دشمنان تازه طالبان در شمال افغانستان

قندوز
Image caption قندوز در دوران حاکمیت طالبان در افغانستان مهمترین پایگاه آنها در شمال افغانستان بود.

پس از یک نبرد شدید یک ماهه گروهی از شبه نظامیان محلی در ولسوالی (فرمانداری) قلعه ذال ولایت شمالی قندوز موفق شدند تا منطقه را از وجود طالبان پاکسازی کنند. و حالا شبه نظامیان، حاکمان جدید قلعه ذال و دشمنان تازه ای برای طالبان اند.

پس از نزدیک به سه ساعت سفر از میان دشت و راه های ناهموار به قلعه ذال یکی از پنج ولسوالی قندوز می رسیم. این ولسوالی در هفتاد کیلومتری شمال غرب شهر قندوز موقعیت دارد و با جمعیت نزدیک به هفتاد هزار نفر، از پرنفوس ترین مناطق این ولایت است.

ملاقات با شبه نظامیان

دیدار با شبه نظامیان یادآور روزهای حاکمیت مجاهدین بر افغانستان است. بسیاری از شبه نظامیان قلعه ذال هم تجربه سه دهه جنگ را دارند. برخی از این افراد به کلاشینکوف مسلح اند و بعضی هم در حالیکه نوار گلوله ها را دور بدن شان پیچیده اند، مسلسل های سنگین "پی کا" بر شانه دارند. شماری از شبه نظامیان هم سوار بر موتورسیکلت در منطقه گشت می زنند.

نبی گیچی فرمانده این شبه نظامیان را در قرارگاهش که با دیوار های گلی و برج های مستحکم دیدبانی از دور مشخص است، ملاقات کردم. او در سالهای درگیریها خود از فرماندهان محلی مجاهدین در قندوز بود. اما بعد از سقوط طالبان بر اساس یک برنامه پرهزینه ملکی سازی، سلاحش را به دولت سپرد و در شهرک حیرتان ولایت بلخ یک رستوران باز کرد.

شکست طالبان

نبی گیچی می گوید پس از درخواست های مکرر بزرگان ولسوالی قلعه ذال، او به آنجا رفت و نبرد با طالبان را رهبری کرد.

فرمانده گیچی می گوید: "ریش سفیدان ولسوالی قلعه ذال دو سه بار پیش من آمدند و گفتند که طالبان در ولسوالی به ما ظلم می کنند. با یک میل (قبضه) سلاح آمدم و مردم به من کمک کردند. بچه های شانرا همراهیم کردند. سلاح شان را به من دادند. کسانی که سلاح و مهمات نداشتند، خریداری کردند. به یاری خدا ظرف 27 – 28 روز طالب را از ولسوالی قلعه ذال بیرون راندیم."

نبی گیچی حالا رهبری بیش از صد و بیست شبه نظامی را برعهده دارد. حمله تلافی جویانه طالبان به قلعه ذال پیوسته آنها را تهدید می کند. گورتپه و چاردره مناطقی اند که در چند کیلومتری قلعه ذال واقع شده و هنوز در کنترل طالبان هستند.

سه ماه پس از بیرون رانده شدن طالبان از منطقه اکنون زندگی در قلعه ذال به حالت عادی برگشته است. ساکنان محل از مدتی پیش به اینسو مخارج نبی گیچی و افرادش را تامین می کنند. اما فرمانده گیچی می گوید که در دراز مدت دولت باید از آنها حمایت کند.

وفاداری

Image caption در حال حاضر قندوز ناامن ترین ولایت در شمال افغانستان است و طالبان بر مناطقی از آن تسلط دارند

نبی گیچی و افرادش در برابر دولت مسوولیت ندارند. اما فعالیت های او با هماهنگی مقام های محلی دولت انجام می شود.

مقام های افغان استفاده از شبه نظامیان علیه طالبان را از موثرترین شیوه های تامین امنیت در مناطقی می دانند که خارج از کنترل دولت است. در حال حاضر در قندوز تلاش ها برای کشاندن شمار بیشتری از فرماندهان سابق محلی به جبهه مبارزه با طالبان ادامه دارد.

بسیج و حمایت از این گونه نیروها در برابر طالبان در نقاط مختلف افغانستان، بخشی از برنامه های جدید نظامیان آمریکایی نیز است.

اما فعالیت این نیرو ها نگرانی هایی را هم برانگیخته است. عده ای این اقدام را به معنی سپردن مناطق به جنگ سالاران سابق می دانند و عده دیگر این سوال را مطرح می کنند که با گذشت زمان شبه نظامیان همچنان به دولت وفادار خواهند ماند؟

و البته در حال حاضر هیچ تضمینی وجود ندارد که این نیروها در آینده بجای حل مشکلات امنیتی، خودشان بخشی از مشکلات نشوند. شمال افغانستان سکوی پرش طالبان به آسیای میانه؟

اما در عین حال و در حالی که مقام های امنیتی ولایت قندوز هشدار می دهند که ادامه ناامنی ها در این ولایت شمال افغانستان و آسیای میانه را تهدید می کند و نیروهای دولتی (از جمله پلیس و اردوی ملی) بر منطقه تسلط ندارند شاید حضور این نیروها تا حدی بتواند به ثبات و امنیت در کشور بویژه در قندوز کمک کند.

در حال حاضر قندوز ناامن ترین ولایت در شمال افغانستان است. طالبان بر مناطقی از آن تسلط دارند و فعالیت های روز افزون آنها مناطق بیشتری را تهدید می کند.

قندوز تا چند ماه پیش از امنیت نسبی برخوردار بود اما در آستانه انتخابات ریاست جمهوری خطر سقوط به دست طالبان را از سر گذراند.

دلیل ناامنی و فعالیت طالبان در قندوز

قندوز در دوران حاکمیت طالبان در افغانستان مهمترین پایگاه آنها در شمال افغانستان بود. جنگجویان ازبک و چچنی به رهبری طاهر یولداش و جمعه نمنگانی هم این ولایت را به مرکز سازماندهی حملات شان به کشور های آسیای میانه تبدیل کرده بودند.

مقام های افغان می گویند که طالبان با استفاده از شناخت و نفوذ قبلی شان توانسته اند پایگاه هایی برای خود در این ولایت ایجاد کنند.

ژنرال رزاق یعقوبی فرمانده پلیس قندوز می گوید که طالبان و تندوران وفادار به ازبیک به رهبری طاهریولداش می خواهند از این ولایت به عنوان مرکز سازماندهی حملات شان به آسیای میانه استفاده کنند.

تدارکات ناتو

اما این تنها دلیل تجمع شورشیان در قندوز نیست. طالبان اهداف دیگری هم دارند.

ژنرال یعقوبی معتقد است که طالبان سعی می کنند تدارکات نیرو های ناتو را از آسیای میانه به کابل مختل کنند.

بدنبال ناامن شدن مسیر تدارکارتی پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) از پاکستان به افغانستان این سازمان در جستجوی راه های دیگر برآمده است و مسیر آسیای میانه یکی از امن ترین مسیر ها بحساب می آید.

ناتو چند ماه پیش با کشور های تاجیکستان و ازبکستان توافق کرد که بخشی از تدارکارت خود را از طریق این دو کشور به افغانستان انجام دهد. هم مرز بودن قندوز با تاجیکستان به این ولایت اهمیت ویژه ای بخشیده است.

ناتو نمی خواهد مسیر تازه تدارکارتی اش که از قندوز می گذرد هم نا امن شود. گرچه تا حال طالبان به چندین تانکر ناتو در این ولایت حمله کرده اند.

ترتیبات امنیتی

دولت افغانستان برای تامین امنیت مسیر شیرخان بندر تا شهر قندوز 20 پست بازرسی-امنیتی ایجاد کرده است. ولی ناامن بودن برخی از مناطق اطراف این مسیر نیرو های دولتی را با چالش بزرگی روبرو کرده است.

مقام های امنیتی قندوز می گویند که با توجه به تهدید های امنیتی برای برقراری امنیت در این ولایت به نیرو های بیشتر نیاز دارند.

پاکسازی ولایت قندوز از وجود شورشیان هم برای دولت افغانستان و هم ناتو بسیار مهم است. چون این نگرانی وجود دارد که ناامنی های قندوز به سرعت می تواند به دیگر ولایات شمالی افغانستان سرایت کند. ولایات شمالی تاکنون امن ترین مناطق در افغانستان به حساب می آیند و ناامن شدن این مناطق چالشهای امنیتی بیشتری را پیش روی دولت و نیروهای ائتلاف در افغانستان خواهند گذاشت.

مطالب مرتبط