رد کابینه در پارلمان؛ کرزی چه خواهد کرد؟

رد هفده وزیر پیشنهادی رئیس جمهور کرزی از سوی مجلس نمایندگان افغانستان، حادثه‌جالب، امیدبخش، اما تا حدی غیرمنتظره بود.

Image caption همه منتظرند ببیند آقای کرزی چه کسانی را به عنوان وزرای جدید معرفی می کند

یکی از اعضای دفتر آقای کرزی از این رویکرد پارلمان اظهار تأسف کرد، اما سخنگوی ریاست جمهوری گفت که رئیس جمهوری به تصمیم پارلمان احترام می‌گذارد. نماینده سازمان ملل از تصمیم پارلمان به عنوان "عقبگرد سیاسی" یاد کرد و اظهار داشت که با این حرکت، حکومت افغانستان دچار ضعف بیشتر خواهد شد.

رای عدم اعتماد به شماری از اعضای کابینه‌های پیشنهادی، در تاریخ پارلمان‌های دنیا بی‌سابقه نیست، اما شکافی به این حد گسترده نیز در تاریخ پارلمان‌ها از اتفاقات نادر محسوب می‌شود.

پس از شائبه‌هایی که در دور اول انتخابات ریاست جمهوری بر آرای آقای کرزی سایه انداخت و انتخابات را به دور دوم کشاند، رد شدن بیش از دو سوم اعضای کابینه پیشنهادی او، ضربه محکمی به حیثیت و اعتبار حکومتش محسوب می‌شود.

آقای کرزی معرفی کابینه‌اش را به طور حساب‌شده‌ای عقب انداخت تا فرصت بیشتری برای جلب اعتماد اعضای پارلمان به دست آورد. قبل از رأی‌گیری پارلمان، جلسات و تلاش‌های مستمری از سوی مقامات حکومتی و وزرای پیشنهادی صورت گرفت تا میزان مخالفت در پارلمان به حداقل کاهش یابد؛ اما اعلام نتایج آرا، نه تنها مقامات حکومتی و ناظران بیرونی، بلکه اکثریت اعضای پارلمان را نیز بهت‌زده کرد.

روشن است که نمی توان موضع‌گیری‌های اعضای مجلس نمایندگان افغانستان را با معیارهای معین مورد ارزیابی قرار داد؛ ادعای طرفداران جبهه‌ملی مبنی بر نقش این جبهه در تصمیم پارلمان و تعبیر آن به نوعی "انتقام‌گیری" از آقای کرزی نیز توجیه زیادی ندارد.

آنچه میان اکثریت اعضای پارلمان نقطه‌ مشترک حساب می‌شد، نارضایی مفرط آنان از برخورد قوه مجریه در طول چهار و نیم سال گذشته بود. به نظر می‌رسید اکثریت نمایندگان از برخورد "تحقیرگرانه" قوه مجریه نسبت به نهاد پارلمانی در کشور، شدیدا آزرده بودند.

رأی عدم اعتماد به وزرای پیشنهادی حکومت، در کنار تمام محرک‌های دیگر، در واقع فرصتی برای تبارز این آزردگی و نارضایتی به شمار می‌رفت.

جوابهای که باید داده شود

اکنون، گذشته از هر تحلیل دیگر، تأثیرات این حادثه بر سرنوشت حکومت آقای کرزی سوال مهمی است که باید به آن پرداخته شود.

آقای کرزی در انتخاب کابینه‌خود به شدت تحت تأثیر فشارهای گونه‌گون قرار داشت. متحدان انتخاباتی او بر امتیازات ویژه‌خود تأکید دارند و جامعه‌ بین‌المللی نیز بر کابینه متخصص و کارآمد اصرار می ورزند.

افکار عامه‌داخل و بیرون کشور نیز بر تصمیم آقای کرزی تأثیرات معین خود را داشت. با این حال، جامعه‌ بین‌المللی، در اولین واکنش‌های خود، از ترکیب کابینه پیشنهادی آقای کرزی با احتیاط اظهار خوش‌بینی کرده بود.

اکنون آقای کرزی با چالش‌های بزرگی رو به رو شده است که شاید پاسخ درست به همه‌ آنها توان و تدبیر مدیریتی وی را با آزمون تازه‌ای مواجه کند.

در حادثه اخیر، پست‌های کلیدی با رای آوردن کسانی اعتبار یافت که از مهره‌های اصلی حاکمیت کنونی به حساب می آیند: وزارت دفاع و داخله(کشور) و مالیه(دارایی) و معارف (آموزش و پرورش). با کسپ رای موافق مجلس، ستون‌های حکومت را استوار نگه می‌دارند. این چهره‌ها مقبولیت بین‌المللی نیز دارند. با این هم، آقای کرزی برای توجیه پیروزی این چهره‌ها تنها بر دلایلی که برای پارلمان و یا جامعه جهانی قابل قبول بوده است، اتکا نخواهد توانست.

حد اقل موتلفین سیاسی آقای کرزی سوال‌های دشوارتری را در این زمینه پیش روی او خواهند نهاد که آقای کرزی باید برای اقناع آنها پاسخ مناسب فراهم کند.

دست رد به حامیان کرزی؟

نکته‌ جالب این است که در حادثه‌ اخیر، تقریباً همه‌ متحدان داخلی آقای کرزی به حاشیه رفتند. رأی عدم اعتماد پارلمان تنها به وزرای پیشنهادی نبود، بلکه به چهره‌های قدرتمند اطراف آقای کرزی نیز بود.

نمایندگان پارلمان از نشانی ملت افغانستان و میلیون‌ها رأی‌دهنده‌ سراسر کشور، اعتبار سیاسی و اجتماعی این رهبران را زیر سوال بردند. این رهبران در جریان انتخابات، بیشتر از آقای کرزی تلاش کرده و هواداران خویش را به رأی دادن به آقای کرزی تشویق کرده بودند.

بسیاری از این رهبران از امتیازات ویژه‌ای که آقای کرزی در حکومت بعدی خود به آنان خواهد داد نیز سخن گفتند. اکنون با روی کردی که از پارلمان دیده شد، این رهبران به خشم و ناراحتی شدیدی گرفتار شده اند. لحن برخی از بیانیه‌هایی که در چند روز اخیر صادر شده و واکنش‌هایی که به اشکال مختلف بروز کرده است، به خوبی نشان می‌دهد که متحدان سیاسی و اجتماعی آقای کرزی تا چه حد ناراحت و خشمگین هستند.

با توجه به پیشینه‌ سیاسی و مدیریتی آقای کرزی، به نظر می‌رسد که چشم‌پوشی از نارضایتی رهبران قدرتمند سیاسی و اجتماعی، برای آقای کرزی دشوار خواهد بود. آقایان محمد محقق، کریم خلیلی،مارشال فهیم و ژنرال دوستم مدعیان پایه‌های اصلی قدرت آقای کرزی در میان اقوام غیر پشتون اند. همچنانکه پیر سید احمد گیلانی و صبغت الله مجددی، پوشه‌های مذهبی سیاست آقای کرزی در میان اکثریت قبایل پشتون به شمار می‌روند.

تصمیمی مهم

به همین ترتیب، آقای احدی به عنوان رهبر یکی از احزاب سیاسی با گرایشات مشخص قومی، و اسماعیل خان، به عنوان یک مهره‌ قدرتمند در غرب افغانستان، هر کدام به نحوی برای حکومت آقای کرزی چالش‌برانگیز اند. آقای کرزی باید این سوال را برای همه‌ این متحدان خود پاسخ گوید که سهم آنان در قدرتی که باز هم به آزمون پارلمان خواهد رفت، چیست؟

هفده وزیر در کشوری مثل افغانستان شمار اندکی نیست که آقای کرزی بتواند به سادگی آنها را گرد آورده و بزودی به پارلمان معرفی کند. اگر آقای کرزی آشکار شدن متحدان سیاسی خود در پارلمان را نشانه‌ ضعف پایگاه اجتماعی آنان تعبیر کند، شاید بتواند خلای حضور آنان را با تکیه کردن به جامعه‌ مدنی افغانستان پر کند.

این چرخش، بدون شک خطر عظیمی می‌طلبد که آقای کرزی باید برای قبول آن نه تنها جرأت سیاسی بزرگ، بلکه جرأت و دقت فکری خارق‌العاده‌ای نیز فراهم کند.

خط سیاست گاهی از باریک‌راه‌های خطرناکی عبور می‌کند. سیاستمداران زیرک و با تدبیر، همچون باریک ‌راه‌ها را به فرصت‌های استثنایی غرض تعدیل و تنظیم سیاست‌های خویش تبدیل می‌کنند. این باریک‌راه‌، اینک در برابر آقای کرزی قرار گرفته است.

سرنوشت سیاسی آقای کرزی به تصمیم و انتخاب او گره خورده است. اگر آقای کرزی بار دیگر با مصلحت سیاسی دیروز به استقبال آزمون‌های سیاسی فردا برود، دوباره سرشکسته و مأیوس برخواهد گشت، اما اگر دیدگاه و نگرش و رفتار تازه‌ای را در سیاست‌های خود انتخاب کند، باید هزینه‌های احتمالی آن را نیز در ابتدای حرکت خود محاسبه کند و از پرداخت آن دچار هیجان و اضطراب نشود.

مطالب مرتبط