مدارس پاکستانی و بینادگرایی مذهبی

شاگردان مدارس دینی پاکستان
Image caption حدود دو میلیون نفر در مدارس دینی پاکستان سرگرم آموزش هستند و برای همه آنها غذا و محل اقامت رایگان فراهم است

شمار مدارس دینی در پاکستان به ویژه در ایالت پنجاب رو به افزایش است. بر اساس آمار رسمی که مسئولان سازمان موسوم به اتحاد تنظیمات مدارس در این کشور ارایه می کنند، حدود بیست هزار مدرسه دینی در پاکستان ثبت شده است.

مولانا محمد حنیف جالندهری، از مسوولان ارشد اتحاد تنظیمات مدارس پاکستان می گوید در این مدارس که از سوی مکتب های فکری شعیه، بریلوی و دیوبندی اداره می شوند، حدود دو میلیون نفر به شمول شاگردان مرد و زن مصروف آموزش علوم دینی اند.

برخی از سیاستمداران پاکستانی در پاسخ به این نگرانی ها که مدارس در گسترش بیناد گرایی مذهبی نقش مهم داشته، می گویند در دهه هشتاد زمانیکه جهاد افغانستان آغاز شد، برخی از مدارس دینی در پاکستان نقش مهمی در جهاد افغانستان ایفا کردند. پس از آن افرادی زیادی از مدارس دینی در آنچه که "جهاد کشمیر" خوانده می شود، سهم گرفتند.

در همین رابطه انگشت اتهام فعالیت گروه هایی که اخیرا به عنوان طالبان پاکستانی ظهور کرده و دست به فعالیت های خشونت بار می زنند ، نیز متوجه برخی مدارس اسلامی است.

تاج محمد لنگاه، رهبر حزب سیاسی موسوم به "پاکستان سرائیکی پارتی" می گوید بیشتر مدارس در جنوب پنجاب از سوی جمعیت علماء اسلام (جی یو آی) به رهبری مولانا فضل الرحمن اداره می شوند.

آقای لنگاه می گوید: "طالبانی که در افغانستان هستند و طالبان که در پاکستان هستند همه مربوط جی یو آی هستند."

او می افزاید: " گروه های موسوم به سپاہ صحابه، لشکر جھنگوی، تحریک ختم نبوت و لشکر محمد، همه اینها نیز وابسته به جمعیت علماء اسلام (جی یو آی) هستند."

این رهبر سیاسی می گوید: "منطقه سرائیکی از نگاه سیاسی مرکز جی یو آی تلقی می شود و افراد زیادی از این منطقه برای فعالیت در ایالت خیبر- پختونخواه (سرحد سابق) و مناطق قبایلی مورد استفاده قرار می گیرند."

اما مولانا صفی الله، یکی از مسولان جمعیت علماء اسلام و رییس یک مدرسه اسلامی، موضوع استخدام ستیزه جویان از طریق مدارس را رد کرده می گوید: "علیه مدارس اتهام وارد می شود اما شواهد و مدراکی ارایه نمی شود."

او می گوید: "در مدارس خشونت وجود ندارد و چنین مسایلی نیز تدریس نمی شود."

زمانیکه به مولانا فضل الله فرمانده طالبان در دره سوات و رهبران طالبان پاکستانی از جمله بیت الله محسود و دیگران اشاره شد، مولانا صفی الله گفت که این دو ، نتیجه یک توطئه اند و آنان بر اساس اصول مدارس گامی بر نداشته اند.

تندروی و آموزه های اسلامی

اما تاج محمد لنگاه، این موضعگیری آقای صفی الله را نمی پذیرد. او می گوید : "زمانی از یک مدرسه در منطقه 'مسه کوهته' در نزدیکی شهر مولتان ۷۰۰ طالب برای جنگ به افغانستان فرستاده شدند و دو وزیر مربوط به جمعیت علما اسلام برای ابراز تشکر از مسولان ، از این مدرسه بازدید کردند."

در این حال، محمد حنیف جالندھری، از مسولان اتحاد تنظیمات مدارس می گوید: " سی - چهل سال قبل در مدارس بنیادگرایی و خشونت وجود نداشت، این پدیده پانزده یا بیست سال قبل به وجود آمد، بنابر این باید به عوامل به وجود آمدن این مشکل توجه کرد."

عایشه صدیقی، تحلیل گر مسایل سیاسی در این زمینه به مساله دیگری اشاره می کند. خانم صدیقی می گوید در مدارس جهاد آموزش داده نمی شود اما برای جهاد، افراد از مدارس انتخاب می شوند.

اما علیرغم این گونه اظهارات، برخی ها در پاکستان به این باور هستند که بیشتر مدارس اسلامی در گسترش دیدگاه های بیناد گرایی مذهبی نقش آنچنانی آنگونه که شماری از احزاب ناسیونالیست در این کشور مطرح می کنند؛ ندارند.

شیخ راشد، یکی از تاجران پاکستانی می گوید اکثر مدارس در ترویج بیناد گرایی نقشی ندارند. اما آقای راشد در عین حال می گوید، مدارسی وجود دارند که به نحوی متهم به فراهم کردن امکانات به ستیزه جویان هستند.

اما کدام عوامل عمده سبب تقویت گروه های تندرو بویژه در پنجاب می شود؟

فقر شدید؛ دامی برای جذب سرباز

اعجاز مهر، گزارشگر بی بی سی که به شش منطقه ایالت پنجاب سفر کرده و با افراد مختلف در مورد ترویج بنیادگرایی اسلامی گفتگو کرده می گوید از اظهارات مردم چنین بر می آید که جوانان به دلیل فقر و بیسوادی به دام بینادگرایان می افتند.

اما چگونه ممکن است از ترویج بینادگرایی مذهبی و گسترش گروه های ستیزه جو در پاکستان جلوگیری شود؟ این پرسش حالا به شدت در میان حلقات سیاسی و نهاد های مدنی در این کشور مطرح می شود.

Image caption نهاد های استخباراتی پاکستان در گزارش خود گفته اند که حدود هفده گروه بنیاد گرای مذهبی که برخی آنان قبلا غیر قانونی اعلام شده اند، تحت نام های مختلف دوباره فعال شده اند

برخی آگاهان ابراز عقیده می کنند که مدارسی در پاکستان وجود دارد که از حمایت برخی نهادهای مسوول در دفاع از حاکمیت این کشور برخوردار هستند.

تحلیل گران مسایل سیاسی و اجتماعی می گویند، تا زمانیکه رهبری سیاسی و حکومت پاکستان راهکار مشترک به منظور مبارزه با گروه های تندرو مذهبی اختیار نکنند، بینادگرایی به طور کامل از میان برداشته نخواهد شد.

محمود نظامی، یکی از محققان پاکستانی می گوید: "پاکستان با مشکل دهشت افکنی روبرو است"؛ اما به گفته او حکومت در ایالت پنجاب اقدامات امنیتی خود را متوجه اهدافی می کند که ارتباطی خاصی با این مسایل ندارند.

آقای نظامی ابراز عقیده می کند که این گونه عملکردها در عمل بجای اینکه سبب جلوگیری تندروی شود، منجر به ترویج بیناد گرایی می شود.

آقای نظامی همچنین به موضوع دیگری نیز اشاره می کند و می گوید: "حلقه ای بزرگ از حزب مسلم لیگ شاخه نواز متشکل از افراد مذهبی است، از این رو این حزب طرفدار اقدامی نیست که به نارضایتی رای دهندگانش تمام شود.

منابع مالی مدارس دینی در پاکستان

در بیش از بیست هزار مدرسه دینی در پاکستان نزدیک به دو میلیون نفر مصروف آموزش هستند و برای تمامی این محصلین دینی غذا و محل اقامت رایگان فراهم است.

اخیرا در پاکستان این پرسش به شدت مطرح است که میلیون ها دلار هزینه ای که در مدارس دینی به مصرف می رسد از کجا می آید.

عایشه صدیقه، تحلیلگر پاکستانی می گوید که «تامین نیازهای مالی مدارس دینی در پاکستان کار مشکلی نیست چرا که علاوه بر زکاتی که از خود پاکستان جمع آوری می شود، پول هنگفتی هم از بیرون وارد پاکستان می شود و روحانیون پاکستانی در ماه رمضان برای دریافت هزینه های مدارس به عربستان سعودی سفر می کنند.»

خانم عایشه می گوید: "در مورد بررسی مصرف پول در مدارس دینی نه قانونی وجود دارد و نه هیچ یک از مسوولین دولتی می توانند و یا تمایلی دارند که از مسئولان مدارس در این مورد بپرسند."

مسولان مدارس می پذیرند که افراد متمول پاکستانی در تامین هزینه های مدارس دینی نقش مهمی دارند.

محمد حنیف جالندری، از مسئولان اتحاد تنظیمات مدارس می گوید هزینه ماهانه مدرسه او حدود سه میلیون روپیه (پول رایج پاکستانی) است و این رقم توسط زکات به دست می آید. اما آقای جالندری موضوع تامین مالی مدارس از خارج را رد می کند.

گروه های بینادگرا مشغول فعالیت های مخفیانه در ایالت های پنجاب و سند

نهادهای استخباراتی پاکستان در گزارشی که به وزارت داخله/کشور این کشور ارائه کرده اند، از آغاز دوباره فعالیت های مخفیانه گروه هایی که در این کشور غیر قانونی اعلام شده اند، خبر داده است.

این گزارش در حالی تهیه شده که اخیرا تقویت و نفوذ روز افزون طالبان پنجابی در پاکستان به ویژه در ایالت پنجاب سبب نگرانی های جدی دولت مرکزی پاکستان و جامعه جهانی شده است.

نهاد های استخباراتی در گزارش خود گفته اند که حدود هفده گروه بنیادگرای مذهبی که برخی آنان قبلا غیر قانونی اعلام شده اند، تحت نام های مختلف گردهمایی های مذهبی تشکیل می دهند و از این طریق از مردم پول می گیرند.

در این گزارش که به وزارت داخله پاکستان ارائه شده آمده است که گروه های مذهبی به خصوص در شهر های راولپندی، چکوال، پند دادن خان، مندی بهاء الدین، اتک، کهاریا، فیصل آباد و گوجرانواله فعالیت های مخفیانه خود را از سر گرفته اند.

وزارت داخله پاکستان نامهای این گروه ها را فاش نکرده اما یک مقام این وزارت به بی بی سی گفته است که در میان این گروه ها گروه موسوم به "غازی فورس" (نیروی غازی) در مناطق مختلف فعالیت آغاز کرده است.

این گروه پس از عملیات بر لال مسجد (مسحد سرخ اسلام آباد) در سال 2007 در اسلام آباد پایتخت پاکستان تشکیل شده است.

Image caption ارتش پاکستان در دوسال گذشته درگیری های سختی با ستیزه جویان در مناطق قبایلی داشته که سبب آوارگی هزاران تن از ساکنان آن مناطق شده است

منابع وزارت داخله پاکستان می گویند این گروه با سایر گروه های مذهبی و ستیزه جو به شمول تحریک طالبان پاکستان تماس دارد و گفته شده است که فعالان گروه غازی فورس در فعالیت های ستیزه جویانه دست داشته اند.

در گزارش نهاد های استخباراتی تاکید شده است که به دنبال عملیات ارتش پاکستان علیه شورشیان طالب در مناطق قبایلی در ایالت خیبر- پختونخواه، تعداد زیاد شورشیان و ستیزه جویان مناطق قبایلی را ترک کرده و به مناطق دور افتاده ایالت پنجاب پناه برده اند.

یک مقام وزارت داخله پاکستان گفته که پس از این گزارش، به نهاد های امنیتی چهار ایالت دستور داده شده تا بر فعالیت های این گروه ها نظارت جدی کنند و به این منظور وسایل و امکانات جدید در اختیار نهاد های استخباراتی و امنیتی قرار داده شده است.

مطالب مرتبط