از روستا تا شهر با بی بی سی

حدود دوازه سال قبل در منطقه چپراسک ولایت ارزگان، در کنار برادرم نشسته و به رادیو بی بی سی گوش می دادم. صادقانه بگویم که من در این ایام به شنیدن رادیو خیلی علاقه مند نبودم، اما گزینه دیگر نظیر تلویزیون و حتی تیپ وجود نداشت، به اجبار به شنیدن رادیو اکتفا می کردم.

اگر اشتباه نکنم در جنگ کسوو (کوزوو) بود که نیروهای ناتو نیز درگیر قضیه شدند. لحن و افسوس خوری برادرم نشان می داد که مخالف نیروهای ناتو است. رادیو بی بی سی گزارش داد که نیروهای ناتو تلفات به نیروهای رقیب وارد کرده است و برادرم به شدت افسوس خورد. من گفتم که آنها چرا ناتو (که به اصطلاح عامیانه منطقه ما به معنی ضعیف است) را شکست نمی دهد. برادرم گفت که ناتو سازمان ضعیفی نیست بلکه نامش ناتو است و متشکل از چند کشور قدرتمند دنیا است.

زمستان پر برف بود. تقریبا همه مردها برای پایین کردن برف بالای بام بودند. البته تاریخ دقیق این زمستان را به یاد ندارم. فردی به نام شاه قاسم در همسایگی ما زندگی می کرد. این شخص یک پایه رادیو داشت و برخی اوقات منبع خبرهای تازه برای مردم می شد. شخصی از وی پرسید که چیز گپا است (خبرهای نو از چه قرار است)؟ شاه قاسم، بدون مقدمه از رادیو بی بی سی نقل کرد که گروهی به نام طالبان ظهور کرده و انشا الله تمام افغانستان را به زودی می گیرد.

این خبر تقریبا همه را خوشحال کرده بود. اکنون درک می کنم که مردم چرا در اوایل روی خوش به طالبان نشان داده است و این به خاطر ادامه جنگ های تنظیمی میان نیروهای متخاصم در کشور بوده است. شاه قاسم گفت که طالبان شهر قندهار را نیز تصرف نموده است. اما یک فرد دیگر گفت: "او از خبر چه می فهمد؟، شهر قندهار نه بلکه شهر بولدک را طالبان تصرف نموده است". اکنون شاه قاسم دار فانی را وداع گفته است.

یادآور می شویم که مردم این منطقه از لطفعلی خنجی (از کارکنان سابق بی بی سی) بسیار زیاد یاد می کردند. روزی در یک مکتب زمستانی قریه جرو بحثی آغاز شد. فرد در جواب پرسشی گفت که پاسخ این سوال را تنها لطفعلی خنجی می تواند ارایه نماید!

'بی بی سی وزیر تعیین و برطرف می کند'

به تدریج به رادیو بی بی سی عادت کردم، بخصوص زمانی که ده را به طرف شهر ترک کردم. حتی وقتی در ده بودم نیز دزدانه از رادیوی برادرم استفاده می کرد. ولی قدرت هضم و درکم از خبر، تحلیل، گزارش و در کل برنامه های بی بی سی بسیار ضعیف بود.

حدود هفت سال پیش وارد دانشکده ژورنالیزم دانشگاه کابل شدم. در سال دوم استاد زبان پشتو در پاسخ سوالی گفت که بی بی سی برای دولت افغانستان وزیر تعیین و هم یک وزیر را برطرف می کند. وی برای توجیه گفته هایش تصریح کرد که بی بی سی با افراد ناشناس مصاحبه کرده و او را تشهیر می نماید. ولی افراد دیگر یعنی وزیر را زیر انگشت انتقاد قرار می دهد تا از سمتش برکنار گردد.

اشاره استاد زبان پشتو در دانشکده ژورنالیزم به داکتر رنگین دادفر اسپنتا بود که به صفت کارشناس گاهی اوقات در میز مدور، مهمان برنامه صدای شما و تحلیل مسایل سیاسی افغانستان رادیو بی بی سی اشتراک می ورزید. وی در ادامه سخنانش گفت که او (اسپنتا) حتما وزیر می شود.

البته پیشتر از رسانه ها، بخصوص رادیو بی بی سی شنیده بودم که یک نماینده مجلس ایران گفته بود که سر و صدا را کم کنید چون سوژه گزارش و تحلیل رادیو بی بی سی قرار می گیرم. نماینده دیگر گفته بود که مگر بی بی سی برای ما تعیین تکلیف می کند و برای کشور تصمیم می گیرد؟

گزارش زنده

در بهار سال ۲۰۰۵ حبیب الله حیدری دانشجوی رشته زبان دری دانشگاه کابل در روز روشن و در حضور تعداد از دانشجویان به طور مرموزی به قتل رسید. به دنبال این قتل، دانشجویان دانشگاه کابل و برخی از محصلین پلی تکنیک دست به یک راه پیمایی برای ترغیب حکومت به بازداشت و محاکمه عاملین مرگ حبیب الله حیدری زدند. هرچند تلاش های زیادی چون دیدار زلمی رسول، مشاور امنیتی سابق رییس جمهور و وزیر خارجه امروز با دانشجویان صورت گرفت تا از وقوع تظاهرات جلوگیری به عمل آید، اما دانشجویان چند روز بعد به مسیر دانشگاه کابل- شهر به راه پیمایی دست یازیدند.

حوالی ایستگاه انجینری بود که با نیروی پولیس مقابل گردیدند و پولیس می خواست مانع حرکت دانشجویان به مرکز شهر گردند. شرح ماجرا در گزارش زنده ستار سعیدی از کابل به رادیو بی بی سی: "همین اکنون که صدای من را می شنوید، پولیس عقب نشینی کرده و دانشجویان معترض به سوی پولیس سنگ می اندازند."

پولیس تا منطقه ده مزنگ شهر کابل عقب نشینی کرده بود که فرمانده آن زمان پولیس شهر کابل دستور شلیک به سوی دانشجویان را صادر کرد. خبرنگار رادیو بی بی سی با جنرال بابه جان فرمانده پولیس کابل: "شما دستور شلیک به سوی دانشجویان را داده اید"؟ جنرال بابه جان: " پولیس برای متفرق ساختن آنها فیر هوایی کردند (تیر هوایی شلیک کردند)".

بی بی سی در فیس بوک

بی بی سی محبوب ترین منبع خبرهای تازه برای نسل جوان کشورها بخصوص افغانستان است. کمتر جوان تحصیل کرده ای در افغانستان وجود دارد که هفته ای چند بار به سایت بی بی سی سر نزند. البته کسانی که بیشتر به اینترنت دسترسی دارند، روزی چند بار هم از سایت بی بی سی دیدن می کنند.

من بدون شک روزی سه بار به سایت بی بی سی رفته و معمولا یک ساعت تلویزیون بی بی سی فارسی و انگلیسی را بصورت آنلاین می بینم. بسیاری از دوستان افغانم در شهر حیدر آباد هندوستان بی بی سی را دوست نزدیک خویش می دانند. البته برخی اوقات خبرهای تازه را در فیس بوک پیدا می کنم که دوستان از سایت بی بی سی لینک داده اند.

بیش از یکسال تجربه

حدود یک و نیم سال در وزارت مبارزه علیه مواد مخدر هر روز رسانه ها را مانیتور می کردم، اخبار مرتبط با مواد مخدر را تلخیص نموده و به مقامات وزارت تقدیم می نمودم. این مسوولیت مجبورم می کرد تا رسانه های متعدد اعم از چاپی، صوتی و صوتی-تصویری را بررسی نمایم. در این مدت دریافتم که بی بی سی، انتقاد های کارشناسان و نگرانی های مردم در مورد مسایل متعدد منجمله مواد مخدر را بازتاب می دهد.

برخلاف برخی که بی بی سی را متهم به تعیین و تعزیل وزرا می کنند، بی بی سی کارا را کارا و بی کفایت را بی کفایت اما مبتنی بر اصول خبرنگاری بازتاب داده می دهد. بازتاب انتقادها از فقدان پیشرفت مبارزه علیه مواد مخدر در هلمند، نشانه بارز از توازن گرایی و بی طرفی بی بی سی است.