چین در پی حضور ملموس‌تر در افغانستان؟

حامد کرزی، هو جینائو
Image caption قرار است آقای کرزی در سفر به چین خواستار افزایش کمک‌های آن کشور در بازسازی افغانستان شود

اگر شما به خیابانهای کابل بروید و چند خیابان را پشت سر بگذارید، شاید حتی با یک شهروند چینی برنخورید، اما اگر به دنبال محصولات چینی باشید، در هر قدمی پیدا می شود.

درصد بالایی از فروشندگان دوره‌گرد تا واردکنندگان عمده کالاهای خارجی در افغانستان به کار خرید و فروش کالاهای چینی اشتغال دارند.

لباس، وسائل الکترونیک، مواد خوراکی، دارو، لوازم آرایشی، وسائل خانگی و وسائل موتوردار اکثر چینی هستند؛ شاید نتوان فهرست کامل محصولات چینی در بازار، محل کار و خانه‌های افغان‌ها را تهیه کرد. شاید هیچ خانه‌ای در افغانستان نباشد که در آن محصولات چینی پیدا نشود.

کالاهای چینی ارزان است؛ این ویژگی اصلی محصولات چینی است. آن‌هایی که درآمد کم دارند، محصولات چینی را برمی‌گزینند. معمولا بیشتر مشتریان از کیفیت بیشتر این محصولات رضایت چندانی ندارند، اما خانواده‌ های کم درآمد و ترجیح می‌دهند، چیزهایی بخرند که ارزانتر باشد.

به همین دلیل، شماری از شهرهای چین، از جمله ارومچی، دیگر کم کم از مقاصد عمده بازرگانان افغان شده است. در حال حاضر هفته‌ای چند پرواز از کابل به این شهر انجام می‌شود.

راه زمینی مستقیم میان افغانستان و چین وجود ندارد و بازرگانان افغان مجبورند کالاهای چینی را از طریق کشورهای دیگر وارد کنند. این وضعیت باعث شده که این کالاها با عوارض گمرکی بالاتری وارد بازارهای افغانستان شود.

سیامک هروی، یکی از سخنگویان آقای کرزی گفته است که رفع عوارض گمرکی میان افغانستان و چین، یکی از موضوع‌ های عمده مورد بحث رئیس جمهوری افغانستان و مقامات پکن خواهد بود. اگر این موضوع تحقق یابد، بازارهای افغانستان به گونه گسترده ‌تری به روی کالاهای چینی باز خواهد شد.

خان جان الکوزی، معاون اتاقهای تجارت افغانستان گفت که در حال حاضر ارزش واردات کالا از چین به افغانستان به دو میلیارد دلار می‌رسد، اما بزرگترین سرمایه‌گذاری چینی‌ها در بخش معادن است. سال گذشته یک شرکت چینی یک قرارداد سه میلیارد دلاری را با دولت افغانستان برای استخراج معدن مس "عینک"، در جنوب کابل امضا کرد.

حضور ملموس‌تر؟

Image caption واردات افغانستان از چین به دو میلیارد دلار می رسد

تا حالا حضور چین در افغانستان محدود به محصولات چینی و کارهای اقتصادی در این کشور بوده، اما به نظر می‌رسد چین در پی حضور ملموس‌تر در افغانستان است.

چین در چند سال اخیر در شماری از طرح‌های بازسازی افغانستان سهم گرفته است. آقای هروی گفت که چین سالانه بیش از ۳۵۰ میلیون دلار به افغانستان کمک بدون بازپرداخت می‌کند.

آقای کرزی در سفر تازه خود در باره افزایش این کمک‌ها و به ویژه سرمایه‌گذاری بیشتر چین در بخش‌های کشاورزی و انرژی با رهبران چین گفتگو خواهد کرد.

احتمالا چین در پی آن است که در صحنه سیاسی افغانستان هم حضور خود را تقویت کند. سخنگوی آقای کرزی تائید کرد که چین اخیرا پیشنهاد کرده است که در آموزش ارتش افغانستان سهم بگیرد.

آقای هروی گفت که در سفر آقای کرزی به چین در باره این موضوع هم صحبت خواهد شد، اما او ارائه توضیحات بیشتر در این مورد را "قبل از وقت" دانست.

در حال حاضر آموزش ارتش افغانستان به عهده کشورهای عضو ناتو، از جمله آمریکا است و دشوار به نظر می رسد که آموزگاران چینی بتوانند جای پایی در کنار آموزگاران آمریکایی پیدا کنند.

اما ادامه تحصیلات دانشجویان افغان در رشته‌های غیرنظامی در چین موضوعی است که مقام‌های دولت کابل هم خواستار آن هستند. در سفر تازه آقای کرزی این موضوع هم مطرح خواهد شد. احتمالا در پی توافقی که میان رهبران دو کشور صورت خواهد گرفت، شمار دانشجویان افغان در دانشگاه‌های چین بیشتر خواهد شد.

این مساله برای افغانستان بسیار حیاتی است به ویژه که افغانستان از کمبود نیروی متخصص و جوان رنج می برد و نهاد های تحصیلات عالی این کشور امسال نتوانستند بیش از 50 درصد داوطلبان ورود به دانشگاه ها را جذب کنند.

نگرانی‌های امنیتی

Image caption شاید خانه‌ای در افغانستان نباشد که در آن محصولات چینی هیچ پیدا نشود

چین همچنین به عنوان همسایه افغانستان مسائل امنیتی این کشور را از نزدیک دنبال می‌کند. چه این کشور خود هم در ایالت سنکیانگ، با تهدیدهای بالقوه امنیتی مواجه است. گفته می‌شود شماری از ناراضیان مسلمان اویغور در کنار گروه‌های القاعده و طالبان قرار دارند و این موضوع می‌تواند مایه نگرانی چین باشد.

وحید مژده روزنامه‌نگار و تحلیلگر مسائل سیاسی که در زمان حکومت طالبان کارمند وزارت خارجه بوده است، گفت که در آن زمان حدود ۶۰ تا ۸۰ نفر از این ناراضیان اویغوری در افغانستان حضور داشتند.

آقای مژده گفت که پس از بازداشت چند تن از این افراد در سنکیانگ، که در افغانستان آموزش دیده بودند، یک هیات چینی نگرانی این کشور را در این زمینه با مقامات وزارت خارجه طالبان در میان گذاشت.

او گفت هنوز هم شماری از این افراد در افغانستان و مناطق قبائلی پاکستان در کنار طالبان و گروه القاعده حضور دارند، اما تعداد آن‌ها به طور دقیق مشخص نیست.

در ماه فبروری/فوریه در پی اعطای پناهندگی دولت سوئیس به دو بازداشتی آزاد شده از بازداشتگاه گوانتامو، دولت چین به شدت خشمگین شد و به دولت سوئیس اعتراض کرد.

این دو برادر همراه با ۲۰ اویغور دیگر در افغانستان بازداشت شده بودند، اما بعداً گفته شد که آنان "ستیزه جوی دشمن" نیستند.

هر چند ممکن است دولت افغانستان نتواند برای رفع نگرانی های چین در مورد مسائل امنیتی کار زیادی انجام دهد، اما مقامهای پکن مایلند در هر حال اوضاع این کشور را از نزدیک زیر نظر داشته باشند.