معنی بود و نبود ایران در کنفرانس لندن

وزرای خارجه ایران، پاکستان و افغانستان
Image caption وزرای خارجه ایران، پاکستان و افغانستان در آستانه کنفرانس لندن در پاکستان با یکدیگر دیدار و گفتکو کردند

یکی از محور های اصلی گفت و گوها در کنفرانس لندن که قرار است 28 ژانویه برگزار شود، بررسی نقش کشور های همسایه به ویژه ایران و پاکستان در امنیت و ثبات افغانستان است.

با این حال ایران هنوز مشخص نکرده است که در کنفرانس لندن شرکت خواهد کرد یانه. با توجه به دیدگاه ایران در مورد امنیت و ثبات افغانستان، عدم حضور ایران خلاء جدی را در این کنفرانس ایجاد خواهد کرد و حضورش بحث های جدی را. چون ایران از زاویه کاملا متفاوتی به مساله ای افغانستان می نگرد.

نقش پاکستان نیز بسیار مهم است. اما پاکستان از یک طرف در کنفرانس لندن حضور دارد و از طرف دیگر دیدگاه پاکستان با دیدگاه غالب در کنفرانس لندن تفاوت چندانی ندارد. مقامهای پاکستانی مانند مقام های غربی معتقدند که تروریسم و بنیاد گرایی اسلامی امنیت و ثبات منطقه را با خطر مواجه کرده است.

ایران اگرچه تروریسم و بنباد گرایی را باعث بی ثباتی در منطقه می داند؛ اما معتقد است که شورشهای موجود در افغانستان و پاکستان ریشه در عملکرد نیروهای خارجی در این کشورها به خصوص افغانستان دارد.

با آنکه ایران بعد از سقوط طالبان، در اظهارات رسمی مقامات این کشور از روندی که به حمایت آمریکا و غرب در افغانستان شروع شد، حمایت کرد، به باز سازی افغانستان کمک کرد، در اکثر کنفرانس های بین المللی حضور یافت و روابط گرمی با افغانستان داشت، اما هر از گاهی هم از روشهای که توسط نیروهای خارجی در افغانستان اعمال می شود انتقاد کرده است.

بطور مثال در هر موردی که آمریکا یا کشورهای عضو ناتو اعلام کرده اند که نیروهای خود را در افغانستان افزایش می دهند، ایران گفته است مساله افغانستان را نمی توان با زور و افزایش نیروهای نظامی حل کرد.

حمایت از طالبان؟

درمواردی هم فرماندهان آمریکا و ناتو در افغانستان گفته اند که ایران سلاح و تجهیزات جنگی در اختیار طالبان گذاشته و آنها سلاح های ساخت ایران را بارها در عملیات هایی که علیه شورشیان داشته اند، به دست آورده اند، چیزی که ایران آنرا با قاطعیت رد کرده است. دولت افغانستان هم در این زمینه محتاط بوده و سعی کرده است رابطه اش با ایران بهم نخورد.

برخی از تحلیلگران مسایل سیاسی معتقدند که ایران بی میل نیست تا برنامه های آمریکا و غرب را در افغانستان به چالش بکشد و از این رو حتی اگر بتواند از طریق رابطه های غیر مستقیم، کار را در افغانستان بر آمریکا و غرب دشوار کند، حاصل کار را می تواند در جای دیگر بگیرد، یعنی در مذاکرات هسته ای یا در جدال کهنه و سی ساله ای که بین آمریکا و ایران هنوز ادامه دارد.

مذاکره با طالبان؟

گفت و گو با طالبان از دیگران مسایلی است که در کنفرانس لندن مطرح خواهد شد.

این بار طرح گفت و گو یک "طرح افغانی" است و حامد کرزی آن را روی میز کنفرانس لندن خواهد گذاشت. اما ایران پیش از این موضع اش در قبال مذاکره با طالبان روشن بوده است. اظهارات مقام های ایرانی در مورد مذاکره با طالبان نشان می دهد که ایران چندان به مذاکره با طالبان خوشبین نیست و از آن حمایت نمی کند.

سکه ناامنی افغانستان روی دیگری نیز دارد و آن این است که شورشها کم کم منطقه ای می شود و در مواردی دامن ایران را نیز می گیرد.

ایران درحال حاضر با گروه جندالله روبروست، گروهی که حدود چهار ماه قبل مسئولیت یک حمله انتحاری را که منجر به کشته شدن 41 نفر از جمله 5 تن از فرماندهان سپاه پاسداران شد، به عهده گرفت. ایران دنبال سرنخ شورشهای سیستان و بلوچستان در پاکستان می گردد، پاکستان می گوید شورشیان پاکستانی در افغانستان آموزش می بینند، اتهامی که مقامات افغان آن را رد می کنند و متقابلا پاکستان را متهم می کنند.

اتفاقا همین سردرگم بودن کلاف در هم تنیده شورشها در منطقه است که از یک طرف نیاز به گفت و گو و همکاری های منطقه ای را می طلبد و از سوی دیگر سبب می شود هیچ طرفی به تنهایی در این داستان ذی نفع نباشد.

نفوذ ایران؟

حمایت ایران از مجاهدین افغانستان در سالهای حضور روسها در افغانستان، سبب گسترش و عمق نفوذ ایران در میان گروه ها و حلقات تاثیر گذار سیاسی در افغانستان شده است. ایران بیشتر در مناطقی از افغانستان نفوذ دارد که در حال حاضر امن است و دولت را حمایت می کند.

ایران در بازیهای منطقه ای تنها هم نیست، بلکه روسیه و در مواردی حتی هند را با خود دارد. تاکنون دوبار در اجلاس شانگهای به عنوان مهمان حضور داشته است، این بافت پیچیده در منطقه سبب می شود که ایران به سادگی بتواند یار گیری کند و رقیبش را به چالش جدی بکشد.

به طور مثال اگر کنفرانس لندن مذاکره با طالبان را به گونه ای به پیش ببرد که نا رضایتی گروه های طرفدار ایران و روسیه را در پی داشته باشد، بهانه تازه ای برای بحران تازه ای در افغانستان خلق شده است. آنهم با توجه به اینکه شماری از متحدان آقای کرزی در افغانستان، که در مناطق شمال، غرب و مرکز افغانستان پایگاهای سنتی خود را دارند، احساس می کنند که از سوی آقای کرزی به حاشیه رانده شده اند.

با بررسی این جنبه های پیچیده و حساس مساله افغانستان است که می توان حضور و غیبت ایران در کنفرانس لندن را معنی کرد.

ایران در شماری دیگر از کنفرانس ها از جمله کنفرانس پاریس هم حضور نداشت اما در آنجا نه مساله مذاکره با طالبان مطرح بود و نه بحث نقش کشور های همسایه در امنیت افغانستان. بدون شک حساسیت مسایل مورد بحث در کنفرانس لندن است که مقام های جمهوری اسلامی را به چانه زنی وا داشته است.