ارتش افغانستان؛ نگاهی اجمالی

Image caption کشورهای غربی در تلاشند ارتش افغانستان را آماده تامین امنیت این کشور کنند

کشورهای عضو سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در اجلاس خود در لیسبون پرتغال، قرار است مسایل کلان این سازمان از جمله استراتژی آن در آینده، طرح دفاع موشکی، تهدیدهای آینده مانند تهدیدهای اینترنتی و همکاری با روسیه در خصوص مسایل مربوط به ماموریت های خارجی این سازمان از جمله مسایل افغانستان بحث و تبادل نظر کنند.

به نظر می رسد که با توجه با شرایط افغانستان و بویژه تحولات اخیر در خصوص مسایل مربوط به افغانستان دو مساله عمده مورد بحث قرار بگیرد:

  • برنامه دراز مدت مبارزه با تروریسم در افغانستان و منطقه به ویژه در پاکستان
  • آغاز روند سپردن مسوولیت امنیتی در برخی از ولایات به ارتش افغانستان از سال آینده

دیوید پترائوس، فرمانده آمریکایی نیروهای بین المللی در افغانستان گفته که قرار است با یک برنامه تفصیلی در باره چگونگی واگذاری مسوولیت ها به نیروهای ولایاتی در اجلاس لیسبون حضور پیدا کند.

در این رابطه، به نقل از هیلاری کلینتون، وزیر خارجه آمریکا، گزارش شده است که از تابستان سال آینده میلادی، حدود ۵۰ درصد کنترل امور امنیتی کشور به نیروی های افغان منتقل خواهد شد.

سابقه ارتش افغانستان

ارتش منظم در افغانستان بار نخست به صورت ابتدایی در زمان شیرعلی خان در قرن ۱۸ میلادی شکل گرفت و سپس اواسط قرن نوزدهم، عبدالرحمن خان، ارتش منظم ۲۰۰ هزار نفری ایجاد کرد که با آتش توپخانه حمایت می شد.

ظاهرشاه و محمد داوود خان در دهه های شصت و هفتاد میلادی ارتش یکصد هزار نفری را تقویت و به کمک مالی و تکنیکی اتحاد شوروی سابق مدرن کردند.

در پی کودتای اول ارتش در ۱۹۷۴ دربرابر شاه و قیام مسلحانه حزب دموکراتیک خلق افغانستان در ۱۹۷۸ که طرفدار اندیشه مارکسیستی بود، ارتش نقش تعیین کننده در روند سیاسی این کشور بدست آورد.

با مداخله شوروی در ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۸ ارتش در وضعیت دشواری قرار گرفت و بسیاری ارتش را ترک کردند. بر اساس برخی از آمارها در ۱۹۸۴ از هفتاد هزار سرباز ارتش نیمی از آنان فرار کرده بودند.

نیروهای شوروی در افغانستان ده سال جنگیدند ولی زمانی که این کشور را ترک می کردند، به گفته بسیاری از ناظران یک ارتش و پلیس نیرومندی پشت سر گذاشتند. براساس برخی آمارها بیش از دو هزار و پانصد تانک، نزدیک به پانصد هواپیمای جنگی و ترانسپورتی، و بیش از پنجاه هزار واسطه زرهی و نقلیه در اختیار نیروهای مسلح افغان بود.

Image caption معضلات امنیتی هنوز در بسیاری از ولایات وجود دارد

دولت افغانستان زمانی که ناگزیر شد وظیفه دفاع مستقل (بدون حضور فیزیکی اتحاد شوروی) را به عهده بگیرد، برای اکمال ارتش سرباز گیری اجباری را شدت بخشید. از شانزده ساله ها تا چهل ساله ها کمتر کسی می توانست از چنگ سربازگیران در خیابانها فرار کنند. دوره خدمت از سه تا پنج سال بود. بسیاری از سربازان بدون آموزش به محل های درگیری بین دولت و مخالفان فرستاده می شدند.

انحلال ارتش، نیرو های جدید

با سقوط رژیم مورد حمایت شوروی در کابل در آوریل ۱۹۹۲ به دست گروه های مجاهدین، قوای مسلح افغانستان به سرعت منحل اعلام شد. تجهیزات آن پراکنده یا در بسیاری از موارد غارت شد. بسیاری از نیروهای ارتش، افغانستان را ترک کردند و شماری از نیرو ها که نخواستند کشور را ترک کنند در چارچوب های گروه های قومی و حزبی- جهادی فعال شدند.

در آن زمان از نزدیک به دویست و پنجا هزار نفر کادر و سرباز ارتش، پلیس، سازمان اطلاعات و گروه های شبه نظامی با عنوان "سربازان قومی" سخن می رفت.

در ۱۹۹۶ میلادی با ظهور طالبان در کابل یک نیروی نو نظامی وارد معادله سیاسی- نظامی کشور شد. آنها به داشتن ارتش و نیروی هوایی منظم معتقد نبودند، و براساس بسیج افراد بر اصل اعتقادات مذهبی عمل می کردند. توافق بن (آلمان) برای ارتش جدید بدنبال تحولات پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ در آمریکا در کنفرانسی به همین نام در اواخر همان سال که پس از فروپاشی طالبان در افغانستان برگزار شد، ارتش جدید کشور با نیروی هفتاد هزاری پیشنهاد شد.

بر اساس توافقات همچنین پنج هزار سرباز خارجی یاری امنیتی( ایساف) در پایتخت کابل مستقر شد. جدا از این ۲۰ هزار سرباز آمریکایی و کانادایی برای مبارزه با تروریسم در فرودگاه نظامی بگرام در شمال کابل پیاده شدند.

اما در سال های بعدی این ماموریت تحت رهبری ناتو ، گسترده تر شد و فراتر از کابل، به شمال و جنوب کشور نیز کشیده شد.

در سال ۲۰۰۶ با شدت گیری مقاومت شورشیان در جنوب افغانستان، نیاز به افزایش تعداد این سربازان مطرح شد تا اینکه این تعداد به یک صد و سی هزار نفر و با احتساب نیروِهای ویژه آمریکایی اکنون به مرز یکصد و پنجاه هزار نفر رسیده است.

تشکیلات جدید

Image caption زنان در برخی واحدهای ارتش افغانستان حضور دارند

هم زمان، تقویت و افزایش نیروهای مسلح کشور جدی تر شد. ارتش و پلیسی که دولت افغانستان برای کشور در نظر دارد - قرار شده تا سال ۲۰۱۴ براساس به چهارصد هزار نفر برسد.

در سال ۲۰۰۲ میلادی برای ایجاد ارتش و پلیس اصلاحات عملی اعلام شد. شماری از کادر ارتش حذف یا تعدیل رتبه شدند وعده ای هم تازه استخدام شدند.

ارتش جدید درچارچوب قول اردو های بزرگ (لشکر) تشکیل شد. قول اردوی مرکزی در کابل تشکیل شد. به زودی قرار است این قول اردو به ننگرهار منتقل شود و جای آن قوای مرکز با کد ۱۰۱ قرار گیرد. قول اردوهای میوند در هلمند، اتل در قندهار، شاهین در مزارشریف ، ظفر در هرات و تندر در پکتیا فعال شده اند. ارتش رزمی کماندویی نیز حالا در بسیاری از ولایات شعبات جداگانه دارد.

اسلحه و تجهیزات

قرار بر آن شد که افغانستان دارای ارتش کوچک ولی مجهز به سلاح های مدرن غربی باشد. درحال حاضر بالاتر از شصت درصد اسلحه سازمانی تفنگ های ام-شانزده است که از سوی سربازان ناتو استفاده می شود. (ا. ک ۴۷ یا کلاشینکوف) که اسلحه روسی سازمانی معمول ارتش بود از دور خارج شد اما اخیرا این اسلحه دوباره مورد استفاده قرار گرفته است که بیشتر از سوی پلیس استفاده می شود.

ابتدا کلاشینکوف از طریق رومانی، بلغارستان و یا اوکراین خریداری می شد. به دلایل اختلافات با روسیه خرید سلاح از مسکو امکان پذیر نبود. اما یکی از مسوولین سابق وزارت دفاع افغاستان می گوید با گرمی روابط روسیه و ناتو حالا این اسلحه مستقیما از روسیه خریداری می شود.

مقام های نظامی افغانستان می گویند کمبود نیروی هوایی و توپخانه به شدت محسوس است و این مساله ایست که ارتش را در موقعیت ضعیفی بدون حمایت نیروهای بین المللی قرار می دهد.

اسلحه روسی پی کا و آر.پی جی روسی نیز استفاده می شود.

از دو هزار یا بیشتر تانک و زره پوش ارتش سابق افغانستان حالا چیزی حدود سی تا چهل تانک باقی مانده که تا حدودی کهنه شده اند و نیاز به جایگزینی و بهینه سازی است.

گفته شده است که نیروی هوایی ارتش افغانستان تا سال ۲۰۱۶ اکمال خواهد شد. در حال حاضر سی هلیکوپتر می ۱۷ روسی خریداری شده و قرار است این تعداد تا ۷۰ فروند برسد.

مشکلات ارتش

ارتش در حال حاضر قدرت بیشتری را در مقایسه با پلیس به نمایش می گذارد. برخی از ناظران معقدند که برغم کمبود ها، این بدان دلیل است که ارتش از حمایت نیروی های بین المللی برخوردار است.

اما پیچیدگی های سیاسی وضعیت، مرزهای ناروشن دوست و دشمن مشکلاتی به بار آورده است. بر اساس برخی از گزارشها فرار و غیبت های دراز مدت از ارتش در مواردی افزایش داشته و حتی تا بیست و پنج درصد هم ثبت شده است.

تلاش برای جلب جوانان در جنوب کشور با مشکل روبروست، چون خانواده ها از تهدید طالبان نگرانند. در حال حاضر بیشترین جوانان از شمال افغانستان از بدخشان تا جوزجان با توجه به انگیره مادی به ارتش می پیوندند. تازگی ها از لغمان و ننگرهار نیز داوطلبان بیشتر شده اند.

در ارتش هنوز حقوق بازنشستگی به صورت قانونی تدوین نشده، هرچند که به بازماندگان قربانیان حقوق کامل ماهانه به صورت منظم در پایان هرماه پرداخته می شود.

تنش های قومی سیاسی

Image caption روند جذب داوطلبان به ارتش ادامه دارد

ارتش افغانستان در سالهای گذشته با مشکل بی تعادلی قومی و عدم ارتقای افسران برخی اقوام به رتبه های بالا روبرو بوده است.

اکنون یک تناسب قومی از سوی نهاد های بین المللی و در توافق با افغانها پذیرفته شده است به طوریکه ۴۵ در صد پشتون، ۳۰ درصد تاجیک ده درصد هزاره، ده در صد ازبک و ۵ درصد متعلق به سایر اقوام ساختار ارتش را تشکیل می دهد.

مخالفان بیشتر از انگیزه های مذهبی و اعتقادات دینی برای جلب افراد ارتش و پلیس استفاده برده اند. یکی از افسران ارتش که نخواست نامش ذکر شود می گوید یک رشته مشکلات قومی و نژادی نیز در ارتش محسوس است، ولی این تنش ها تا حال بر یکپارچگی عملکرد ارتش در عملیات ها تاثیر منفی بر جا نگذاشته است.

گزارش ها همچنین حاکیست که القاعده و طالبان برخی از نیروهای خود را که مصمم به حمله انتحاری هستند، درون قوای مسلح نفوذ داده اند و در مواردی هم افرادی را از داخل ارتش جذب کرده اند، ولی ناظران معتقدند که درصد این گونه موارد بسیار پایین است.

منابع مالی

هزینه های ارتش افغانستان بسیار بالاست. مصارف برای ساختمان ها، تدارک وسایط مدرن نقلیه که بیشتر شان ساخت آمریکا یا ژاپن است، حقوق (سربازان دویست دلار در ماه و افسران از سیصد تا ششصد دلار)، البسه، انتقالات و سایر تامینات هزینه های زیادی را می طلبد.

بر اساس آمار، دولت در بو دجه سالانه ۵۶۰ میلیون افغانی برای وزارت دفاع در نظر گرفته که ۳۲۰ میلیون آنرا آمریکا وارد بودجه وزارت مالیه می کند و بقیه از منابع داخلی تامین می شود.

ظرف دو سال گذشته بیش از دو میلیارد دلار مستقیما توسط آمریکا خرج شده است. سالانه ۱۷۰ میلیون لار فقط بابت مواد سوختی به وزارت دفاع پرداخته می شود.

خریداری ها ی عمده مستقیما توسط آمریکایی صورت می گیرد.

مخارج ارتش افغانستان به مقیاس خرج هر سرباز خارجی که نزدیک به یک میلیون دلار درسال محاسبه می شود، اندک است، اما منتقدین می گویند در دراز مدت دولت نخواهد نتواست خود متکفل این مخارج شود.

شبه نظامی ها

شماری از واحد های قومی مسلح در مناطق مختلف کشور در شمال مانند قندوز و میمنه و در جنوب مانند هلمند و پکتیکا یا در کنر و مناطق دیگر فعال است.

شماری از این نیروها در کنار نیروهای بین المللی کار می کنند و حقوقشان را آنها می پردازند و در برخی محلات هم در چارچوب پلیس محلی عمل می کنند. در مورد تعداد این گونه نیروها آمار روشنی وجود ندارد و به دلیل اختلافی که در این زمینه در دولت و پارلمان افغانستان وجود دارد معمولا پنهان کاری صورت می گیرد و آمار روشنی ارایه نمی شود.

بسیاری حضور این گونه نیرو را برای آینده کشور مفید نمی دانند زیرا منشا بخشی از جنگ های بین گروهی در سالهای ۹۰ میلادی همین شبیه نظامیان بودند که برای برتری نظامی و کنترل مناطق باهم درگیر شدند.

اما جنبه مثبت آن در سهم گیری مستقیم مردم در تامین امنیت و مبارزه با شورشیان است که منبع درآمدی برای جوانان در روستاها هم است، جاییکه فقر و بی بضاعتی زمینه را برای استخدام توسط شورشیان مساعد کرده است. ادامه این کارتصمیم بسیار دشواری است در برابر دولت مردان افغان و جامعه بین المللی است.

مطالب مرتبط