در خیمه جرگه مشورتی صلح چه گذشت؟

جرگه مشورتی صلح

بخشی از غرب کابل برای سه روز به روی ترافیک بسته بود و صدها تن از سران بانفوذ محلی زیر خیمه بزرگ "لویه جرگه" گردهم آمدند تا ثابت کنند که حتی در افغانستان دموکراتیک، این ریش سفیدان محلی اند که در مناطق شان حرف اول را می زنند.

حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان در تلاش برای فرونشاندن خشونت های دامنگیر و آوردن "برادران ناراضی" اش که عمدتا زیر پرچم گروه طالبان، حزب اسلامی گلبدین حکمتیار و شبکه حقانی علیه دولتش می جنگند، دست به دامن ریش سفیدان قومی شده است.

کاری که به عهده این بزرگان اقوام گذشته شد، این بود که روشن کنند که چگونه می توان مخالفان مسلح را به پشت میز مذاکره نشاند تا دست از خشونت بردارند و به زندگی عادی برگردند.

هزار و ششصد تن از سران قومی به ۲۸ کمیته تقسیم شدند و عمده ترین پیشنهادی که پس از سه روز دادند این بود که نام رهبران شورشیان از فهرست سیاه سازمان ملل متحد حذف شود، زندانیان طالبان به عنوان حسن نیت آزاد شوند، اما دستاوردهای هشت سال گذشته افغانستان نیز حفظ شود.

مخالفان طالبان در راس جرگه

به نظر می رسد آنچه در حاشیه اجلاس عمومی این جرگه ملی مشورتی صلح گذشت، نیز از فیصله های آن کمتر جالب نباشد.

در همان روز اول، دولت افغانستان ریاست این جرگه را به عهده برهان الدین ربانی، رهبر جمعیت اسلامی افغانستان و بانی ائتلاف شمال ضد طالبان گذاشت. جعفر مهدوی و ستار درزابی، دو منشی جرگه هم افراد وابسته به حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان و جنبش ملی اسلامی ژنرال دوستم بودند.

Image caption مجاهدین سابق، که عمدتاً مخالفان طالبان هستند، از گردانندگان جرگه بودند

این سه گروه سابقه دوستی با طالبان ندارند. تحت رهبری برهان الدین ربانی بود که طالبان با جنگجویان احمد شاه مسعود، فرمانده فقید مجاهدین جنگیدند و کابل، پایتخت افغانستان را از کنترل آقای ربانی خارج کردند. بعد از آنهم، باغهای شمالی بدست طالبان آتش زده شد و نبرد تا ترور احمدشاه مسعود ادامه یافت.

ژنرال عبدالرشید دوستم و حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان به رهبری محمد محقق هم در شمال این کشور صدها جنگجوی طالبان را کشتند. اما بعد از آنکه طالبان توانستند در سال ۱۹۹۷ مزارشریف را تصرف کنند، دست به قتل عام هزاره ها زدند.

اما خود آقای محقق و ژنرال دوستم در این جرگه شرکت نکردند.

با این وصف، اگر آشتی با طالبان را هدف اصلی جرگه بدانیم، انتظار می رفت که حداقل هیات رئیسه جرگه مشورتی صلح کسانی مورد اعتماد یا حداقل احترام طالبان باشند.

از سوی هم، عبدالله عبدالله از یاران آقای ربانی این جرگه را بی فایده خواند و در آن شرکت نکرد.

با این وجود، رئیس جمهوری سابق افغانستان می گوید که به دعوت صبغت الله مجددی، دیگر رهبر جهادی که ظاهرا وضع صحی اش برای ریاست مجلس خوب نبوده، این مسئولیت را پذیرفته است.

'فداکاری' زنان؟

در نشست های عمومی این جرگه هرچند فعالان حقوق زن حضور داشتند و هیچ حرفی از محدود کردن آزادی های زنان رسما گفته نشد، اما حداقل یک نماینده زن از ولایت فراه فرصت نیافت که نظراتش را باز گو کند.

این زن در روز سوم جرگه صلح پیش از اینکه حامد کرزی به سخنرانی آغاز کند از جایش بلند شد و سعی کرد دیدگاهش را در مورد مذاکره با طالبان به شرکت کنندگان بگوید که چنین اجازه ای نیافت و از خیمه بیرون شد.

همه رئیسان کمیته ها، به جز یکی، مرد بودند و بسیاری، حضور زنان در این جرگه را نمادین می دانستند.

اما باوجود آن، وقتی رئیس جرگه از فداکاری های زنان افغان سخن می گفت، تقریبا همه کف می زدند.

شاید این را هم جز فداکاری زنان شمرد که وقتی شورشیان به خیمه لویه جرگه موشک شلیک کردند، هیچ یکی از آنها حتی از جایش بلند نشد.

در همان ساعت کار جرگه که رئیس جمهوری افغانستان سخنرانی می کرد، شورشیان حداقل دو راکت به سوی جرگه پرتاب کردند که یکی درست به تپه ای در عقب جرگه فرود آمد.

آقای کرزی ظاهرا سخنرانی اش را با این جمله که انفجار بمب و خمپاره برای پسر سه ساله اش هم عادی شده، کوتاه کرد و از مجلس بیرون شد.

در دو روز بعدی هم این بیم (دست کم در میان خبرنگاران حاضر در تالار) وجود داشت که نکند شورشیان باز هم دست به ماشه ببرند.

گفتگوهای داغ

Image caption زنان در جرگه بیشتر حضور نمادین داشتند

هرچند استیفان دی میستورا، فرستاده ویژه سازمان ملل متحد برای افغانستان که در تالار حضور داشت، آن را نشانه ای از جدی شدن روند مذاکرات افغانستان دانست.

این دیپلمات سابقه دار سازمان ملل به این شرایط "گفتگوهای داغ" نام داد و گفت در ۱۸ منطقه جنگ زده جهان که ماموریت داشته، وقتی مذاکرات به مرحله حساسی رسیده، مخالفان مسلح هم به گفتگو و هم به نبرد مسلحانه شدت بخشیده اند.

بیش از هر سخنران دیگر، اما این عبدالرب رسول سیاف بود که حضار را به وجد آورد. این رهبر معروف جهادی با آوردن احادیث پیامبر اسلام، به نکوهش همسایگانی پرداخت که به گفته او آرامش همسایه اش را تحمل نمی توانند.

آقای سیاف در اشاره به تمایل طالبان به ادامه جنگ، گفت که ریختن خون، بردن مال و از بین بردن عزت مسلمان، بر مسلمان حرام است.

با این سخنرانی آقای سیاف، نمایندگان هیجان زده جرگه صلح به سوی خانه های شان برگشتند. حالا حداقل چارچوکات مذاکره با طالبان تعیین شده است. ترکیه و عربستان سعودی، کشورهای مناسب میانجی برای ادامه گفتگوها بین دولت و طالبان در نظر گرفته شده اند.

اما روشن نیست که سرانجام طالبان چقدر به حرف های این کشورهای اسلامی و این جرگه مشورتی افغانها گوش خواهند داد.

مطالب مرتبط