کنفرانس لندن و هزینه افزایش نقش هند در افغانستان

در آستانه برگزاری کنفرانس لندن در مورد افغانستان که قرار است 28 جنوری (ژانویه) برگزار شود به نظر می رسد که تلاشهای هماهنگ شده برای افزایش نقش هند در این کنفرانس و در افغانستان از سوی قدرتهای غربی تشدید شده است.

سفر شرارد کوپرکولز، نماینده خاص بریتانیا برای افغانستان و پاکستان جهت گفتگو در مورد کنفرانس لندن با مقامات هند به این کشور، و در پی آن سفر ریچارد هالبروک نماینده خاص امریکا برای افغانستان و پاکستان و نیز رابرت گیتس وزیر دفاع امریکا به هند نمونه ای از این تلاشهاست.

هفته پیش برخی رسانه ها گزارش دادند که آمریکا و بریتانیا در حال بررسی راههای ارتقاء نقش هند در افغانستان هستند که در کنار کمک به افزایش فعالیتهای بازسازی هند، احتمالا شامل یک پیشنهاد برای آموزش پلیس ملی افغانستان خواهد بود.

هند قبل از این نیز در بازسازی افغانستان جایگاهی برجسته و در عین حال تا حدی جنجال برانگیز داشته است. پاکستان که هند را متهم می کند که از طریق حضور روبه گسترش خود در افغانستان حرکتهای جدایی خواهانه در پاکستان را تحریک می کند، نگران گسترش یافتن بیش از پیش نقش هند در افغانستان است و رویدادهای اخیر را مضطربانه دنبال کرده است.

نگرانی پاکستان از ماهیت تازه روابط هند و غرب محدود به مسئله افغانستان نیست. بحث افزایش معاملات تسلیحاتی میان امریکا و هند و همکاریهای هسته ای بیشتر که از دیگر اهداف سفر رابرت گیتس وزیر دفاع امریکا به هند بود، نیز جنبه دیگری از نگرانیهای پاکستان است.

از سوی دیگر هند نیز علاقه خاصی به داشتن نقشی فعالتر در افغانستان است که به نظر کارشناسان دلیل عمده آن، هراس این کشور از این است که پاکستان بعد از خروج نیروهای بین المللی ممکن است طالبان را دوباره بر افغانستان مسلط سازد.

علاوه برآن هندی ها گسترش همکاریهای تجاری و بازسازی و در مجموع افزایش نقش این کشور در افغانستان را راهی برای محدود کردن نفوذ چین، رقیب جدید اقتصادی خود، در افغانستان تلقی می کنند. چین درحال حاضر بروی استخراج معدن مس عینک در جنوب کابل کار می کند و قصد دارد که یک خط آهن در سراسر افغانستان احداث کند.

تحریک پاکستان

مسلما گسترش نفوذ هند در افغانستان پاکستان را به شدت تحریک می کند و در صدد بر خواهد آمد تا به نحوی با این نفوذ مستقیم و یا غیر مستقیم مقابله کند.

پاکستان به وضوح از روابط جدید امریکا با هند ناخشنود است و آن را رفتاری دوگانه در منطقه می خواند.

نخست وزیر پاکستان اخیرا بر این نکته تاکید کرد که اسلام آباد در مورد امنیت برنامه هسته ای کشور خود سازش نخواهد کرد و افزوده که پاکستان عدم توازن هسته ای در منطقه را نیز قبول نمی کند. یوسف رضا گیلانی از آمریکا به دلیل آنچه “رفتاری تبعیض آمیز” خواند انتقاد کرده و از واشنگتن خواست تا با پاکستان نیز، همانند هند، به برنامه هسته ای صلح آمیز آن کمک کند.

آقای گیلانی در سخنانی خطاب به اعضای پارلمان این کشور با ذکر اینکه پاکستان یک متحد مهم آمریکاست گفت که نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا در افغانستان قادر نیستند بدون کمک پاکستان در افغانستان موفق شوند. روزنامه دیلی تایمز چاپ پاکستان از بخشی از سخنان آقای آقای گیلانی را نقل کرده که گفته است: ” امریکا بدون پاکستان نمی تواند در افغانستان بجنگد. ما اهمیت استراتژیک خود را درک می کنیم. هیچ جنگی در افغانستان بدون ما به پیروزی نخواهد رسید.”

اظهارات نخست وزیر پاکستان در واقع می تواند به عنوان یک هشدار به امریکا تلقی شود مبنی بر اینکه پاکستان می تواند از طالبان و جنگ بر ضد آنها به عنوان اهرم فشاری بر ضد امریکا و هند استفاده کند.

از سوی دیگر رابرت گیتس، وزیر دفاع پاکستان، در سفر خود به هند ضمن ستایش از خویشتن داری هند نسبت به حملات سال ۲۰۰۸ در مومبای (بمبئی) از سه گروه عمده – طالبان مخالف دولت افغانستان، طالبان مخالف پاکستان و لشکر طیبه (که از سوی پاکستان ممنوع اعلام شده است) به عنوان گروه متخاصم با هند، به عنوان گروههایی نام برد که تحت “چتر” شبکه القاعده فعالیت می کنند.

لشکر طیبه یکی از گروههای تندرو مستقر در پاکستان متهم به صورت دادن حملات مومبای است که بیش از یکصد و شصت کشته بر جای گذاشت. هند بارها خواستار آن شده که پاکستان بر ضد گروه لشکر طیبه اقدام عملی اتخاذ کند، اما پاکستان به دلایل مختلف تاکنون از تلاشی جدی در این باره خودداری کرده است.

اهرم جنگ بر ضد طالبان

نمونه ای از این نوع استفاده ابزاری از مسئله جنگ بر ضد طالبان را می توان در تصمیم اخیر ارتش پاکستان نیز مشاهده کرد. درحالی که یکی از اهداف اصلی وزیر دفاع امریکا از سفر به پاکستان، متقاعد ساختن این کشور به گسترش جنگ بر ضد طالبان، اما تقریبا همزمان با ورود رابرت گیتس ارتش پاکستان اعلام کرد که در سال ۲۰۱۰ عملیات جدیدی را بر ضد شورشیان آغاز نخواهد کرد.

اطهر عباس، سخنگوی ارتش پاکستان در گفتگویی با بی بی سی گفته که ارتش این کشور “بیش از حد مصروف” است و هیچ برنامه ای برای حملات تازه بر ضد تندوران در دوازده ماه آینده نخواهد داشت.

انتخاب زمان اعلام این تصمیم به روشنی نشانه ای از عدم تمایل پاکستان به تن دادن به خواسته امریکا مبنی بر گسترش جنگ بر ضد شبه نظامیان طالبان، و در عین حال وارد کردن فشار بر امریکاست که نگران افزایش خشونتهای شورشیان تندرو در منطقه می باشد.

از سوی دیگر، پاکستان به کرات درخواست های امریکا برای سرکوب شبکه حقانی که در مرز مشترک بین افغانستان و پاکستان فعال است را نادیده گرفته است. گفته می شود که سراج الدین حقانی از رهبران ارشد این شبکه و گروه او مورد حمایت سازمان اطلاعاتی پاکستان قرار دارند و درحالیکه امریکا شبکه حقانی را بزرگترین تهدید برای نیروهای خارجی مستقر در افغانستان می خواند، رهبران نظامی ارشد پاکستان سراج الدین حقانی را یک مهره استراتژیک می دانند.

افغانستان، برگ برنده

با این اوصاف به نظر نمی رسد که گسترش نقش هند در افغانستان برای این کشور بدون هزینه باشد. چرا که پاکستان از افغانستان به مثابه یک برگ برنده برای چانه زنی با امریکا و کشورهای منطقه استفاده خواهد کرد. با آنکه خطر فزاینده گسترش خشونتها توسط طالبان خود پاکستان را نیز تهدید می کند، اما این امر در مقایسه با رقابتهای منطقه ای پاکستان، یک موضوع داخلی به حساب می آید.

مسئله رقابت اتمی هند و پاکستان در این کشور موضوعی حیثیتی به شمار می آید و مسئله ای نیست که پاکستان بتواند به سادگی از آن چشم پوشی کند. گذشته از آن جنگ بر ضد ترور، اگرچه منجر به گسترش خشونتها در پاکستان شده، اما در عین حال کمکهای فراوان نظامی امریکا به این کشور را نیز سرازیر کرده است.

براساس اسناد موجود، کل خرید تسلیحاتی پاکستان از امریکا از زمان استقلال این کشور در سال 1947 تا سال 2002، سه و نیم میلیارد دلار بوده است، درحالی که بنا به گزارش نهادهای امریکا فقط در ظرف شش سال، یعنی از 2002 تا 2008، پاکستان نزدیک به یازده میلیارد دلار از امریکا کمکهای نظامی دریافت کرده است.

آخرین نمونه این کمکها نیز پیشنهاد امریکا برای تبادل نظر بین مقامات دو کشور دادن تعدادی از هواپیمای بدون سرنشین تجسسی و تکنولوژی مرتبط با آن به پاکستان است.

آنچه که پاکستان را به شدت نگران می کند این تصور است که روزی در محاصره میان هند، با قدرت اتمی برتر، و افغانستانی قرار گیرد که دولت حاکم بر آن از نظر سیاسی وابسته به پاکستان نیست.

اکنون در تلافی گسترش نقش هند در افغانستان، به نظر می رسد که برنده ترین سلاح پاکستان برای مقابله با این وضعیت تحت فشار قرار دادن امریکا و هند از طریق حمایت مستقیم و یا غیر مستقیم از طالبان است. امری که ضرر آن بالقوه میتواند منفعت گسترش فعالیتها و نقش هند در افغانستان را تحت الشعاع قرار دهد.

مطالب مرتبط