هشدار درباره امکان 'نابودی' زبان های محلی افغانستان

Image caption در افغانستان بیش از سی زبان رایج است

شماری از گویشوران زبان های محلی در افغانستان در "روز جهانی زبانهای مادری" گفته اند زبان های آن ها با خطر نابودی مواجه است.

روز 21 فوریه از سوی سازمان علمی- فرهنگی سازمان ملل متحد، یونسکو، روز جهانی زبان های مادری اعلام شده است. هدف از این اقدام، حمایت از زبان های مختلف محلی در سراسر جهان است.

شماری از گویشوران زبان های محلی در افغانستان گفته اند که اگر فرزندان آن ها در خانه به زبانهای خود صحبت نکنند، آنان زبانهای خود را در محیط بیرون از خانه، مدرسه و ادارات دولتی، فراموش خواهند کرد.

در حال حاضر در حدود ۳۰ زبان در افغانستان کاربرد دارد. قانون اساسی این کشور غیر از زبان های فارسی و پشتو، شش زبان دیگر را هم در مناطقی که گویشوران آن ها اکثریت اند، به عنوان "زبان های سوم رسمی" شناخته شده است.

ماده ۱۶ قانون اساسی چگونگی اجرای رسمیت این شش زبان - ازبکی، ترکمنی، پامیری، بلوچی، پشه ای، نورستانی- را به قانون جداگانه ای محول کرده است.

این قانون تا به حال تصویب نشده و گویشوران این زبانها می گویند در حال حاضر فرزندان آن ها تنها در میان خانواده های خود زبانهای خود را می آموزند و هیچ گونه زمینه دیگر برای آموزش بیشتر این زبان ها وجود ندارد.

بصیر حمیدی، که زبان مادری اش پشه ای است می گوید: "اگر پدران ما و مادران ما با ما به زبان پشه ای صحبت نکنند، برنامه های دولت برای زنده ماندن این زبان کمکی نمی کند."

Image caption هدف از تجلیل از روز جهانی زبان مادری تقویت زبانهای مختلف در جهان است

شماری از گویشوران این زبان ها می گویند این زبان ها هنوز صاحب رسم الخط نشده است و گویشوران برخی از آنها نمی توانند به زبان خود چیزی بنویسند و بخوانند.

اسدالله ولوالجی، نویسنده و شاعر ازبک تبار در افغانستان گفته است: "درست است که ما ازبکی گپ زده می توانیم، اما خواندن و نوشتن به زبان ازبکی را تعداد انگشت شماری از شخصیت های ما می دانند. این مشکل بسیار بزرگی است."

این در حالی است که مقام های وزارت آموزش و پرورش گفته اند که بیش از ۷۰ عنوان کتاب درسی را به زبانهای مختلف چاپ کرده و به زودی در اختیار مدارس کشور قرار خواهند داد.

آصف ننگ، سخنگوی این وزارتخانه می گوید: "از صنف (کلاس) اول تا صنف ششم به پنج زبان ازبکی، ترکمنی، پشه ای، بلوچی و نورستانی کتابها را تکمیل کرده ایم."

اما بسیاری می گویند، اگر این کتاب ها به مدارس فرستاده هم شود، در بسیاری از مناطقی که این کتاب ها به زبانهای ساکنان آنجا نوشته، شده آموزگاران کافی و آموزش دیده به این زبان ها وجود ندارند.

آقای ولوالجی تاکید دارد: "اگر کتاب هایی را که این ها (وزارت آموزش و پرورش) چاپ کرده اند، توزیع هم کنند، ما معلمی نداریم که این کتابها را به گونه ای که لازم است تدریس کنند. این مشکل است."

شماری از گویشوران این زبانها تاکید دارند که برای آموزش این زبانها، رسانه ها هم باید برنامه پخش و نشر کنند.

هر چند در حال حاضر تلویزیون دولتی افغانستان به شماری از این زبانها برنامه های حدود ۲۰ دقیقه ای پخش می کنند، بسیاری از کارشناسان آن را کافی نمی دانند.