جایگاه ایران در افکار عمومی افغانها

Image caption ایران می گوید امسال بیش از دو برابر سالهای دیگر مواد سوخت وارد افغانستان شده است

ایران به عنوان کشور همسایه، همزبان و میزبان میلیونها مهاجر افغانی در سالهای گذشته، جایگاه خوبی در افکار عمومی افغانها داشته است. اما اعتراض‌های اخیر افغانها علیه دولت ایران نشان از حکایت تازه و متفاوتی دارد.

روز پنجشنبه سیزدهم ژانویه، سفارت ایران در کابل، شاهد برگزاری چهارمین تظاهرات افغانها عیله دولت جمهوری اسلامی در دو هفته اخیر بود. در مجموع این دهمین تظاهرات افغانها علیه دولت ایران در سال جاری خورشیدی است.

در ظاهر به نظر می رسد که جمهوری اسلامی ایران در سالهای اخیر، هیچگاه در افکار عمومی افغانها، چنین جایگاه پایینی نداشته است.

عامل اصلی اعتراض‌های اخیر افغانها علیه دولت ایران، توقیف ۱۶۰۰ تانکر حامل مواد سوخت ترانزیتی است که حدود یکماه است در مرزهای شرقی ایران متوقف شده اند؛ مواد سوختی که از کشورهای خلیج فارس، عراق، ترکمنستان و مقداری هم از ایران خریداری شده و قرار است به افغانستان منتقل شود.

اما آیا این کل ماجرا است؟

اگرچه توقیف تانکرهای سوخت از سوی ایران قیمت مواد سوخت را در افغانستان بالا برده است و به تبع آن قیمت شماری دیگر از کالاها نیز به دلیل افزایش هزینه حمل و نقل بالا رفته است، اما این افزایش قیمت ها، به تنهایی، در حدی نیست که بتواند اعتراضهای پی در پی و رو به گسترش افغانها علیه ایران را سبب شود.

پخش تصاویری از مرگ افغانها در اینترنت

اخیرا در یوتیوب و شماری دیگر از سایت های اینترنتی، ویدیویی چند دقیقه ای در باره کشته شدن چند افغان منتشر شد.

در ویدیو های منتشر شده، تصاویری نشان داده می شود که در آن چند افغان کشته شده و یکی دو نفر نیز مجروح شده اند. مجروحان درد می کشند و کمک می طلبند؛ و این در حالیست که چند نفر که اونیفورم رسمی نیروهای ایرانی را به تن دارند و مسلح نیز هستند در کنار یک ماشین ظاهرا متعلق به نیروهای امنیتی ایران در نزدیکی مجروحان دیده می شوند.

این ویدیو را برخی از شبکه های داخلی از جمله تلویزیون طلوع که از پربیننده ترین تلویزیون های افغانستان است نیز پخش کردند.

رسانه های داخلی این ویدیو را به عنوان نمونه ای از بدرفتاری نیروهای امنیتی ایران با پناه جویان افغان پخش کردند و دولت افغانستان اعلام کرد که در خصوص درستی این تصاویر ویدیویی تحقیق خواهد کرد.

این ویدیو به خوبی نشان نمی دهد، محل وقوع حادثه کجاست؟ و آیا کشته شدگان و مجروحان این حادثه مردم عادی هستند یا مثلا قاچاقبران مواد مخدر، که مثلا در درگیری با نیروهای مرزی ایران کشته شده اند؟

مقامهای افغان نیز گفته اند سوالات زیادی در مورد این ویدیو هست که نیاز به تحقیق و بررسی دارد.

سکوت دولت ایران

آنچه در این میان شاید جالب باشد، سکوت دولت ایران و رسانه های این کشور است.

با وجود آنکه مقام های دولت ایران به خوبی می دانند که پخش چنین تصاویری تا چه می تواند بر افکار عامه تاثیر گذار باشد، اما هیچ واکنش رسمی در این مورد نشان نداده اند.

تنها واکنشی که در این زمینه از سوی ایران دیده شد اظهارات فدا حسین مالکی سفیر ایران در افغانستان بود.

آقای مالکی در مصاحبه با یکی از رسانه های افغانستان، آنهم وقتی دلیل دولت ایران در مورد توقیف تانکرهای سوخت را توضیح می داد گفت که دست هایی در کار است که می خواهند روابط ایران و افغانستان را خراب کنند و پخش تصاویری از تلویزیون طلوع مبنی بر بدرفتاری نیروهای امنیتی ایران با افغانها، یکی از نشانه های چنین تلاشهایی است.

در رسانه های ایران نیز نمی توان چیزی در این مورد یافت، نه در مورد پخش این ویدیو و نه در مورد توقیف تانکرها. شاید همین سکوت دولت ایران در گسترش اعتراض افغانها بی تاثیر نبوده است.

Image caption حملات پی در پی به تانکرهای حامل سوخت از مسیر پاکستان در سالهای گذشته سبب شد تا ناتو به دنبال مسیر تازه ای برای تامین سوخت مورد نیاز نیروهایش در افغانستان شود

موارد زیادی در افغانستان اتفاق می افتد که غیر نظامیان از سوی نیروهای آمریکایی یا ناتو کشته می شوند، اما فورا از سوی مقامهای ناتو کشته شدن غیر نظامیان محکوم شده، از وابستگان قربانیان عذرخواهی و دلجویی شده و قول داده شده است که فورا به مساله رسیدگی خواهد شد.

جدا از اینکه واقعا مقام های ناتو تا چه حدی به قول خود مبنی بر بررسی قضایا عمل کرده اند یا نه، اما نفس اینکه اعلام می کنند که قضیه را بررسی خواهند کرد در تلطیف احساسات عامه بی تاثیر نبوده است.

شاید آنچه که افغانها را عصبانی کرده، سکوت ایران است، آنها هیچ توضیحی در مورد تصاویر پخش شده ندادند، این سکوت در افکار عمومی افغانها، بی اعتنایی و به خواستها و اعتراضهای آنان تعبیر شده است.

سوخت در اختیار ناتو قرار می گیرد؟

در مورد توقیف تانکرهای سوخت، ایران توضیح کافی و روشنی داده است و آن اینکه مواد سوخت حامل این تانکرها در اختیار ناتو قرار می گیرد. مقام های ایران می گویند، میزان سوختی که امسال وارد افغانستان شده، بیش از دو برابر آن چیزی است که در سالهای قبل وارد این کشور می شد.

ایران به خوبی می داند که ناتو مسیر امن پاکستان برای تامین سوخت مورد نیازش در افغانستان را در اثر حملات پی در پی شورشیان از دست داده است و حالا بیشتر مواد سوختی مورد نیاز ناتو از آسیای میانه و از مسیر شمال افغانستان -- البته با توافق روسیه -- تامین می شود؛ مسیری که به نظر می رسد، دور و دراز و خالی از خطر نیست.

ناتو دو سال پیش رسما به ایران پیشنهاد داد که اجازه دهد سوخت مورد نیاز نیروهای ناتو از مسیر ایران تامین شود اما این درخواست از سوی ایران رد شد. بدون شک تامین مواد سوخت برای ناتو از مسیر ایران، ارزان و از هر نظر مقرون به صرفه است.

مقامهای ایران می گویند، نمی خواهند سوخت ترانزیت شده از مسیر ایران در اختیار نیروی نظامی کشورهایی قرار بگیرد که ورود بنزین به ایران را تحریم کرده اند. به گفته آنها اگر این سوخت برای بازار افغانستان است مقامهای افغان باید ایران را قانع کنند که به چه دلیلی مصرف سوخت در بازار افغانستان به یکباره تا نزدیک به سه برابر افزایش یافته است؟

ماجرای زندانیان و سابقه ماجرا

زمستان سال گذشته تاج محمد مجاهد یکی ازنمایندگان مجلس افغانستان، در بازگشت از سفر رسمی به ایران گفت که سه هزار افغان در ایران به اتهام دست داشتن در قاچاق مواد مخدر، زندانی هستند.

بعدها خبرهایی پخش شد که ٤١ تن از افغانها در ایران اعدام شده اند. ایران این خبر را رسما رد کرد، اما سرانجام و در حالیکه شمار دقیق اعدام شدگان افغانها در ایران، در میان اظهارات ضد و نقیض مقامهای دو کشور گم شد، جسد چهار نفر که گفته شد در ایران اعدام شده‌اند به شهر هرات رسید و به خانواده هایشان تحویل داده شد.

حتی قبل از این اخبار، اخراج اجباری افغانها از ایران، سبب شد تا مجلس افغانستان وزرای خارجه و امور مهاجران را استیضاح کند. در این استیضاح از محمد اکبر اکبر، وزیر امور مهاجران سلب اعتماد شد و دکتر اسپنتا وزیر خارجه آن زمان سرنوشتش به رای جنجالی ممتنع و در نهایت رای دادگاه عالی گره خورد. دادگاه عالی او را در مقامش ابقا کرد.

اظهارات فرماندهان ناتو

در سالهای اخیر و همزمان با بالاگرفتن شورشها در افغانستان، در چند مورد، فرماندهان ناتو ادعا کردند که ایران به شورشیان افغان کمک می کند.

این فرماندهان همچنین گفته اند سلاح ایرانی را نزد شورشیان کشف کرده اند. اما علی رغم همه این موارد، لحن رسمی مقام‌های دو کشور، همیشه گرم و صمیمانه بوده است. حتی در مواردی که یکی از طرفین خواسته است قضیه مسکوت بماند، با لحن گرم و صمیمانه طرف دیگر افشا شده است.

Image caption افغانها در چند مورد علیه ایران تظاهرات برپا کرده اند

حدود دو ماه پیش وقتی که روزنامه آمریکایی "نیویورک تایمز" نوشت که دستیار حامد کرزی، رئیس جمهوری افغانستان، از مقام های ایران در هواپیما پول نقد گرفته است، با آنکه ایران رسما این گزارش را تکذیب کرد اما آقای کرزی پذیرفت که چنین چیزی اتفاق افتاده است، و با لحن صمیمانه ای از مقامهای ایرانی بابت پرداخت چنین پولهایی تشکر کرد.

در مجموع به نظر می رسد که اظهارات فرماندهان ناتو و اعتراضهای مردمی در مقابل سفارت ایران، نتوانسته است لحن دولتمردان افغان علیه ایران را حتی سرد کند. شاید همین اطمینان به مقامات افغان و مواضع آنها در قبال ایران است که سبب شده تا دولت ایران زیاد به افکار عامه در افغانستان اهمیت ندهد.

اینکه اینبار ماجرا به کجا پایان می یابد هنوز مشخص نیست؛ آیا آنگونه که اتاق‌های تجارت افغانستان هشدار داده روابط تجاری خود با ایران را قطع خواهد کرد؟ در این صورت کدام طرف زیان خواهد دید، دولت ایران؟ دولت افغانستان؟ یا بخش خصوصی در هر دو کشور؟

هیچ کدام از این سوالها جواب روشنی ندارند اما یک چیز را می توان دید و آن اینکه، اگر ایران همچنان سکوت کند، فضای رسانه ای و حساسی که در حال حاضر در افغانستان حاکم است، جو صمیمانه میان دو کشور را به سمت تنش های دیپلماتیک و سیاسی خواهد کشاند.

مطالب مرتبط