوفه ای که در تابستان انبار شده، استفاده می کنند.

ولی دامداری در این مناطق به دلیل محدود شدن چراگاهها در وضعیتی قرار دارد که دیگر دامداران امکان فروش دام و محصولات دامی را از دست می دهند.

حسین، دامداری در ولایت دایکندی گفت که او حدود بیست سال پیش سالانه به طور متوسط ۱۰ گوسفند می فروخت، اما حالا نه تنها توانایی فروش این تعداد گوسفند را ندارد، بلکه برای نیازمندی خانواده خود هم توانایی نگه داری ۱۰ گوسفند را ندارد. او کمبود علوفه را دلیل اصلی این مشکل می داند.

هیزم

Image caption کشت دیمی در کوهستانهای افغانستان آسیب جدی به پوشش گیاهی کوهها رسانده است

از سوی دیگر، سوخت مردم مناطق کوهستانی افغانستان به طور کلی متکی به هیزمی است که از کوهها تهیه می شود. در بیشتر مناطق کوهستانی هیزم مورد نیاز مردم چیزی نیست جز گیاهی که از بن برکنده شده است. ساکنان این مناطق زمستانهای سرد را با استفاده از انبارهای بزرگی از این گونه هیزم ها به سر می آورند.

گردآوردن هیزم از کوهها باعث شده که دیگر کوهها در مناطق کوهستانی افغانستان مانند گذشته منبع غنی تهیه هیزم نباشد.

حسن علی از ساکنان روستایی در ولسوالی/شهرستان پنجاب ولایت بامیان گفت ۳۰ سال پیش برای او این امکان وجود داشت که روزانه تا چهار پشتاره هیزم از کوه بیاورد، اما حالا به سختی می تواند روزی یک پشتاره فراهم کند. همچنین کشت غیرحرفه ای للمی (دیمی) باعث شده که بخشهای زیادی از کوهها زیر کشت رود و با کشت مداوم و در حال گسترش دیمی، دایره پوشش گیاهی در کوهها تنگتر و کوچکتر شود.

طاهر عطایی، رئیس اداره زراعت(کشاورزی) بامیان گفت به طور متوسط در حال حاضر ۳۵ تا ۴۰ درصد کشاورزی از کشت دیمی به دست می آید و این آمار به گفته او، در حال کاهش است.

خشکسالی

Image caption کمبود علوفه باعث محدودیت دامداری در کوهستانهای افغانستان شده است

به علاوه این ها، خشک سالی های پیهم در افغانستان، که عمدتاً ناشی از تغییرات آب و هوایی دانسته می شود، مناطق کوهستانی این کشور را از پوشش گیاهی تقریباً برهنه کرده و در برخی مناطق در کوههایی که در گذشته کاملاً سبز بوده است، حالا هیچ چیزی نمی روید.

آقای عطایی گفت ظرف ۳۰ سال اخیر ۵۰ درصد گیاهان کوهی و ۹۰ درصد جنگل ها در مناطق کوهستانی بامیان به دلائل مختلف از میان رفته است.

این وضعیت در کوهها، در کل، باعث شده که آب باران هم در زمین های ناهموار کوهی جذب نشود و حتی برف های سنگین هم در زمستان ها به دلیل پاک شدن کوهها از گیاهان، بر روی زمین های ناهموار گیر نکند. پیامد فوری این وضعیت افزایش سیل و برفکوچ (بهمن) در این مناطق است.

به این ترتیب باران و برف در این مناطق دیگر نه تنها فایده گذشته خود را از دست داده است، کوهها بدون نم و غیرقابل کشت شود و خاک زمین های هموار بر سر راه سیلابها در دره ها هم خوراک سیلاب شود. کارشناسان می گویند آسیبی که از این بابت به کشاورزی مناطق کوهستانی وارد می شود، اگر جدی گرفته نشود پیامدهای زیانباری دارد.

Image caption آقای عطایی گفت ظرف سی سال اخیر ۳۵ درصد گیاهان کوهی و ۹۰ درصد جنگلهای بامیان تخیریب شده است

در ولایت های دایکندی، غور، بامیان، غزنی، بادغیس، بدخشان و دیگر مناطق کوهستانی، زمین های زیادی هست که در گذشته قابل کشت بوده، اما حالا به ریگزارهای محض و حتی بسترهای خشک رودخانه ها و سیلابهای بهاری و خزانی مبدل شده است.

این وضعیت نه تنها کشاورزی و دامداری را در مناطق کوهستانی در وضعیت بد قرار داده بلکه، درآمدهای روستایی را در کل با خطرهای زیادی مواجه کرده است.

با سخت تر شدن زندگی روستایی در مناطق کوهستانی، فرار مردم از روستاها و رو آوردن به سوی شهرها و حتی کشورهای همسایه به شدت افزایش یافته است.

ساکنان این مناطق می گویند اگر دولت و سازمانهای غیردولتی برنامه های گسترده ای را برای احیای پوشش گیاهی و تقویت کشاورزی در این مناطق روی دست نگیرد، مشکلات در این مناطق این هم بیشتر خواهد شد.