پژواک مرگ بن لادن در گوش طالبان

حق نشر عکس AFP

اسامه بن لادن مردی که سالها آمریکا به دنبالش بود، سرانجام کشته شد، او حالا فقط در قصه ها و اذهان مردم جهان وجود دارد، زیرا آمریکایی ها با سپردن جسد او به دریا، هیچ نشانی از او در روی زمین باقی نگذاشتند.

مرگ او بر زندگی و فعالیت افراد و گروه های زیادی تاثیر خواهد داشت همانگونه که زندگی او داشت. در این میان جدی ترین تاثیر را بر افغانها و افغانستان دارد چه برای دولتمردان و سیاستمداران این کشور و چه برای گروهها شورشی که علیه دولت می جنگیدند بویژه طالبان.

طالبان در سال ٢٠٠٢ میلادی حاضر شدند امارت خود برافغانستان را از دست بدهند اما اسامه را تحویل آمریکا ندهند، اینکه نخواستند یا نتوانستند، بحث دیگری است اما آنچه روشن است این است که زندگی بن لادن هزینه زیادی برای طالبان و امارت اسلامی آنها داشت.

از این رو مرگ او نیز بیشترین تاثیر را بر گروه طالبان خواهد داشت. نظر غالب در میان کسانی که مسایل مربوط به تروریسم و خطر آن برای دنیای کنونی را دنبال می کنند، این است که اسامه بن لادن و ایمن الظواهری معاون او به لحاظ عملیاتی سالها است که رهبری القاعده را در دست نداشته است. او صرفا نام و سمبولی برای نبرد و مقاومت اسلام گرایان تندرو در مناطق مختلف دنیا بود که هر کدام ساختار و تشکل های مجزا و خاص خود را دارند.

این نظر قابل تامل است ولی حتی اگر بپذیریم که القاعده بر تمامی تشکل های پراکنده ای که در مناطق مختلف جهان تحت این نام فعال اند، نداشته باشد، اما اسامه بن لادن و شاخه ای که مستقما توسط او رهبری می شد، با گروه طالبان و یا موثر ترین شاخه ای این گروه رابطه نزدیک داشت.

او سالهای سال در افغانستان و پاکستان زندگی کرد، فرماندهان ارشد طالبان را از نزدیک می شناخت، افغانستان را می شناخت و سوراخ سنبه های این سرزمین همیشه بحران زده را بلد بود و می دانست چگونه باید حمله کرد و راه فرار از کدام سو است.

در افغانستان و همچنین پاکستان اسامه بعنوان یک رهبر معنوی، به کثیری از جنگجویان عمدتا جوان و بی سوادی که دید و درک شان از دنیا بسیار محدود است، انگیزه و انرژی می داد، اعتبار و شخصیت کاریزمای او یکی از عناصر مهم برای جمع آوری پول و کمک هایی بود که حامیان جهاد و نبرد القاعده از سراسر جهان بویژه کشورهای عربی به حساب او، واریز می کردند.

Image caption ملا عمر رهبر طالبان حالا در صدر فهرست افرادی است که آمریکا به دنبال آنها است

نفر بعدی، ملا عمر

تاثیر دیگری که مرگ بن لادن می تواند بر گروه طالبان و فعالیت آنها بویژه در افغانستان داشته باشد این است که حالا آمریکایی ها توجه خود را به نفر بعدی یعنی ملا محمد عمر رهبر گروه طالبان متمرکز خواهند کرد.

تاکنون کشتن و یا بازداشت اسامه بن لادن، برای آمریکایی ها اولویت داشت، مردم آمریکا او را عامل مرگ هزاران آمریکایی می دانستند که در نیویورک، نایروبی و دیگر مناطق جهان، توسط عوامل القاعده کشته شدند.

آمریکایی ها برای سر بن لادن، حدود ٢٥ تا ٢٧ میلیون دلار جایزه گذاشته بودند، او دیگر زنده نیست، کسی دیگری که آمریکا همین مقدار جایزه را برای کشتن و یا دستگری او تعیین کرده اند ملا عمر رهبر طالبان است.

کماندو هایی آمریکایی ماموریت کشتن اسامه و ملا عمر را داشتند نیز حالا از یک درد سر کلان خلاص شده اند و بدون شک ماموریت بعدی و متمرکز تر ملا عمر خواهد بود.

مرگ بن لادن پیام روشن دیگری نیز برای طالبان دارد و آن اینکه، اگر طالبان به گروه ها، افراد و یا نهاد هایی در پاکستان تکیه کرده باشند و به آنها مطمئن باشند، کشته شدن بن لادن در نزدیکی اسلام آباد نشان می دهد که چنین ضمانت هایی اگر وجود هم داشته باشد نا پایدار است.

به یاد دارم که سالها پیش در مصاحبه ای از ملا ضعیف پرسیدم، چرا رهبر طالبان کاری کرد که سرانجام به سقوط رژیم طالبان انجامید؟ آقای ضعیف در پاسخ گفت، رهبر طالبان فکر می کرد برادران پاکستانی ما اجازه نخواهند داد آمریکا از حریم هوایی پاکستان استفاده کند و حملات وسیعی را علیه طالبان سازمان دهد.

ملا ضعیف در آن مصاحبه گفت، ما از طریق پاکستان، نقشه عملیات ائتلاف و آمریکا را به دست آورده بودیم و می دانستیم که حمله سنگین، گسترده و شدید خواهد بود، اما وقتی من به قندهار رفتم و این نقشه را به رهبرطالبان نشان دادم، گفت پاسخ ملا عمر این بود که نه، غیر ممکن است پاکستان این اجازه را به آمریکایی ها بدهد.

حالا رهبر طالبان می داند که اگر چنین ضمانت و اعتمادی وجود هم داشته باشد، بسیار شکننده است.

شاید به همین دلیل است که طالبان از بدو آغاز مذاکرات با دولت افغانستان به صورت غیر مستقیم به دنبال به دست آوردن ضمانت هستند، دولت افغانستان هم سعی کرده است برای حذف نام افراد رده پائین تر طالبان از فهرست تحریم های سازمان ملل متحد، تلاش کند.

تاجایی موفق هم شده است و اخیرا افرادی از طالبان از فهرست تحریم های سازمان ملل متحد حذف شده اند، اما لیست سیاه آمریکا هنوز سرجایش باقی است، لیستی که در آن ملا عمر رهبر طالبان بعد از اسامه بن لادن نفر دوم است.

حالا سوال اساسی این است که آیا نبود مردی که پشتوانه مالی، معنوی و منطقه ای طالبان محسوب می شد، سبب خواهد شد که طالبان به گزینه مذاکره با دولت و راه حل سیاسی جدی تر فکر کنند؟

حامد کرزی این بار سریع عمل کرد، او فورا بعد از انتشار خبر مرگ اسامه بن لادن به طالبان پیام داد که از مرگ او عبرت بگیرند و دست از جنگ بردارند، آیا این بار صدای حامد کرزی رساتر است و طالبان آنرا خواهند شنید؟

باید کمی دیگر هم منتظر بود شکی نیست که عملکرد طالبان در روزهای آینده پاسخ این سوال را تا حدودی روشن خواهد کرد.

مطالب مرتبط