اسامه دیگر نیست؛ القاعده به کجا خواهد رفت؟

اسامه بن لادن حق نشر عکس BBC World Service
Image caption اسامه بن لادن بنیانگذار و رهبر شبکه القاعده بود

پخش خبر کشته شدن اسامه بن لادن، بنیانگذار و رهبر شبکه القاعده اگرچه استقبال و شادی بسیاری از مردم را در سراسر جهان به همراه داشت، اما این خبر، بدون شک، هواداران او را عزادار می کند.

حالا سوال اینجاست که شبکه القاعده و همچنین دهها گروه کوچک و بزرگ دیگری که به شکلی با این شبکه ارتباط داشته اند، چگونه با این حادثه برخورد خواهند کرد؟

آیا آنگونه که برخی از کارشناسان باور دارند، نبود اسامه بن لادن، باعث ایجاد "شکاف عمیق" در شبکه القاعده شده و منجر به درهم شکستن این شبکه در درازمدت خواهد شد و یا اینکه این شبکه با حس "انتقام گیری" و با جدیت بیشتری به فعالیت های خود علیه اهداف مشخصی ادامه خواهد داد؟

باراک اوباما، رئیس جمهوری آمریکا که در سخنرانی خود کشته شدن رهبر شبکه القاعده را تائید می‌کرد، گفت آنها باور دارند که با کشته شدن اسامه بن لادن، تهدیدی که از سوی این شبکه متوجه امنیت جهان بود، به پایان نرسیده است.

علاوه بر این، این نگرانی هم وجود دارد که شبکه القاعده، برای اینکه نشان داده باشد که با مرگ رهبر شان، این شبکه نمرده است، حملات خود را در نقاط مختلفی در جهان افزایش دهند.

همین نگرانی باعث شده تا آمریکا تمامی سفارتخانه‌های خود را در سراسر جهان در حالت آماده باش قرار داده و به آنها نسبت به حملات تلافی جویانه القاعده هشدار داده است.

شکاف و اختلافات؟

شماری از تحلیلگران ادعا می کنند که اسامه بن لادن، ظرف سالهای اخیر همواره بیمار بوده و از نیروی بدنی او کاسته شده بود، به همین دلیل هم، به نظر این تحلیلگران، نقش او در برنامه های القاعده، در حد سمبولیک و نمایشی بوده است.

اما آنگونه که خالد پشتون، از اعضای مجلس نمایندگان افغانستان می گوید، حضور بن لادن در ساختار القاعده، هر چند نمایشی، اما نقش مهمی در سازماندهی و یکدست بودن برنامه های این شبکه داشت.

آقای پشتون باور دارد که نبود اسامه بن لادن، در درازمدت زمینه ایجاد اختلافات زیادی را در شبکه القاعده فراهم خواهد کرد.

او می گوید: "طبیعی است که در آغاز واکنشها احساساتی خواهد بود. (مرگ اسامه) برای پیروان او قابل تحمل نیست و واضح است که در افغانستان و پاکستان واکنشهایی نشان داده خواهد شد، اما در کل، نبود اسامه بن لادن در نهایت باعث بروز شکاف خواهد شد. روحیه آنها ضعیف شده و شکل مبارزه تغییر خواهد کرد."

عتیق الله امرخیل، از تحلیلگران مسایل نظامی نیز باور دارد که اسامه بن لادن، نقش محوری در فعالیت های شبکه القاده از نظر فکری بازی می کرد.

او می گوید: "کسی که بانی و اساس یک نظام و یک حرکت را می گذارد، افرادی که از او پیرویی می کنند، در هر صورت و در هر حالتی که باشد از او حمایت می کنند. هر کس دیگری هم که جانشین او شود، نمی تواند آن تاثیری را بر پیروان خود داشته باشد که بانی آن داشته است. انسان، به هر حالت انسان است و این نیز امکان دارد که برای بدست آوردن قدرت میان افراد اختلاف بوجود بیاید."

تغییر ساختاری

اما احمد رشید، نویسنده کتاب طالبان باور دارد که شبکه القاعده، ظرف سالهای اخیر تغییرات زیاد ساختاری را تجربه کرده است.

او می گوید، شبکه القاعده اخیرا به شکلی فعالیت نمی کند که امور آن از سوی یک فرد رهبری شود، بلکه این شبکه، به تحریک ساده تری تبدیل شده که هر کسی می تواند بخشی از آن باشد.

آقای رشید می گوید: "امروز، فلسفه القاعده، 'یک فرد، یک بمب' است. هر کسی می تواند با جابجایی یک بمب در یک محل، به القاعده بپیوندد. تقریبا هر کسی می تواند به پاکستان و یا افغانستان رفته و به گروه های مربوط به القاعده یکجا شده و آموزش ببیند."

اگر تعریفی که احمد رشید، نویسنده پاکستانی از ساختار القاعده ارایه می دهد درست باشد، این می تواند زنگ خطری را به صدا درآورد که فعالیت القاعده در سراسر جهان و به ویژه در مناطق آسیب پذیری چون افغانستان و پاکستان گسترش خواهد یافت.

کشته شدن رهبر شبکه القاعده که فرد شماره یک در فهرست افراد مورد پیگرد آمریکا بود و بسیاری از حملات مرگبار تروریستی در سراسر جهان محصول برنامه ریزی های او دانسته می شود، بدون شک ضربه مهلکی بر القاعده و گروه های دیگری چون شبکه جلال الدین حقانی و گروه طالبان در افغانستان و پاکستان خواهد بود، اما تاکید تحلیلگران بر این است که نبود اسامه، نمی تواند شبکه القاعده را یک شبه با بحران فروپاشی روبرو کند.

تا پایان ماجرا، هنوز باید شاهد تغییر و تحولات زیادی بود.

مطالب مرتبط