ژنرالی که به دروازه خودش گل زد؟

استنلی مک کریستال
Image caption مک کریستال از نخستین روزهای کارش در افغانستان خبر ساز شد

در میان خبر های داغ جام جهانی که همه را به خود سرگرم کرده بود، خبری از افغانستان توجه همه رسانه ها را به خود جلب کرد، این بار خبر از تلفات نظامی یا مواد مخدر نبود. این بار خبر از اظهارات باور نکردنی یک ژنرال آمریکایی در مورد مقام های ارشد کاخ سفید بود. اظهاراتی که منجر به برکناری فوری او شد.

استنلی مک کریستال، ژنرال چهار ستاره ای که بعد از جنگ عراق و افغانستان پرآوازه شد و مدارج ترقی و اقتدار را در مدت زمان اندکی پیمود.

او شماری از مقام های کاخ سفید را "دلقک و حیوان زخم خورده" نامید و بعد فورا و حتی قبل از این که اظهاراتش به طور کامل منتشر شود، عذر خواهی کرد.

فرمانده مقتدر

مک کریستال نخستین کسی بود که به طور همزمان فرماندهی، 150 هزار نیرو از چهل کشور جهان را به عهده داشت و مسئولیت اصلی او مهار خشونت ها در افغانستان بود.

شورشیانی که اگرچه مهار نشدند، اما ضربه هایی سختی را در زمان فرماندهی مک کریستال متحمل شدند.

مک کریستال که در عراق کارنامه موفقی داشت و نیروهای تحت امر او توانستند صدام حسین را از مخفیگاهش بیرون آورند، همیشه حمایت ژنرال پتریوس فرمانده آمریکا در خاورمیانه شرق آفریقا و آسیای میانه را با خود داشته است.

مک کریستال در نخستین روزهای تصدی سمت فرماندهی در افغانستان خبر ساز شد، او از نیاز به بیش از 50 هزار نیروی اضافی سخن گفت که سرانجام باراک اوباما با اعزام 30 هزار نیرو به درخواست او موافقت کرد.

کاهش تلفات غیر نظامی

برجسته ترین کارنامه ژنرال مک کریستال که مقامهای افغان از آن یاد می کنند، کاهش حملات هوایی و در نتیجه کاهش تلفات غیر نظامیان بود.

برزگترین عملیات به رهبری او در هلمند که شورشیان را از پایگاه اصلی شان در مارجه بیرون راند، نیز تلفات غیر نظامی عمده ای به دنبال نداشت.

باهم دیدن مشکلات افغانستان و پاکستان، از دیگر نکاتی است که ژنرال مک کریستال برآن تاکید داشت. نکته ای که در استراتژی آمریکا نیز برجسته است.

اف- پک (افغانستان-پاکستان)

در یک سالی که ژنرال مک کریستال فرماندهی نیروهای ائتلاف را به عهده داشته، چند تن از برجسته ترین فرماندهان طالبان پاکستانی در مناطق قبایلی در اثر حملات هوایی آمریکا کشته شده اند.

ژنرال مک کریستال در عراق موفق شد با سیاست اعمال فشار نظامی بر گروه های شورشی و گفت و گو با رهبران مذهبی، سران قومی و متنفذان محل شورشها را مهار کند، در افغانستان نیز از نخستین روزهای کاری اش از تکرار این سیاست حرف زد.

Image caption جلب حمایت مردم در مناطق نا آرام از برنامه های اصلی مک کریستال بود و بارها به این منظور به جنوب و شرق سر کرد

از این رو تاکید بر جلب حمایت مردم در مناطق نا آرام از طریق کاهش تلفات نظامی و توجه به خواسته های آنها کلیدی ترین نکته در استراتژی آقای مک کریستال بود و همین نکته بود که راه او را به درون جامعه سنتی افغانستان باز کرد و او توانست بارها با سران قومی و متنفذان محل در مناطق جنوبی افغانستان دیدار و گفت و گو کند.

ژنرال مک کریستال در بخشی از نامه بلند و معروفش به آقای اوباما در سال گذشته وقتی که درخواست نیروهای بیشتر را کرده بود، توضیح داده بود که بحرانهای افغانستان را نمی شود با فرمولهای غربی حل کرد.

مثال هایی که او در این نامه اش به آنها استناد کرده بود نشان می داد که مک کریستال پیچیدگی های جامعه افغانی را تا حد زیادی درک کرده است.

با همه اینها اما مک کریستال همواره به در هم کوبیدن طالبان سرسخت و جنگجو تاکید داشت و به این باور بود که نباید از موضع ضعف سراغ گروه های شورشی رفت.

چه اتفاق افتاد؟

خیلی ها شاید هنوز به این تصور باشند که حرفهایی را که از قول آقای مک کریستال در مجله رولینگ استون نقل شده، در یک مصاحبه گفته شده است.

اما نه، خبرنگار مجله رولینگ استون، اجازه یافته که حدود یک ماه در مقر فرماندهی ژنرال مک کریستال بماند، این خبرنگار در طول یکماه بارها با ژنرال مک کریستال و مشاوران او در موارد مختلف حرف زده و اظهارات آنها را یادداشت کرده و در نهایت همه آنها را یکجا منتشر کرده است.

دلیل یا بهانه

پیش از این نیز مواردی از اختلاف نظر بین ژنرال مک کریستال و دیگر مقام های آمریکایی دیده شده بود از جمله نامه ای که کارل ایکنبری سفیر آمریکا در افغانستان به واشنگتن نوشت و در آن توضیح داد که افزایش نیروهای نظامی در افغانستان راه حل درستی نیست.

Image caption استنلی مک کریستال افغانستان را در حالی ترک کرد که نقشه ها و برنامه های زیادی داشت و عملی نشده ماندند

شماری از کارشناسان با اشاره به سابقه این ماجرا معتقدند که اظهارات اخیر ژنرال مک کریستال که از آن عذر خواهی نیز کرده بود، بیشتر از اینکه دلیل برکناری او باشد، بهانه ای برای این امر بود.

عده ای نیز معتقدند که بسیاری از اظهارات ژنرال مک کریستال در نشریه رولینگ استون خلاف واقع نبوده است و او به احتمال زیاد به عنوان یک فرمانده ارتش در صحنه نبرد، اختلافاتی با برخی از مسئولان غیر نظامی جنگی که کیلومترها تا صحنه نبرد فاصله دارند، داشته است و این اختلافات را در موارد مختلف بیان کرده و خبرنگار رولینگ استون نیز این سخنان را یادداشت و در نهایت همه آنها را یکجا منتشر کرده است.

حفظ استراتیژی با تغییر چهره؟

ظاهرا به نظر می رسد که ژنرال پتریوس فرمانده نیروهای آمریکا در خاورمیانه، شرق آفریقا و آسیای میانه از این پس فرماندهی نیروهای ائتلاف و ناتو در افغانستان را رسما به عهده بگیرد. این جایگزینی نشان می دهد که روند جاری در افغانستان همچنان حفظ خواهد شد. زیرا ژنرال پتریوس فردی است که آقای مک کریستال بسیار به او نزدیک بود و هردو ژنرال نظر واحدی در مورد مسایل افغانستان دارند.

ژنرال چهار ستاره پنتاگون یک سال به شدت جنجالی، پردرد سر و خبر ساز را پشت سر گذاشت و سرانجام با پایان ناگهان و احتمالا نا خواسته این ماموریت به پنتاگون باز گشت. در حالی که نقشه ها و برنامه های عملی نشده زیادی در سر داشت.

اما میدان نبرد در افغانستان هنوز داغ است. میدانی که موفق برآمدن از آن، آرزوی ژنرالانی زیادی در سی سال گذشته بوده است.

مطالب مرتبط