تازه ترین پژوهشهای افغانستان در دانشگاه آکسفورد

نشست آکسفورد
Image caption حضور چهره های جوان دانشگاهی در این نشست حکایت از آن داشت که نسل نوی از افغانها در غرب به کار آکادمیک روی آورده است.

اخیراً شهر دانشگاهی آکسفورد میزبان همایشی بود با شرکت دهها تن از پژوهشگران و صاحب نظران افغان و خارجی درباره افغانستان.

سازمان دهندگان همایش تلاش کردند تا تازه ترین پژوهشها در عرصه های مختلف در مورد افغانستان و یا مرتبط با مسایل این کشور را در این کنفرانس عرضه کنند.

در این همایش که از سوی «کانون پژوهشگران افغانستان» تحت عنوان «ارتباط دانشمندان، پیشرفت دانش» برگزار شده بود، سعی شد تا مسایل افغانستان با دید علمی و از زوایای نو مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد.

حضور چهره های جوان دانشگاهی در این نشست حکایت از آن داشت که نسل نوی از افغانها در غرب به کار آکادمیک روی آورده است. نسلی که با رنجهای نسل گذشته نیز ناآشنا نیست، اما با درک نیازهای نو، تلاش می کند از زاویه ای علمی به قضایای افغانستان بپردازد و برای معضلات گوناگون این کشور راه حل جستجو کند. ارائه بسیاری از مطالب به صورت همزمان به دو زبان فارسی و انگلیسی می تواند نشانی باشد از این که بین گذشته و آینده افغانستان از یکسو و بین افغانستان و جهان خارج از سوی دیگر پلی ارتباطی ایجاد شده است.

ویژگی دیگر این نشست، تلاش برای پرهیز از برخورد سیاسی با قضایای افغانستان بود؛ و حضور چهره های آکادمیک و غیر وابسته به جناحها و یا گرایشهای سیاسی موجود در افغانستان، را می توان گامی مثبت در جهت بررسی علمی مسایل این کشور دانست. امری که این همایش را از نوع نشستهای مشابه در داخل و بیرون افغانستان متمایز می کرد.

Image caption آقای کشتمند تأکید کرد که پس از سه دهه بحران در افغانستان، زمان آن رسیده است که پژوهشگران از سیاسی کردن تاریخ و تاریخ نویسی بپزهیزند و به بازبینی رویدادهای تاریخی در افغانستان بپردازند.

رکس هیگ، استاد دانشگاه در آکسفورد و مشاور در دولت بریتانیا جزو نخستین سخنرانان این محفل بود و به اثرات روانی مناقشات، و راههای برون رفت از آن پرداخت. او با ارائه مثالهایی از افغانستان، جنگ و مناقشات را از نظر روانکاوی به تحلیل گرفت و شیوه های مقابله با تبعات آن را از نظر علم روان درمانی بررسی کرد. او بر نقش برجسته ای که روانپزشکان و روانشناسان در حل مناقشات بین گروههای متخاصم در افغانستان می توانند بازی کنند، اشاره کرد، که این خود طرح یک اندیشه نو در این همایش بود. به نظر آگاهان، ارزیابی آقای هیگ را می توان جزو معدود پژوهشها درباره اثرات جنگ و مناقشات بر ضمیر ناخودآگاه افرادی دانست که بحرانهایی نظیر مناقشه در افغانستان را تجربه می کنند.

سلطانعلی کشتمند، صدر اعظم سابق افغانستان و بنیانگذار "کانون پژوهشگران افغانستان"، اشاره کرد که هدف از برگزاری این نشست، آن بوده است تا تازه های پژوهشی در رابطه با تاریخ، جامعه شناسی و فرهنگ افغانستان عرضه شود.

آقای کشتمند در ادامه به اهمیت و ضرورت درک و آموزش تاریخ اشاره کرد و مواردی چون دگرگون نشان دادن رویدادهای تاریخی، تلاش برای جایگزین کردن واقعیت های تاریخی با تصورات ساختگی، و تفسیر نادرست واقعیت های تاریخی را جنبه های مختلف تحریف تاریخ در افغانستان بر شمرد. آقای کشتمند تأکید کرد که پس از سه دهه بحران در افغانستان، زمان آن رسیده است که پژوهشگران از سیاسی کردن تاریخ و تاریخ نویسی بپزهیزند و به بازبینی رویدادهای تاریخی در افغانستان بپردازند.

حمزه واعظی، نویسنده و پژوهشگر، سخنانی زیر عنوان «حقوق اقلیتها و حقوق شهروند: سنجش سزاواری» ارائه کرد. او با سنجش وتعریف این دو کلید ـ واژه از نظر حقوقی وسیاسی، با توجه بر پیچیدگی ساختاری، قومی وفرهنگی در افغانستان، تأکید کرد که گفتمان حقوق اقلیتها موجب گسترش منازعه اجتماعی، گسستگی ملی، درجه بندی اعتباری انسانها، کتمان حقوق زنان، استبداد اکثریت و تلقی تباری از چنین حقوقی می شود. وی همچنین فقدان معیار سنجش اقلیت از اکثریت، فقدان تمثیلگران واقعی سیاسی وابهام در تقسیم وتخصیص حقوق اقلیتها را از چالشهای مهم این گفتمان دانست.

Image caption ویژگی دیگر این نشست، تلاش برای پرهیز از برخورد سیاسی با قضایای افغانستان بود.

به گمان آقای واعظی، گفتمان حقوق شهروندی سزاورترین گفتمان درافغانستان است که می تواند موجب ارتقای شأن انسانی، تأمین عدالت اجتماعی، به بلوغ رسیدن بینش جمعی و رشد عقلانیت سیاسی شود و بهترین الگویی است که جامعه قومی افغانستان را به سمت عبور از مرحله قومی و رسیدن به جامعه ی مدرن شهروندی و دمکراتیک سوق می دهد.

نجیب الله مسیر، پژوهشگر، سخنانی پیرامون دگرسازی سیستم سیاسی ونقش آن درفرایند گذار از بحران عمومی به آرامش ملی داشت. او گفت که سیستم سیاسی ریاستی در افغانستان مؤثریت و کارایی نداشته و نمی تواند پاسخگوی نیازهای رو به رشد جامعه باشد. آقای مسیر سیستم پارلمانی و تکیه بر دموکراسی و حقوق شهروندی را راه رسیدن به یک جامعه مدرن در افغانستان شمرد.

رحمت الله بیژن پور، روزنامه نگار، به اهمیت کار علمی و پژوهشی در عرصه تحقیقات تاریخی در افغانستان پرداخت و کاربرد شیوه های نوین پژوهش را یک ضرورت خواند. او نبود آمار دقیق از ترکیب جمعیتی و قومی در افغانستان را یک مشکل اساسی بر سر راه کار علمی و جامعه شناسانه توصیف کرد.

اسدالله شفایی، مترجم و روزنامه نگار، نگاهی داشت به وضعیت رسانه ها در افغانستان در ده سال اخیر. او رشد کمی و سریع رسانه ها را یکی از جلوه های بارز تحولات جدید در افغانستان توصیف کرد و در عین حال اشاره کرد که کار رسانه ای در افغانستان به یک کار حرفه ای تبدیل نشده و مواردی چون سیاست زدگی، عدم رعایت اخلاق رسانه ای، خودسانسوری و عدم استقلال رسانه ها را از جنبه های مشخص کاستی در کار رسانه های افغانستان شمرد.

آقای شفایی با این وصف، افزایش آگاهی عمومی، در هم شکسته شدن انحصار اطلاعاتی، ترویج فرهنگ نقد و انتقاد، شکسته شدن تابوها، ترویج کثرت گرایی و تمرین دموکراسی را از جنبه های مثبت رشد رسانه ها در افغانستان خواند و نقش نظارتی رسانه ها را در شرایطی که یک دموکراسی نوپا در این کشور شکل گرفته، مهم ارزیابی کرد.

تمنا رحیمی، دانشجوی دکترا در دانشگاه لندن شیوه ها و نظریه های مطرح در عرصه پژوهش علمی و انواع پژوهشهای کیفی و کمی را مطرح کرد. او در پایان به نقش سازمانهای دخیل در کار پژوهشی در افغانستان نظیر سازمان ملل متحد، گروه بین المللی بحران و اداره توسعه بین المللی اشاراتی داشت. خانم رحیمی تأکید بر آن داشت که خط مشیها در ادارات مختلف افغانستان باید برپایه مدارک پژوهشی از افغانستان و یا دیگر کشورها استوار گردد. در غیر این صورت، عملی کردن هر نوع برنامه که با معیارهای پژوهشی امتحان شده عیار نباشد، باعث ضیاع وقت نیروی انسانی، سرمایه و منابع موجود در افغانستان خواهد شد و نمی توان نتیجه سودمندی از آن انتظار داشت.

کاوه سپارتک، دانشجوی دکترا در دانشگاه وست مینستر در لندن درباره جهانی شدن، افغانستان و نقش طالبان و مواد مخدر در این روند پرداخت. او شواهد مستندی در این باره ارائه کرد و با اشاره به آمارهای مختلف سهم طالبان را در این مورد برجسته خواند.

آدینه سنگین، اقتصاددان، تأثیرات جهانی شدن بر افغانستان و تبعات گسترش بازارآزاد را بر اقتصاد افغانستان ارزیابی کرد. او گفت که تأکید بر بازار آزاد در افغانستان به عنوان یکی از راههای توسعه اقتصادی شیوه ای مناسب این کشور نیست، و اقتصاد برنامه ریزی شده را بیانگر نقش متعادل کننده دولت در اقتصاد چنین کشورهایی دانست.

در مراحل پایانی این همایش شهباز ایرج، سید رضا محمدی و دستگیر نایل، از فعالان ادبی امروز افغانستان به ارایه گزیده هایی ادبی و شعر پرداختند.

یوسف علی رحیمی، مشاور روانپزشکی در آکسفورد، به عنوان رییس جلسه در پایان به جمع بندی کار این همایش پرداخت و تشویق کارهای علمی و پژوهشی درباره افغانستان را جزو نتایج عملی و ملموس برگزاری چنین نشستهایی خواند. او بر ضرورت آموزش دهی پژوهشگران جوان، توسعه متداوم دانش پژوهشگران و ارتباط میان «کانون پژوهشگران افغانستان» و دانشگاههای افغانستان و جهان تأکید ورزید.