افغانستان:نزدیک به یک میلیارد دلار بدهکاریم

Image caption دولت افغانستان همواره بر مصرف کمک های خارجی از طریق بودجه ملی این کشور کرده است

حکومت افغانستان در آستانه برگزاری نشست بین المللی کابل، از شیوه مصرف کمک های خارجی در این کشور، انتقاد کرده و گفته اند که میلیاردها دلار از این کشور دو باره خارج شده است.

کنفرانس کابل قرار است تابستان امسال با میزبانی دولت افغانستان و شرکت کمک کنندگان خارجی در باره کمک های بین المللی به این کشور برگزار شود.

وزارت مالیه/دارایی افغانستان در گزارش تازه ای گفته که منابع بین المللی در ۹ سال گذشته متعهد به پرداخت حدود ۶۲ میلیارد دلار به این کشور شده بودند، اما تنها نیمی از این مبالغ تعهد شده به مصرف رسیده است. درحالی که نحوه مصرف این کمکها نیز مورد انتقاد است.

جدی ترین انتقاد این است که نیمی از این کمکها از طریق پرداخت حقوق گزاف مشاوران خارجی، قرارداد های کلان با شرکت های خارجی دوباره از افغانستان خارج شده اند و افغانستان هم نزدیک به یک ملیارد دلار قرضدار شده است.

حامد جلیل، مسئول اداره هماهنگی کمکهای خارجی در وزارت مالیه افغانستان گفت که ۸۰ درصد این کمکها از سوی منابع کمک کننده به طور مستقیم در برنامه های مختلف مصرف شده است.

آقای جلیل گفت: "ما از نحوه مصارف کمک ها راضی نیستیم. ۲۰ درصد کمکهای بین المللی در سالهای گذشته از سوی دولت افغانستان به مصرف رسیده که بیشتر این پولها نیز به منظور برآورده شدن کسر بودجه عادی مصرف شده است.

آقای جلیل گفت از مجموع کمکهای بین المللی دولت افغانستان تنها اختیار مصرف ۷۷۰ میلیون دلار را داشته که آن هم به شکل قرضه بوده است."

او افزود: "در مصرف ۸۰ درصد دیگر که از سوی کشورهای تمویل کننده مصرف شده، حکومت یا هیچ اختیاری نداشته و یا اختیار کمی داشته است. اکثر پروژه ها بدون مشورت حکومت و از سوی خود کمک کننده ها اجرا می شود."

مسئولان برخی سازمان های بین المللی هم می گویند که کشورهای کمک کننده، پولهای کمکی خود را بر اساس اولویت های خود در افغانستان مصرف کرده اند، نه بر اساس نیازمندی های افغانستان.

آشلی جکسون، یکی از مسئولان سازمان بریتانیایی آکسفام در کابل گفت: "کمک های کشورهای کمک دهنده بیشتر بر اساس اولویت های خود آنان متمرکز بوده است. به گونه مثال، کمک های فرانسه بیشتر در ولایت کاپیسا مصرف شده و کمک های بریتانیا در هلمند؛ چون نیروهای این کشورها در این دو ولایت مستقرند."

او همچنین گفت که بخشی از این پولهای کمک شده به عنوان حقوق به مشاورانی داده شده که معمولاً حقوق بالایی دارند. آشلی جکسون گفت که این امر در زندگی مردم عادی تاثیری نداشته است.

البته بخشی از کمک های خارجی در بخشهای امنیتی مصرف شده است. بازسازی نهادهای ارتش و پلیس بخشی از این کمک ها را به خود اختصاص داده است. نیروهای پلیس افغانستان به صد هزار نفر می رسد و نیروهای ارتش هم در همین حدود است. روند تقویت نیروهای مسلح همچنان ادامه دارد.

بازسازی این نیروها شامل آموزش و تجهیز آنان و همچنین ساختن پایگاههای نظامی و پلیس می شود. ازمری بشری، سخنگوی وزارت داخله/کشور افغانستان کمکهای جامعه جهانی در بخش نظامی را مهم می داند اما آن را کافی نمی داند.

ولی خانم جکسون از مسئولان سازمان آکسفام، نظامی شدن کمک های بین المللی به افغانستان را "مشکل ساز" می داند. او گفت: "بخش بزرگی از کمک ها از سوی نظامیان به مصرف رسیده است تا اعتماد افغانها را به دست آورند. به نظر من، این نظر و راهکار خوبی نیست."

او افزود: "من فکر نمی کنم با این شیوه اعتماد مردم به دست آید و از این راه در جنگ پیروز شوند. در ولسوالی (شهرستان) مارجه ولایت هلمند پس از پایان عملیات مردم به این دلیل به کمک ها خوشبین نبودند که از سوی مخالفان مسلح دولت تهدید به مرگ می شدند."

خانم جکسون "بهترین شیوه مصرف این پولها" را بر اساس استراتژی توسعه ملی افغانستان می داند.

هم حکومت افغانستان و هم شماری از سازمان های کمک کننده به این نظرند که طرح های عمرانی که از سوی منابع کمک کننده خارجی به طور مستقیم به اجرا در آمده، "پر هزینه و کم اثر" بوده است.

دست به دست شدن قراردادها، پرداختن حقوق بالا به مشاوران خارجی، هدر رفتن پولهای هنگفت در اثر فساد اداری، از دیگر عوامل عمده هدر رفتن کمک های خارجی دانسته می شود.

تاج محمد اکبر، استاد اقتصاد در دانشگاه کابل گفت: "کسانی که قرار دادهای پرهزینه و دست اول را می گیرند دارای قدرت هستند و مرتبط به اراکین بلندپایه دولتی و صاحب نفوذ در حکومت هستند. زمانی که این قراردادها را می گیرند این افراد حاضر به تطبیق آن نیستند. این قراردادها به دست دوم و حتی دست چهارم و پنجم می رسد. از یک دلار ممکن است ۲۰ سنت آن به طور حقیقی در پروژه ها به مصرف برسد."

۱.۶ میلیارد صرف حقوق مشاوران خارجی

همچنین حامد جلیل، هماهنگ کننده کمکها در وزارت مالیه گفت: "ارزیابی که از سوی بانک جهانی در سال ۲۰۰۷ صورت گرفته نشان می دهد که از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۶ در حدود ۱.۶ میلیارد دلار صرف معاشات (حقوق) مشاورین خارجی شده است. این آماری است که از سوی بانک جهانی ارائه شده و ما از سال ۲۰۰۱ تا اکنون در این زمنیه ارقام دقیقی در دست نداریم."

این که کمک های خارجی در چند سال گذشته در چه زمینه هایی مصرف شده، بحث جداگانه ای است، ولی آن چه مشهود است این است که با سرازیر شدن این کمک ها هزاران نفر به کار و حقوق خوب دست یافتند، صدها ساختمان چند طبقه ساخته شد.

Image caption مقامهای افغان طرح های عمرانی که توسط منابع کمک کننده به طور مستقیم به اجرا درآمده را پرهزینه و کم اثر دانسته اند

همچنین صدها کیلومتر جاده اسفالت شده و شمار موترها/خودروها در خیابانهای شهرهای افغانستان افزایش یافته است. این ها نشانه های از بهبود زندگی مردم دانسته می شود.

اما محمد هاشم مایار، از مسئولان موسسه هماهنگی کمک ها برای افغانستان –اکبر- به این باور است که اگر کمک های بین المللی به گونه درستی مصرف می شد، زندگی مردم از این بیشتر بهبود می یافت.

عبدالروف ضیا مسئول دفتر مطبوعاتی بانک جهانی در کابل می گوید به همین دلیل بانک جهانی تمام کمک های خود را از طریق بودجه ملی افغانستان مصرف کرده است.

این در حالی است که مقامهای کشورهای کمک کننده به این نظر بوده اند که هنوز ادارات دولتی افغانستان توانایی مصرف حجم بزرگی از این کمک ها را ندارند. فساد در نهادهای دولتی از دیگر دلائل این منابع بوده است. تاکید کمک کنندگان خارجی این بوده که دولت افغانستان نیازمند کمک خارجی در زمینه اجرای برنامه های بازسازی است و به همین دلیل آنها کمک های خود را خود در این کشور مصرف کرده اند.

در نشست لندن، که در ماه جنوری/ژانویه امسال برگزار شد، دولت افغانستان از جامعه جهانی خواست تا دست کم نیمی از کمک ها را از طریق بودجه ملی این کشور مصرف کمک کند.

همچنین ممکن است مقامهای دولت افغانستان این درخواست را در کنفرانس کابل، تکرار کنند. دولت افغانستان تلاش خواهد کرد تا منابع کمک کننده را قانع کند که کمک های خود را بر اساس اولویت های مقامهای افغان مصرف کنند.

مطالب مرتبط