ریچارد هولبروک؛ ماموریت ناتمام

ریچارد هولبروک
Image caption آقای هولبروک تمام برنامه های غیرنظامی آمریکا در افغانستان و پاکستان را رهبری می کرد

مرگ نابه‌هنگام ریچارد هولبروک، فرستاده ویژه اوباما برای افغانستان و پاکستان، در شرایطی که آمریکا برای یکسره کردن مسأله افغانستان تمام ابزارهایش را به‌کار انداخته، خلاء بزرگی را به‌وجود آورده است.

آخرین حرف هولبروک ۶۹ ساله که دیشب (دوشنبه، ۱۳ دسامبر) بر اثر عارضه قلبی در واشنگتن درگذشت، این‌طور گزارش شده: "به جنگ افغانستان پایان دهید."

روزنامه آمریکایی واشنگتن پست به نقل از خانواده آقای هولبروک نوشته که او این جمله را به پزشک جراح پاکستانی الااصل خود، پیش از رفتن به اتاق عمل گفت.

اما جنگی که نماینده ویژه آمریکا برای افغانستان و پاکستان به آن اشاره کرده، جنگی است که برای پایان موفقیت‌آمیز آن، خود هولبروک امید بزرگی بود.

او تمام برنامه‌های غیرنظامی آمریکا در افغانستان و پاکستان را رهبری می‌کرد و به گفته بسیاری تحلیلگران منطقه ای، شناخت عمیق، تجربه‌ای عظیم و قدرت نفوذ بی‌نظیرش، معامله با رهبرانی مانند حامد کرزی و آصف‌علی زرداری را آسان می‌کرد.

او که به خاطر نفوذ فراوانش به "بولدوزر" هم شهرت داشت، نقش مهمی در تدوین و اجرای استراتژی جدید ضد شورش جنگ اوباما برای منطقه داشت.

او جداً طرفدار اعزام سی هزار نیروی بیشتر آمریکایی به افغانستان بود تا مقاومت طالبان را بشکنند، ابتکار عمل را از دست شورشیان بگیرند و جنگ را به مخفی‌گاه‌های آنها ببرند. وی به بعد غیرنظامی برنامه ضد شورش هم توجه داشت؛ اینکه از جان شهروندان افغان محافظت شود، پروژه‌های بازسازی راه‌اندازی شده و به اقتصاد محلی کمک شود تا سرانجام دل مردم به‌دست آید.

دیپلمات رک‌گو

Image caption بی‌باکی و رک‌گویی، رویارویی و اعمال فشار هولبروک بر مقام‌های افغانستان و پاکستان برجسته بود

هولبروک بارها و رو در رو با مقام‌های پاکستانی از نقش گروه‌هایی در درون دولت پاکستان در ناامنی افغانستان انتقاد کرده و سعی داشت نهادهای مختلف این کشور را در سیاست آنها در قبال افغانستان، همسو و هماهنگ کند که تا اندازه‌ای موفق هم بود.

این دیپلمات آمریکایی که ۵۰ سال پیش کارش را در ویتنام شروع کرد و با برقراری صلح در بالکان در سال ۱۹۹۵ به اوج شهرتش رسید، در درون دولت آمریکا هم از احترام زیادی برخوردار بود و بر تصمیم کنگره برای اختصاص میلیون‌ها دلار کمک به پاکستان و افغانستان اثرگذار بود.

در مسئله افغانستان و پاکستان شاید بیش از هر چیز دیگر، بی باکی و رک‌گویی، رویارویی و اعمال فشار او بر مقام‌های دو کشور برجسته بود.

گفته می شود که تحت این فشارها بود که برخلاف خواست حامد کرزی، انتخابات ریاست جمهوری ماه اوت ۲۰۰۹ افغانستان به دور دوم رفت، تا قناعت جوانب بیشتر در صحنه سیاسی افغانستان، حاصل شود و مشروعیت انتخابات افزایش یابد. به رغم این درگیری، او توانست به همکاری با آقای کرزی همچنان ادامه بدهد.

دیپلمات با‌نفوذ

Image caption ریچارد هولبروک با برقراری صلح در بالکان در سال ۱۹۹۵ به اوج شهرتش رسید

آقای هولبروک می‌گفت که معاملات صلح به توافق با دشمن نیاز دارد و باور داشت که روند صلح با طالبان با هر روند دیگر متفاوت است.

او به شبکه تلویزیونی سی. ان .ان آمریکا، گفته بود " اینجا هوشی مین (در ویتنام) نیست. اینجا (محل قدرت) اسلوبودان میلوسوویچ (رئیس جمهوری یوگسلاوی سابق) نیست. تشکیلات خودگردان فلسطینی نیست. گروه‌های پراکنده از کسانی اند که دشمن می‌خوانیم. القاعده هست که اصلاً احتمال مذاکره با آن منتفی است. هیچ آدرس مشخص و واحدی برای انجام مذاکره هم وجود ندارد."

از این رو هم بود که تلاش او در افغانستان و پاکستان تا زمان حیاتش نتیجه قطعی نداشت.

برای دولت آقای اوباما پیدا کردن کسی که بتواند جای هولبروک را پر کند و از عهده کار با روسای جمهور افغانستان و پاکستان برآید و گروه‌های مختلف ذی‌نفع را در درون دولت پاکستان تشویق به دست برداشتن از حمایت از شورشیان طالبان کند، خیلی دشوار به‌نظر می‌رسد.