امنیت پروازها در افغانستان؛ آیا کسی به فکر مسافران هست؟

میدان هوایی کابل
Image caption مقام های وزارت ترانسپورت و هوانوردی(حمل و نقل) افغانستان می گویند لاشه هوا پیمای سرنگون شده را پیدا کرده اند.

کریمه صادقی مادری است از قندوز که دو دخترش در میان ۳۸ سرنشین و ۵ خدمه پرواز ۱۱۲ شرکت هواپیمایی پامیر بودند. هوا پیمایی که دوشنبه گذشته ۱۷ می بر فراز کوه های هندو کش ناپدید شد.

او به بی بی سی گفت که قرار بود شب بعد از حادثه مراسم ازدواج یکی ازین دخترانش برگزار شود اما تنها ساعاتی پیش از برگزاری مراسم به او اطلاع دادند که هواپیمای حامل عروس و دختر دیگرش در سالنگ جنوبی به کوه اصابت کرده است.

داستان بانو صادقی انعکاس مصیبتی است که بستگان تمامی سرنشینان هواپیمای سرنگون شدۀ پامیر و دیگر بازماندگان سوانح و حوادث هوایی در افغانستان به آن دچار اند.

هنوز مشخص نیست که هواپیمای شرکت هواپیمایی پامیر چرا و در نتیجه چه عوامل سقوط کرده است اما یک چیز مشخص است و آن اینکه افغانستان کشوری نیست که مصئونیت و ایمنی پرواز ها در آن اولویت نخست دولت و شرکت های هواپیمایی باشد.

مقام های وزارت ترانسپورت و هوانوردی(حمل و نقل) افغانستان می گویند لاشه هوا پیمای سرنگون شده را پیدا کرده اند.

آنان گفته اند که هنوز زود است در مورد علت سقوط این هواپیما ابراز نظر کرد، اما هوای کابل و نواحی اطراف آن در زمان ناپدید شدن این هواپیما، به شدت نامساعد بوده.

این مسئله این سوال را به میان می آورد که چرا در چنین اوضاع بد جوی، به این هواپیما اجازه پرواز داده شده است؟

شرکت های خصوصی

افغانستان در حال حاضر چهار شرکت هواپیمایی خصوصی و یک شرکت هواپیمایی دولتی دارد.

چندین شرکت خارجی دیگر از جمله ایر ایندیا، شرکت هواپیمایی آذربایجان و شرکت هواپیمایی آسمان ایران نیز به افغانستان پرواز دارند. مقام های وزارت ترانسپورت و هوانوردی افغانستان می گویند که تنها از فرودگاه کابل روزانه بیش ۵۰ پرواز انجام می شود. صورت و پرواز های داخلی نیز در نتیجه رشد طبقه متوسط در افغانستان، در حال افزایش است.

به این ترتیب فعالیت صنعت هوانوردی و عرضه خدمات هواپیمایی به صورت روز افزون گسترش می یابد اما آیا همپا با آن، استاندردهای مصئونیت و ایمنی نیز رعایت می شود؟

پاسخ حمیدالله فاروقی وزیر پیشین ترانسپورت افغانستان به این سوال "منفی " است.

آقای فاروقی می گوید که با وجود تمامی تلاش ها، معیارهای مصئونیت و ایمنی در افغانستان در سطح بسیار پایین قرار دارد. آقای فاروقی می گوید که معمولا یک سانحه هوایی در نتیجه مجموعه ای از عوامل زنجیره ای به وقوع می پیوندد و اگر بخواهیم از بروز سانحه هوایی جلوگیر شود باید تمامی عوامل بالقوه را که موجب سانحه می شود، بشناسیم.

او تاکید می کند: "مشکل اولی که ما داریم، مشکل پلیس مرزی است که متاسفانه این پلیس توانایی تامین امنیت هواپیماها و فرودگاه ها را ندارد و در سطحی نیست که بتواند جلوی حمل اشیا و اجناسی را که در فرودگاه ها و درهواپیما ها تهدید به شمار می روند، بگیرند. مشکل دوم، توزیع سوخت، در فرودگاه ها است که شرکت های تامین کننده سوخت در گذشته بنا بر شرایط خاص قراردادهای توزیع سوخت را دریافت کرده اند اما به هیچ وجه معیارهای که بتواند مسایل سلامتی و امنیت را صد فیصد تامین کند، در آنها در نظر گرفته نشده است."

آقای فاروقی می افزاید: "مشکل سوم این است که فضای افغانستان توسط نیروهای بین المللی اداره می شود و هماهنگی لازم میان ادارات هوایی افغانستان و نیروهای فضایی کشورهای دوست هنوز وجود دارد."

آقای فاروقی همچنین به نبود فناوری و متخصصان لازم برای نظارت و پیش بینی اوضاع جوی اشاره می کند اما می افزاید که برعلاوه این مشکلات فنی و ساختاری، سو استفاده و فشارهای سیاسی نیز گاه موجب فدا شدن معیارهای ایمنی پرواز در افغانستان می شود.

او گفت که در جریان ماموریتش در وزارت ترانسپورت و هوانوردی، گاه با فشارهای سیاسی روبرو بوده است تا از ناتوانی بعضی از شرکت های هواپیمایی در رعایت معیارهای ایمنی و سلامتی چشم پوشی کند؛ که البته به گفته خودش او زیر بار این فشارها نرفته است.

ایمنی پرواز یعنی چی؟

دیوید لیرمونت کارشناس مسایل هواپیمایی و مدیر مسئول مجله بریتانیایی "فلایت انترنشنال" می گوید که ایمنی یا مصئونیت پرواز عبارت از مجموعه مکانیسم هایی است که از یک سو شامل نظریات، تحقیقات، دسته بندی خطرات، نارسایی ها و حوادث هوایی می شود و از سوی دیگر معیارهای جلوگیری از حوادث هوایی را در بر می گیرد که مستلزم قانونگذاری از سوی دولت، آموزش و آگاهی دهی عمومی است.

به گفته او اجرای این مکانیسم ها نیازمند منابع زیادی است و کشورهایی مثل افغانستان در رعایت ایمنی پرواز با مشکلات بسیار زیادی روبرو هستند.

آقای لیرمونت می گوید: "مسئله مصئونیت و امنیت هوایی باید از سوی یک اداره مستقل که دولت آن را تاسیس می کند، تطبیق شود. وظیفه این اداره صدور جوازها در بخش های مختلف صنعت هوایی است. این اداره مسئولیت دارد که در جریان صدور جواز مشخص کند و مطمئن شود که دریافت کننده جواز در هر بخش از صنعت هوایی توانایی و شرایط لازم برای اجرای آن کار را دارد و اگر وظایف تعیین شده درست انجام نشود، این اداره باید توانایی و صلاحیت لغو جوازهای صادر شده را داشته باشد."

دیوید لیرمونت معتقد است که "واقعیت این است که این اداره که ما آنرا اداره ملی هواپیمایی می خوانیم، نوعی اداره ناظر بر رعایت تمامی معیارهای امنیت و مصئونیت پروازها است و اما افغانستان و بسیاری از کشور های دیگر توانایی و منابع لازم را برای انجام این کار ندارند. در این زمینه تنها به پول نیاز نیست بلکه داشتن متخصصان صنعت هوایی نیز از اهمیت ویژه برخوردار است."

به عقیده این کارشناس امور مصئونیت هوایی، اولویت نخست در صنعت هوایی در تمامی دنیا تامین، نظارت و مراقبت از مصئونیت و سلامت پروازها است و به همین دلیل نیز قسمت اعظم مسئولیت های سازمان بین المللی هواپیمایی کشوری یا "ایکائو" بر تعیین معیارهای ایمنی پرواز متمرکز است.

ایکائو یا سازمان بین‌المللی هواپیمائی کشوری، یک نهاد تخصصی سازمان ملل متحد است که مأموریتش هماهنگ ‌سازی استانداردهای بین‌المللی پروازها و مدیریت خطوط هوایی در سطح جهان است. این سازمان کشورهای عضو را که افغانستان نیز از جمله آن است، مکلف به رعایت معیارهای تعیین شده مصئونیت و سلامتی پروازها می کند.

پس در افغانستان کدام اداره از مصئونیت و ایمنی پرواز ها نظارت می کند؟

راز محمد علمی معاون وزارت ترانسپورت و هوانوردی افغانستان می گوید که وظیفه نظارت و مراقبت از مصئونیت پروازها در افغانستان از سوی ریاست مصئونیت و امنیت پروازها در وزارت ترانسپورت و هوانوردی این کشور، صورت می گیرد: "ناظران این اداره تواناییها و ظرفیت های این شرکت را مورد ارزیابی قرار می دهند تا ببینند که آیا این شرکت از نگاه فنی و مدیریتی معیارهای لازم را دارد؟ آیا این شرکت زمینه های لازم آموزش را به کارمندانش فراهم کرده است و اینکه آیا نظام مراقبت لازم از هواپیماها درین شرکت وجود دارد؟ اگر پاسخ این سوالها مثبت باشد، شرکت متقاضی می تواند مجوز بگیرد و یا هم مجوزش را تمدید کند."

با وجود تمامی مشکلات مربوط به عدم رعایت لازم معیارهای ایمنی پرواز در افغانستان، سقوط هواپیما های غیر نظامی در افغانستان زیاد نیست. تنها در سال ۲۰۰۵ یک هواپیمای خطوط داخلی کام ایر در شرق کابل سقوط کرد که طی آن بیش از ۱۰۰ نفر کشته شدند. اما نگرانی جدی وجود دارد که با افزایش فعالیت های هواپیمایی در افغانستان، شمار سوانح هوایی افزایش یابد.

مطالب مرتبط