به روز شده:  18:00 گرينويچ - سه شنبه 29 دسامبر 2009 - 08 دی 1388

عکس: مطبوعات چپ، پیش و پس از ششم جدی

مطبوعات چپ از سالهای چهل خورشیدی به فعالیت آغاز کردد و از همان آغاز کار برای انتشار اندیشه های چپگرایانه در کشور نقش برجسته ای داشت.

"خلق"، "پرچم" و "شعله جاوید" از مهمترین و نخستین نشریه های چپگرا در افغانستان بودند که از نیمه دهه چهل خورشیدی آغاز به کار کردند. مطبوعات چپ حدود سه دهه در کشور حضور داشت و در آغاز دهه هفتاد خورشیدی با سقوط دولت نجیب الله از میان رفت.

این مطبوعات نه تنها نوعی "فرهنگ چپی" را کشور ترویج کرد، بلکه نوعی روزنامه نگاری جدید را نیز در کشور به میان آورد.

"خلق" نخستین نشریه چپی بود که در سال ۱۳۴۵ خورشیدی از سوی حزب دموکراتیک خلق افغانستان به عنوان "ناشر افکار دموکراتیک خلق" آغاز به انتشار کرد، ولی به دلیل مواضع تند و انتقادات شدیدی که علیه نظام شاهی مطرح می کرد، به زودی توقیف شد.

خلق به صورت هفتگی منتشر می شد و تنها شش شماره از آن چاپ و منتشر شد. اما تیراژ این نشریه با توجه به امکانات کم و در مقایسه با دیگر نشریه های آن زمان بالا بود. چند شماره خلق تا ۲۰ بیست هزار نسخه در هشت صفحه چاپ شد.

نور محمد تره کی صاحب امتیاز و محمد حسن بارق شفیعی مدیر مسئول این نشریه بودند. ببرک کارمل و آناهیتا راتب زاد، اعضای آن زمان مجلس نمایندگان افغانستان از نویسندگان عمده خلق بودند.

این نشریه به طور آشکاری از نظام شاهی و آن چه که نویسندگان نشریه "استبداد، فئودالیسم حاکمه، استثمار و طبقات حاکمه ارتجاعی" می خواندند، انتقاد می کرد.

نویسندگان خلق همچنین تمایل خود به اندیشه های مارکسیستی و دوستی با اتحاد شوروی سابق را پنهان نمی کردند و از "مبارزه مسالمت آمیز، علنی و پارلمانی" علیه "نابرابری های اجتماعی، ستمگری و استثمار" در کشور سخن می گفتند.

خلق به زودی در میان جوانان، به ویژه دانش آموزان و دانشجویان راه یافت و در معرفی اندیشه های چپی و انتقادآمیز رهبران حزب در میان افراد باسود کشور به گونه موثری کمک کرد.

ولی انتقادهای این نشریه و همچنین اندیشه های چپگرایانه آن در جامعه به شدت محافظه کار آن زمان با واکنش های تندی مواجه شد و تا این که دولت آن را توقیف کرد و دیگر هر گز منتشر نشد.

جای این نشریه را در سالهای بعدی نشریه پرچم گرفت. در این نشریه هم شماری از رهبران عمده حزب، از جمله ببرک کارمل، بارق شفیعی، میر اکبر خیبر، آناهیتا راتب زاد، سلیمان لایق، دستگیر پنجشیری و شماری دیگر مقاله می نویشتند.

نشریه های چپی به دلیل طرح اندیشه های مارکسیستی بارها با انتقاد محافظه کاران مواجه شد

پرچم مواضع ملایمتری نسبت به خلق داشت و برای مدتی طولانی تر به کارهایش ادامه داد. این نشریه تا حدودی از انتقادهای مستقیم و شدید علیه نظام خودداری کرد و به انتقاد از "استثمار، ارتجاع و طبقات حاکمه" در سطح محلی پرداخت.

پرچم ستونی را با عنوان "دردها، شکایتها و اعتراضات خلق" باز و در آن انتقادهایی را علیه سطوح مختلف نهادهای دولتی مطرح کرد.

اما نشریه شعله جاوید با شیوه متفاوت تری به انتقاد از نظام سیاسی، اداری و اقتصادی در کشور پرداخت. نویسندگان این نشریه در میان مردم می رفت و حتی از خانواده های فقیر و کشاورزانی که در برابر زحمت های خود چیزی به دست نمی آوردند، گزارش تهیه می کردند.

شعله جاوید به اطلاع رسانی از مسائل کوچک و عینی اجتماعی که تا آن زمان رسانه های افغانستان کمتر به آنها توجه می کردند، پرداخت و دولت و نظام شاهی را عامل نابسامانی ها اجتماعی و اقتصادی می دانست.

رحیم محمودی صاحب امتیاز و مدیر مسئول این نشریه بود و هفته یک بار منتشر و نسخه های آن بیشتر به مناطق خارج از کابل به ویژه مناطق شمالی کشور فرستاده می شد.

اگر چه اعتراض های محافظه کاران و واکنش مقامات دولتی در سالهای چهل خورشیدی باعث توقیف هر سه نشریه چپی خلق، پرچم و شعله جاوید شد، اما اثرگذاری اجتماعی و فرهنگی آنها در آن زمان بیشتر از یک نشریه معمولی بود.

نامگذاری گروههای ناشر این نشریه ها به نام خود این نشریه ها تا حدی بیانگر این اثرگذاری در میان مردم دانسته می شود.

خلق بیشتر نشریه جناح خلق حزب دموکراتیک خلق بود و پرچم مربوط به جناح پرچم این حزب بود. شعله جاوید نشریه حزب دموکراتیک نوین بود. این گروهها تا اکنون به نام همین نشریه های سابق خود، خلق، پرچم و شعله جاوید، شناخته می شوند.

البته اثراتی این نشریه ها بجا گذاشت تنها محدود به مسائل سیاسی و اجتماعی نبود، گزارشگری آنها از مسائل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی در شیوه کار روزنامه نگاران در افغانستان هم قابل توجه بود.

نشریه های چپی به مسائلی توجه کردند که دیگر نشریه ها به آن زیاد نپرداخته بودند

این نشریه ها از نخستین نشریه هایی بود که روزنامه نگاری انتقادی را به گونه جدی مطرح و برای نخستین بار "ادبیات چپ" را در کشور رایج کرد.

نشریه های خلق، پرچم و شعله جاوید پس از انتشار در همان سالهای چهل نایاب شد و در حال حاضر تنها در بایگانی ها به گونه محدودی پیدا می شود.

نشریه های چپی پس از کودتای ۱۳۵۲، به رهبری محمد داوود خان مانند دیگر نشریه ها هیچ فعالیتی نداشت، اما پس از کودتای هفتم ثور ۱۳۵۷ به رهبری حزب دموکراتیک خلق وارد مرحله تازه ای شد.

پس از این کودتا بود که همه نشریه ها حزبی شد و در اختیار اندیشه های چپی قرار گرفت. حتی نشریه های دولتی مانند انیس هم دیگر مانند نشریه حزب کار می کرد.

اما حقیقت انقلاب ثور ثور نشریه اصلی حزب بود که همزمان به دو زبان فارسی و پشتو به طور جداگانه منتشر می شد. حقیقت سرباز، نشریه وزارت دفاع سالهای ۶۰ هم از دیگر نشریه های عمده ای بود که اندیشه ها و برنامه های حزبی را منتشر می کرد.

حزب دموکراتیک خلق و دولت تحت رهبری آن در سالهای شصت خورشیدی به صورت گسترده ای به کارهای فرهنگی و انتشار نشریه های مختلف روی آورد و به نشریه های خصوصی هم اجازه انتشار داد.

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.